صفحه 1:
= - اسناد 3 معاملات
تجاری
0 8
ارائه دهنده
صفحه 2:
قصل اول
# تعريف حقوق تجارت و جايكاه اسناد تجارى در آن 1
> قصل دوم ۱
8 تعریف و ماهیت اسناد تجاری
> كا ۱
فصل چهارم
مقرارت قانونی حاکم بر اسناد تجاری
صفحه 3:
فصل اول
تعریف حقوق تجارت
صفحه 4:
= , 5
منابع حقوق تجارت شامل قانون»عرفرویه جایگاه اسناد تجاری (در حقوق تجارت)
»> قضايى.ونظر علماى حقوق بوده . © 7
صفحه 5:
تاریخچه تحول اسناد تجاری در ايران و جهان
صفحه 6:
3010000
3 در سده 13 مجری قعری.
از اسلام و دوران
پیش از ی
ute ۷ مدن مله رواد
اضطلاحات بعدى در قانون صدور جك نظام بانكى
لات نيذ نر حال حركت يه سس جق
الكتيونيكي صورت حساب ديجيتال و تجارت بدون
:© تحول اسناد تجار
ا
۰ ل
م و
7
(سیقه ی بات آمیان بانب
Je کسترده ارب داشت.
صفحه 7:
Ripper
= منیوم ستد
با توجه به آنچه در قانون مدنی بیان
شده عبارت است از هر نوشته مکتوبی
که در مقام دفاع يا آقامه دعوا ,قابلیت
استناد در دادگاه داشته و در مقام
دفاع نیز مورد استفاده قرار می كيرد.
99 سندرسن
اسنادی که در ادره ثبت اسناد و املاک
ويا دفتر اسناد رسمى يا نزد سايرمامورين]
رسمى در حدود صلاحيت آن ها و
Gab مقررات قانونی تنظیم شده پاشند
رسعی است
8 سندعادی
به مجموعه ای از مدارک اطلاق می شود.
که بدون رعایت تشریفات قانونی و ثبت
رسمی تنظیم می گردند و در نتیجه
.اعتبار آن به طور كامل تضمين نشده
است.این اسناد معمولا توسط اشخاصی
که صلاحیت لازم را ندرند «تهبه مي
شوند و در نتیحه در مواردی که اصول
قانونی رعایت نشده باشد اعتبارخود را
صفحه 8:
تفاوت سند عادی و رسه
اقرادعادی تنظیم کننده سند هس
57
22737010111
ميتوان امضاء را انكار ويا ترديد كرد.
فقط نسبت به طرفین معتبر است.
فقط در دعاوی خصوصی بین طرفین معتبر است.
تشریقات قانونیندرد
و ی سر
الزمی است,
در پراپر همه (عمیم) معتبر است.
53700
ee 00
1010 310010101001
طبق 507
صفحه 9:
فصل دوم
تعریف ماهیت اسناد تجاری
صفحه 10:
اسناد تچاری به اسنادی گفته میشود که برای انجام معاملات تجاری یا مالی مورد استفاده قرار میگیرند و ماهیت
خاصى دارتد كه آنها را از ساير اسناد متعايز مىكند. اين اسناد بدطور عمده در روابط تجارى؛ مائند خرید و فرش
UES, خدمات؛ پرداخت پدهیها و دیگر قراردادهای مالی.به کر میروند
:تعریف اسناد تجاری.
استادتجاری عبرتن از استادی که برای نشان دادن و تأسیس حقوق و تعهدات مالی در معاملات تجاری استفاده
میشوند. این اسناد معمولً از طرف یک فرد پا شرکت صادر میشوند و انتقال آنها بين اقراد يا شركتها
.بهمنظور انجام معامله يا تسويه حسابهاى مالى صورت مىكيرد.
صفحه 11:
il Sia aa شامل ویژگیهایی است la oS ره ابزرهایی ضریری در تجارت تبدیل میکند
قابلیت انتقال:
یکی از ویژگیهای استاد تجاری این است که قابلیت انتقال دارند. به این معنی كه شخصى كه اين
ae me een رن ان جلت لديا بات را عتيقن يه اعت به شخص
.ديكر منتقل كرد
قابلیت تضمین حقوق و تعهدات:
استاذ تجاری مانند چک, سفته و بات تعهداتى را ايجاد ميكنند که طرفین معامله میتونند در صورت عدم انجام
.تعهدات از انها استفاده كنند. اين اسناد در واقع ضمانت اجراى تعهدات مالى هستند
فرم و شکلی خاص: ۲ 7
هر نوع سند تجارى ويزكى هاى شكلى خاصى دارد که ley ay شود تا سند معتبر باشد.بری مثال: یک چک باید
.تاريخ؛ مبلغ. و امضا داشته باشد و در غير اين صورت ممكن است اعتبار نداشته باشد.
