اصول و مهارت های پرستاری و کنترل عفونت

اصول و مهارتهای پرستاری کنترل عفونت سهیال مجیدی عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیالن 1 سهیال مجیدی اصطالحات • عفونت :رشد میکروارگانیسمها (عامل عفونی) در بافتهای بدن است ،در جایی که آنها معموال یافت نمیشوند. • فلور نرمال :میکروارگانیسمهایی که بدون ایجاد بیماری ،روی ارگانیسمهای زنده دیگر (انسان یا حیوان) یا جسم بیجان زندگی میکنند. • عفونت بدون عالمت :بدون شواهد بالینی و غیر قابل تشخیص در معاینات بالینی • ویروالنس :توانایی میکروارگانیسمها برای ایجاد بیماری • بیماری مسری :عامل عفونی میتواند با تماس مستقیم ،غیر مستقیم و یا از طریق هوا منتقل شود. • پاتوژنیسیتی :بیماریزایی ،توانایی تولید بیماری • پاتوژن :میکروارگانیسمی که باعث ایجاد بیماری میشود. • پاتوژن فرصتطلب :پاتوژنی که باعث ایجاد بیماری فقط در یک فرد حساس میشود. 2 سهیال مجیدی اصطالحات • ضد عفونی ( :)Asepsisاز بین بردن میکروارگانیسمهای ایجاد کننده بیماری (پاتوژنها) • ضدعفونی پزشکی :همه شیوههایی که برای محدود کردن یک میکروارگانیسم خاص در یک منطقه خاص و محدود نمودن تعداد ،رشد و انتقال آنها استفاده میشود. • وسایل تمیز :عدم وجود تقریبا تمام میکروارگانیسمها • وسایل کثیف :احتمال وجود میکروارگانیسمها که ممکن است بعضی از آنها باعث عفونت شوند. • ضدعفونی جراحی :روش استریل ،روشی است که در آن یک منطقه یا یک وسیله را از وجود تمام میکروارگانیسمها و اسپورها پاک میکنیم • :Sepsisوضعیتی است که اختالل عملکرد حاد ارگان به صورت ثانویه به عفونت رخ میدهد. 3 سهیال مجیدی انواع میکروارگانیسمهای ایجادکننده عفونت • باکتریها :شایعترین /انتقال از طریق هوا ،آب ،غذا ،خاک ،بافتها و مایعات بدن و اشیای بیجان • ویروسها :باید به سلول زنده وارد شوند تا تکثیر شوند. • قارچها :شامل مخمرها و کپکها • انگلها :روی سایر موجودات زنده زندگی میکنند (عامل ماالریا ،کرمها ،مایتها ،ککها ،کنهها) 4 سهیال مجیدی نکته... • کلونیزاسیون :فرآیندی که توسط آن گونههای میکروارگانیسم تبدیل به فلور مقیم میشوند .ممکن است رشد و تکثیر کنند اما باعث ایجاد بیماری نشوند. • عفونت زمانی اتفاق میافتد که میکروارگانیسمهای تازه وارد شده یا مقیم بتوانند به بخشی از بدن حمله کنند و در آنجا مکانیسمهایی دفاعی میزبان موثر واقع نشوند و آسیب بافتی اتفاق بیافتد. 5 سهیال مجیدی 1 زنجیره عفونت 6 2 (مخزن) 3 5 4 6 سهیال مجیدی زنجیره عفونت • عامل :منظور همان میکروارگانیسمهاست /تعداد ،ویروالنس و پاتوژنیسیتی و میزان حساسیت میزبان ،بر توانایی عامل اثرگذار است • مخزن :منبع میکروارگانیسمها /بدن خود فرد ،انسانهای دیگر ،حیوانات ،گیاهان ،اشیاء (مخزن ماالریا :پشه آنوفل) • حامل :مخزنی که عالئم بالینی بیماری را نشان نمیدهد • راه خروج :عامل عفونی برای اینکه بتواند در میزبان ،بیماری ایجاد کند باید ابتدا مخزن را ترک کند (راه خروج ویروس آنفلوآنزا عطسه و سرفه است) 7 سهیال مجیدی زنجیره عفونت • روش