قابليت pl
أد تجارى معمولاًداراى قابليت اجرابى هستند. يعنى در صورت بروز اختلاف يا عدم انجام تعهدات, میتوانند
طريق سبنسكم قضائى يا بانكى به اجرا گذاشته شوند. به عنوان مثال» چک بهطور مستقیم در صورت عدم بوداخت به
.بائك اراله مىشود تا مبلغ مورد نظر برداخت كردة.
دارند: اسناد تجارى معمولاً با رعايت قرم خاص و امضا
.معتبر میشوند و از این نظر انجام معاملات را آسانتر میکنند.
صفحه 12:
۳0۳
اد ص ee
قرارداد اصلى با معاملات بن
oie
ان bcp
cae کر
pig alae
مختلف (مثل عدم انحام تعهداث
ا
ار liege
ا ا ا
اللا ها .
شخ دیگری مننلکنده مگر ان
ادر خود سند شرطى براى غيرقابل
اتثقال بودن ذكر شده باشد.اين اصن
ری در جتدهاء براتها وستتمقا
el aan ال آه یه
اراحتى امكازيذير اسث و در معاملات
مالى بدعنوان ابزار برداخت استفدة
قانوني» امكان بيكيرى
قانوتی وجود داشته
باشد.
0000
یکی از اصول اساسى
اسندتجاری:
اصالت taal صادرکندم
است. برای جلوگیری از.
جعل اسناد تجارى, معمولاً
امضای صادرکننده بای
ید شده و صحت آن قابل
نید باشد
صفحه 13:
۱ Sern Evie Pern ke)
صفحه 14:
فصل سوم
انواع اسناد تجاری
صفحه 15:
انواع اسناد تجاری
صفحه 16:
صفحه 17:
صفحه 18:
صفحه 19:
تعریف استاد تجاری
صفحه 20:
فصل چهارم
مقررات حاکم بر اسناد تجاری
صفحه 21:
ea
ساسك
مواد 7٠ نا 016 قانون تجارت Sih OFA ET age مود ۲۵۱۷۲۲۳ و۲۲۹ ۴۱۸ نون جارت مج فا
SEE Ices a ee تعهد برداغت مبلغ معين از سوى امضاءكننده ١ دستور يرداخت وج ازبر تكش به برات كير عاهيت حقوقي
Noise بالك (معال عليه)؟: دارئده ....٠١ صادركتتنة (متعهد)؟: دارئدة te Verso ape in) pS Weise) 2S
ب رنه متعهد)؟: دارنده يا ذوتقع ١١ ا oe
طق ماده 51 تاريخ و محل صدور. ميلغ: نام طيق ماده ۳۰۸ سل bla Beli ۰۰ طبق ماده 552 ید کم رات رخ بل A
ei ASS fois; ees ei, tar cuce eee
st lice Joey cu kan (PN al) Sp bly alae عمكن است ch allie nats مامت پردخت.
قار ياك مكلف به ات در مات .داد سکن ود مهد ات (ea estoy Jd ۳۹-۲۳۲ lg Fa io
دار ده ۳ در ون عديد. از طريق ی ره مد 7۲۵ عر
سسس«سسسسس«>-س«د«<سس۳ظ
ابه جاى/ PEA ES eet دوه (طق ماه ۳۰۹ همان احکام رات دار (مود ۲۸۳-۲۸۰)برای حفظ حق رجوع. واغواست (اعتراض).
TH a anne gle ITIP ales اد اه ۴۰۹ جع میدهد به 1۲۹ دارا ماده 64 صراحت فار مسئوليت تضامتى امشاكتندكان
GP Pythons ert tach هماد برات بايد يس از alg وهر ge قانونى دام شود مهلت اه دموی
۹ طبق ماده 014 ف سال يس از واغواست يا آخرين تعقيب ۹
ان 3 رم عرور زمان
si خود ماد ند بات کر (شخس حقیقی با حقولی)
ست بانكى و تجارى سند تجارى hy Dg شده) سند تجارى الى لو سند
دار اون صدرر چک ۱۳۵۵ و اصلاحات
eee: oF Sx در
صفحه 22:
آيين رسيدكى حقوقى و كيفرى جى
156
چکی «بلامحل» تلقی میشود وقتی صادرکننده در تاریخ مندرج در
چک پا هنگام ارائه آن به بانک, موجودی کافی نداشته باشد
le سای مد ود ]1 با دستور عدم برداخت داده شده باشد
:چک بلامحل میتواند از دو منظر رسيدكى شود
“ore, جرم صدور چکب لامحل(مطابقماده ۷ قانونصوور -4
حقوقمث بتی- مطاله وجه جكاز طريقدادكاه حقوقويا -©
اجراعئبت
صفحه 23:
0
مو
Heo HENRI
- معموًمیلت قانونیبری برگشت زدن چک و دریافت
oe
101111111 1
دادسرا يا ددگاهکیفری محل صادر شدن چک یا بانک
محالعليه مطرح مىكند.