انتقال :میکروارگانیسم پس از ترک مخزن ،به یک وسیله انتقال برای دستیابی به میزبان است. • انتقال مستقیم :انتقال سریع و مستقیم فرد به فرد از طریق لمس ،بوسیدن ،رابطه جنسی ،گزش • نکته :گسترش قطرهای یک نوع انتقال مستقیم است فقط شرط آن فاصله 1متر بین منبع و میزبان است. • انتقال غیر مستقیم :انتقال توسط حامل ( ،)vehicleناقل ( ،)vectorهوا • انتقال توسط حامل :هر مادهای که به عنوان میانجی عمل کند (دستمال ،اسباببازی ،لباس ،ظرف، پانسمان ،آب ،غذا ،خون و ).... • انتقال توسط ناقل :هر حیوان ،حشره پروازکننده یا خزندهای که به عنوان میانجی عمل کند • انتقال توسط هوا :قطرات یا گرد و غبار (سل) 8 سهیال مجیدی زنجیره عفونت • محل ورود :راه ورود میکروارگانیسم به بدن (معموال شبیه راه خروج) • میزبان حساس :میزبان حساس یا آسیبپذیر ،فردی است که به یک یا چند دلیل ،احتمال بیشتری برای کسب عفونت نسبت به دیگران دارد (نوزاد و سالمند ،مبتال به بیماری اتوایمیون و یا مزمن) 9 سهیال مجیدی 10 سهیال مجیدی دفاعهای بدن در برابر عفونت • غیر اختصاصی :بدون در نظر گرفتن مواجهه قبلی ،فرد را در برابر همه میکروارگانیسمها محافظت میکند. • شامل :موانع آناتومیک و فیزیولوژیک (پوست سالم ،غشای مخاطی) ،پاسخ التهابی (درد ،تورم، قرمزی ،گرما ،اختالل عملکرد عضو) • اختصاصی (ایمنی) • شامل :ایمنی همورال (دفاع بهواسطه آنتیبادی -لنفوسیت )Bو ایمنی سلولی (دفاع با واسطه سلول- سلول )T 11 سهیال مجیدی عفونت بیمارستانی • عفونت ناشی از مراکز بهداشتی درمانی خصوصا بیمارستان • مانند عفونت ادراری ناشی از سونداژ ،پنومونی اکتسابی از بیمارستان و... • این عفونتها هزینههای بیمارستان و طول مدت درمان را افزایش میدهند. • اکثرا در افراد سالمند و یا دچار سوءتغذیه • انواع: • برون زاد (ناشی از ورود میکروارگانیسم خارجی به بدن مثل سالمونال) • درون زاد (ناشی از تغییر یا رشد بیش از حد فلور طبیعی بدن مثل استرپتوکوک ها) 12 سهیال مجیدی عوامل موثر بر پیشگیری و کنترل عفونت • سن (در نوزادان به دلیل عدم تکامل و در سالمندان به دلیل تضعیف سیستم ایمنی بدن) • وضعیت تغذیه (دریافت کافی مواد مغذی مانند کربوهیدرات ها ،پروتئین ها ،ویتامین ها و)... • استرس (تضعیف سیستم ایمنی بدن ناشی از ترشح زیاد هورمون هایی مانند کورتیزول) • فرآیند بیماری (بیماری های تضعیف کننده سیستم ایمنی مانند ایدز و لوسمی و ،...بیماری های مزمن مانند دیابت و اسکلروز و-...سایر شرایط مانند سوختگی) 13 سهیال مجیدی عالئم عفونت عفونت سیستمیک عفونت موضعی ‏با توجه به اینکه کدام عضو را درگیر ‏تب و به دنبال آن تاکیکاردی و تاکیپنه کرده است ،متفاوت است: ‏بیقراری و از دست دادن انرژی ‏ریوی :سرفه ،خسخس سینه ‏بیاشتهایی (آنورکسیا) ‏ادراری :فریکوئنسی ،دیزوری و ... ‏گاهی تهوع و استفراغ ‏و .... ‏بزرگی و حساسیت غدد لنفاوی 14 سهیال مجیدی دادههای آزمایشگاهی • ( CBCلوکوسیتوز) • CBC diff • ( ESRافزایش) و ( CRPمثبت) • U/C, B/C, S/C 15 سهیال مجیدی بررسی فرآیند پرستاری • تاریخچه پرستاری • ارزیابی فیزیکی (عالئم عفونت) • وضعیت مکانیسم های دفاعی (سالمتی پوست-مصرف سیگار و سایر عوامل کاهش دهنده مکانیسم های اولیه و ثانویه) • مستعد بودن میزبان • درمان های طبی (مصرف داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی مانند کورتیکواستروئید ها و-...همچنین اقداماتی مانند اشعه درمانی) • عالئم بالینی (عالئم موضعی و سیستمیک) • دادههای آزمایشگاهی 16 سهیال مجیدی فرآیند پرستاری تشخیص • خطر ابتال به عفونت • تغذیه نامتعادل • اختالل در غشای مخاطی دهان • احتمال اختالل در تمامیت پوستی • انزوای اجتماعی • و... 17 سهیال مجیدی فرآیند پرستاری برنامهریزی اهداف اصلی: • حفظ یا بازگرداندن دفاعها • اجتناب از گسترش ارگانیسمهای عفونی • کاهش یا تسکین مشکالت مرتبط با عفونت • برنامه ریزی برای مراقبت در منزل 18 سهیال مجیدی فرآیند پرستاری اجرا ‏رعایت بهداشت دست (یکی از موثرترین اقدامات) • پرستار قبل و بعد از مراقبت باید دستهای خود را بشوید. • شست و شو به مدت 15الی 20ثانیه ‏تغذیه مناسب و دریافت مایعات کافی ‏خواب مناسب ‏کاهش استرس ‏ایمونیزاسیون 19 سهیال مجیدی فرآیند پرستاری اجرا ‏ضدعفونی کردن (برای اشیای بیجان) و استفاده از آنتیسپتیکها (برای پوست و بافت) ‏استریل کردن ‏پیشگیری (وسایل محافظت فردی -ایزوالسیون) 20 سهیال مجیدی ایجاد مانع برای جلوگیری از انتقال عوامل عفونتزا (ایزوالسیون) • اصطالحا به وسایل و تکنیکهایی که برای جلوگیری از انتقال پاتوژنها از یک فرد به فرد دیگر مورد استفاده قرار میگیرند سدهای مراقبتی گفته میشود. • معروفترین این سدها یا موانع :ماسک ،گان ،دستکش ،عینک محافظتی ،اتاق ایزوله و سایر لباسهای محافظتی است. • مراقبت و احتیاطهای جداسازی برای همه مددجویان کاربرد دارد زیرا هر مددجو به طور بالقوه میتواند عفونت را از طریق خون و مایعات بدن انتقال دهد 21 سهیال مجیدی برای جداسازی دو دسته از نکات پیشگیری را خواهیم داشت: • .1احتیاطهای استاندارد :اولین و مهمترین دسته هستند که برای مراقبت از کلیهی مددجویان در همه مراکز بالینی با یا بدون تشخیص عفونت طرحریزی میشود. • احتیاطهای استاندارد برای خون ،کلیه مایعات بدن به جز عرق (مگر اینکه خونی باشد) و غشای مخاطی به کار میرود. • در تماس با مددجو استفاده از احتیاطهای استاندارد شستن دست و استفاده از دستکش ماسک، گان و عینک محافظتی توصیه می گردد. 22 سهیال مجیدی برای جداسازی دو دسته از نکات پیشگیری را خواهیم داشت: • .2دسته دوم در مورد سه نوع انتقال استفاده میشود که شامل احتیاطهای هوایی ،ترشحی و یا تماسی میباشند .این گونه احتیاطها برای مددجویان خاصی طرحریزی شده که قدرت انتقال بیماری باالیی دارند و یا از نظر اپیدمیولوژیکی عوامل بیماریزایی قوی دارند. • مثال :مددجویان مبتال به سل نیاز به احتیاطهای تنفسی دارند و نیاز به ماسک مخصوص و اتاق تهویه دارند. 