طی روند کبفری, اگر جرم اثبات شود, صادرکننده
۱
جك و شرايط)
Ferg peer CRE Heme
7 eee aa
شده است. چک تفمینی, چک مدتدار یا وقدمدر و
(0 pre eee
از برگشت چک و دریافت گواهی عدم پرداخت,
|
00
اجرائيه نمايد.
چک. بهعنوان سند تجاری و بانکی, معمولً درایقابلیت
ne revere rem rel a) 00[
میشود.
٩۱ ple sehen ants spam Gal gs
CP eI Fei ETE PTE HOES
صفحه 24:
به نام خدا
اسناد و معامالت
تجاری
استاد :جناب آقای دکتر
:ارائه دهنده
فهرست مطالب
1
2
3
4
فصل اول
تتت
تعریف حقوق تجارت و جایگاه اسناد تجاری در آن
فصل دوم
تعریف و ماهیت اسناد تجاری
فصل سوم
انواع اسناد تجاری
فصل چهارم
مقرارت قانونی حاکم بر اسناد تجاری
فصل اول
تعریف حقوق تجارت
حقوق تجارت
حقوق تجارت چیست
شاخه ای از علم حقوق است که به مجموعه قواعد و مقررات حاکم بر امور بازرگانی و فعالیت های
تجاری می پردازد
حقوق تجارت مجموعه ای از روابط بین تاجران ،شرکت های تجاری ،اسناد بازرگانی {برات –چک و
سفته }و موضوعاتی مانند ورشکستگیو قراردادهای تجاری تنظیم می کند.
حقوق تجارت یا حقوق بازرگانی از زیر شاخه های حقوق خصوصی است .
به طور خاص به تجارت و بنگاه های تجاری مربوط می شود .
زاییده فعالیتهای تجاری می باشد ،اعمال تجاری که بین گروهی از اشخاص معین یعنی تجار
است .به همین دلیل قلمرو آن محدود تر از حقوق مدنی می باشد.
منابع حقوق تجارت شامل قانون،عرف،رویه
قضایی،ونظر علمای حقوق بوده .
انواع حقوق تجارت
حقوق تجارت داخلی
حقوق تجارت خارجی یا بین المللی
جایگاه اسناد تجاری {در حقوق تجارت}
در معنای عام ،شامل هر سندی که در مبادالت بازرگانی یعنی
مبادالت ناشی از اعمال تجاری موضوع مواد 2و 5قانونتجارت مصوب
1311مورد استفاده قرار گرفته ،می باشد .
به طور مثال می توان به چک،سفته ،برات،اوراق سهام ،اوراق
قرضه ،ضمانت نامه بانکی ،بارنامه ،و سیاهه تجارتی اشاره کرد .
تاریخچه تحول اسناد تجاری در ایران و جهان
تاریخچه جهانی اسناد تجاری
بین النهرین و بابل
نحستین نشانه های اسناد تجاری
به الواح کلی بر می گردد که در
آنها تعهدات مالی ،اجاره ها و
بدهی ها ثبت می شد ..
رومیان
مفهوم سند دین و قبول پرداخت در
حقوق روم پایه ریزی شد .آن ها با
تنظیم سند تعهد
{}chirographumاساس انتقال طلب را
ایجاد کرد .
قرون وسطی
با گسترش تجارت بین المللی میان
ونیز.فلورانس .و جنوا –برات {bil of
}exchangeپدید آمد .تا بازرگا نان
بدون انتقال فیزیکی پول معامالتشان
را انجام دهند.
در سده های 13و 14میالدی نظام
بانکداری ایتالیایی موجب استاندارد
سازی برات شد .که بعدها به انگلیس
و فرانسه نیز راه یافت .
عصر دیجیتال
امروزه اسناد تجاری الکترونیکی و
سیستم های پرداخت
دیجیتال ،جانشین اسناد کاغذی شده
اند.