23 سهیال مجیدی صرف نظر از نوع ایزوالسیون ،پرستار باید اصول مهم زیر را انجام دهد: • پرستار باید قبل از ورود و بعد از ترک اتاق مددجو ،دستهای خود را بشوید. • وسایل و مواد آلوده باید به روشی دفع شوند که از انتشار میکروارگانیسم جلوگیری به عمل آید. • دانش فرآیند بیماری و راه انتقال آن در زمان استفاده از ایزوالسیون باید به کار گرفته شود. • همه کارکنانی که ممکن است هنگام انتقال مددجو به خارج از اتاق آلوده گردند باید از روشهای محافظتی استفاده کنند. اتاق ایزوله • جداسازی بیماران از طریق اقامت آنان در اتاقهای ایزوله میتواند شانس انتقال تمامی انواع عفونت را تا حد زیادی کاهش دهد. • بیماران مبتال به توبرکلوزیس ،بیماران دارای فقر بهداشتی ،افرادی که مقررات و ضوابط بهداشتی را رعایت نمیکنند ،گروههای در معرض خطر مثل کودکان زیر 5سال ،معلولین روانی و همچنین بیماران دارای زخمهای بزرگ و غیرقابل پانسمان همگی از جمله موارد کاربرد اتاقهای ایزوله هستند. 24 سهیال مجیدی جنبههای روانی در مجزاسازی • وقتی که مددجویی نیاز به مجزا شدن در اتاق خصوصی دارد ،احساس تنهایی در اثر اختالل در ارتباطهای اجتماعی به وجود میآید .این وضعیت از نظر روانی بخصوص در بچهها خطرآفرین است. • در نتیجه فرآیند عفونی تصویر ذهنی از بدن دچار تغییر میشود .ممکن است فرد احساس ناپاکی ،طرد شدگی ،تنهایی و گناه داشته باشد .ایزوالسیون تماسهای حسی را محدود میکند در نتیجه پرستار باید اقداماتی جهت افزایش محرکهای حسی انجام دهد از جمله اینکه محیط اتاق اتمیز باشد ،پردهها کنار زده شود و محیط روشن باشد ،پرستار به مددجو و عالیقش گوش دهد ،با بیمار صحبت کند (بهترین فرصت موقع غذا خوردن است) ،تغییر وضعیت ،ماساژ ،حمام برای بیمار انجام دهد ،در اتاق بیمار ساعت و تقویم گذاشته شود ،بیمار تشویق شود که در اتاق راه برود. • پرستار باید برای خانواده مددجو خطر افسردگی و تنهایی را گوشزد کند و به آنها بگوید که از رفتارها و حالتهای حاکی از تنفر و بیزاری پرهیز کنند. 25 سهیال مجیدی انواع اتاق ایزوالسیون • .1اتاق دارای جریان هوای منفی :یعنی از حرکت هوای آلوده اتاق به خارج جلوگیری میکند .در بیمارانی استفاده می شود که عفونی هستند بخصوص عفونتهای تنفسی مثل سل ،که بیمار می تواند بیماری اش را به سایرین منتقل کند. • .2اتاق دارای جریان هوای مثبت(ایزوله معکوس) :اینگونه اتاق برای بیمارانی است از نظر سیستم ایمنی بسیار ضعیف بوده و ممکن است که از سایرین عفونت و بیماری بگیرد مثل بیماران پیوندی که بدلیل دریافت داروهای سرکوب کننده ایمنی دارای سیستم ایمنی بسیار ضعیفی هستند یا بیماران مبتال به کنسری که دارای گلبول سفید خیلی پایین هستند. • در اتاق ایزوله باید دستشویی ،حمام ،توالت ،صابون و مواد ضدعفونیکننده و کیسههای مخصوص غیر قابل نفوذ برای جمع آوری وسایل آلوده وجود داشته باشد. • پرسنل و مالقاتکنندگان بعد از دیدار با مددجو و قبل از ترک اتاق باید دستها را بشویند. 26 سهیال مجیدی 27 سهیال مجیدی وسایل حفاظت فردی گان • دلیل اولیه برای پوشیدن گان این است که از کثیف شدن لباس هنگام مراقبت از مددجو ممانعت به عمل آید ،فرد را از آلودگی با خون و مواد عفونی یا ترشحات و مایعات آلوده بدن بیمار حفظ میکند. • گانها از مواد ضد آب تشکیل شده اندو بعد از آلودگی باید تعویض شوند .دونوع یکبار مصرف و چندبار مصرف دارند. • گانها از قسمت پشت باز میشوند و دارای بند در ناحیه گردن هستند .باید به اندازه کافی بلند باشد و آستینهای کشباف به عمل محافظتی آن میافزاید. 28 سهیال مجیدی وسایل حفاظت فردی ماسک • در مراقبت از مددجویان با عفونتهای تنفسی ضروری است .همچنین ماسک از انتقال عفونتهای تنفسی پرستار به بیمار جلوگیری میکند. • مددجویانی که نیاز به ایزوله تنفسی دارند ،هنگام خارج شدن از اتاق باید ماسک بپوشند تا از پرسنل و سایر بیماران محافظت به عمل آید. • ماسک باید کامال روی دهان و بینی را بپوشاند و صحیح پوشیده شود. • اگر فردی عینک میزند لبه باالیی ماسک باید کامال زیر عینک روی بینی محکم قرار گیرد. • زمانیکه ماسک پوشیده میشود صحبت کردن را باید به حداقل رساند. • اگر ماسک مرطوب و خیس شود جهت جلوگیری از ورود میکروارگانیسمها مناسب نخواهد بود و باید تعویض گردد. 29 سهیال مجیدی وسایل حفاظت فردی محافظ چشم • وقتی پرستار میخواهد پروسیجری را انجام دهد که احتمال ترشح و پاشیده شدن خون و سایر مایعات بدن وجود دارد باید از عینک محافظتی و یا پوشش صورت استفاده کند. • روشهایی مثل شستن زخم بزرگ شکم و گذاشتن کتتر سرخرگی (پرستار به پزشک کمک میکند) از جمله این موارد هستند. 30 سهیال مجیدی وسایل حفاظت فردی دستکش • پوشیدن دستکش در پیشگیری از انتقال عوامل بیماریزا با تماس مستقیم و غیر مستقیم کمک کننده می باشد. • پوشیدن دستکش تمیز و غیراستریل به هنگام تماس با خون ،ترشحات و مایعات بدن و وسایل آلوده الزامی میباشد. • شستن دست باید بالفاصله بعد از خارج کردن دستکش جهت ممانعت از انتقال میکروارگانیسم به مددجو یا محیط دیگر انجام شود. 31 سهیال مجیدی وسایل حفاظت فردی • وقتی که پرستار باید از وسایل محافظتی به طور کامل استفاده کند ،اول دستهایش را میشوید ،سپس گان میپوشد ،بعد ماسک و عینک یا محافظ صورت میزند و متعاقب آن دستکش میپوشد. 32 سهیال مجیدی 33 سهیال مجیدی 34 سهیال مجیدی 35 سهیال مجیدی 36 سهیال مجیدی 37 سهیال مجیدی 38 سهیال مجیدی 39 سهیال مجیدی 40 سهیال مجیدی فرآیند پرستاری اجرا (ادامه)... • کنترل یا نابود کردن مخازن عفونت-ایمنی بیمار: • شناسایی منابع انتقال و راه های کنترل عفونت • پرهیز از سرفه و عطسه و صحبت کردن مستقیم روی زخم • استفاده از ماسک • آموزش به مددجو • بهداشت دست • محافظت در برابر میکروارگانیسم های ادرار و مدفوع ،خون و استفراغ • عدم استفاده از وسایل مشترک 41 سهیال مجیدی فرآیند پرستاری اجرا (ادامه)... • اجتناب از تماس لباس با وسایل آلوده • محافظت از پوست به عنوان سد دفاعی • تمیز کردن نایحه پرینه ومقعد پس از دفع • مراقبت در برابر نیدل استیک شدن • استفاده درست از لوله ها و کاتتر ادراری • ضد عفونی کردن سطح خارجی لوله نمونه • مراقبت استریل از زخم 42 سهیال مجیدی شاد و نیک اندیش باشید. 43 سهیال مجیدی