قوانین تجارت بین المللی مانند
چارچوبی برای مشروعیت این اسناد در
سطح جهانی فراهم کرده است.
دوران مدرن
چک نخستین بار در انگلیس قرن 17
میالدی قانونی شد .و سپس در سطح
جهانی گسترش یافت .
سفته
نیز برای تعهد پرداخت در آینده تو
سعه یافت .
در قرون 19با پیشرفت حقوق تجارت
بسیاری از کشور ها مانند فرانسه ،
آلمان ،انگلستان،و ایاالت متحده
قوانین ویژه ای برای اسناد تجاری
تصویب کردند.
تحول اسناد تجاری در ایران
در سده 13هجری قمری
پیش از اسالم و دوران
اسالمی
در دوران هخامنشیان و ساسانی
لوح های حسابداری و حواله های
نقره ای به نوعی سند مالی
محسوب می شدند .
در دوران اسالمی به ویژه در دوران
عباسیان و سامانیان ،سند حواله
{صیغه ی برات }میان بازرگانان به
شکل گسترده کاربرد داشت..
پیش
از
اسالم
دوره
قاجار
و
پهلوی
تجارت خارجی ایران با اروپا موجب رواج چک و برات شد .
با تصویب قانون تجارت ایران 1311ه.ش برای نخستین بار
اسناد تجاری در چارچوب قانونی مشخص شدند..این قانون
سه نوع سند تچاری دارد{.برات.سفته.چک}
پس از
انقالب
تحول
اسناد
تجاری
در ایران
و دوران
معاصر
اصطالحات بعدی در قانون صدور چک نظام بانکی
کشور را به سمت شفافیت و اعتبار بیشتر سوق
داد.
اکنون ایران نیز در حال حرکت به سمت چک
الکترونیکی ،صورت حساب دیجیتال و تجارت بدون
کاغذ است .که در زیر ساخت هایی مانند سامانه
صیاد و سامانه چکاد دیده می شود .
جمع
بند
ی
تحول اسناد تجاری
از لوحه های گلی تا چک دیجیتال نشان دهنده
مسیر پویای اعتماد سازی در روابط اقتصادی
است .در ایران بومی سازی این ابزارها همواره با
تاثیر از نظام های حقوقی غربی همراه بوده اما
امروزه کشور با حرکت به سمت تجارت دیجیتال
در حال ورود به مرحله ای تازه از تاریخ اسناد
تجاری است .
مفهوم سند و انواع آن
مفهوم سند
با توجه به آنچه در قانون مدنی بیان
شده ،عبارت است از هر نوشته مکتوبی
که در مقام دفاع یا اقامه دعوا ،قابلیت
استناد در دادگاه داشته و در مقام
دفاع ،نیز مورد استفاده قرار می گیرد.
سند رسمی
اسنادی که در اداره ثبت اسناد و امالک
ویا دفتر اسناد رسمی یا نزد سایرمامورین
رسمی در حدود صالحیت آن ها و بر
طبق مقررات قانونی تنظیم شده باشند
رسمی است .
سند عادی
مفهوم
سند
ع سن د
ا
دی
ر سن د
سم
ی
به مجموعه ای از مدارک اطالق می شود
که بدون رعایت تشریفات قانونی و ثبت
رسمی تنظیم می گردند و در نتیجه
اعتبار آن به طور کامل تضمین نشده
است.این اسناد معموال توسط اشخاصی
که صالحیت الزم را ندارند ،تهیه می
شوند و در نتیحه در مواردی که اصول
قانونی رعایت نشده باشد اعتبار خود را
از دست می دهند.
تفاوت سند عادی و رسمی
سند عادی
سند رسمی
افراد عادی تنظیم کننده سند هستند.
میشود.
تنظیممیشود.
سردفترتنظیم
مثلسردفتر
رسمیمثل
ماموررسمی
توسطمامور
توسط
الزامی نیست.
است.
الزامیاست.
الزامی
فقط بین امضاء کنندگان اعتبار دارد.
است.
معتبراست.
(عموم)معتبر
همه(عموم)
برابرهمه
دردربرابر
میتوان امضاء را انکار و یا تردید کرد.
است.
ممکناست.
جعلممکن
ادعایجعل
فقطادعای
نیستفقط
انکارنیست
قابلانکار
قابل
فقط نسبت به طرفین معتبر است.
است.
معتبراست.
ثالثمعتبر
اشخاصثالث
برابراشخاص
دربرابر
در
فقط در دعاوی خصوصی بین طرفین معتبر است.
میشود.
تلقیمیشود.
معتبرتلقی
دولتیمعتبر
دوایردولتی
قضائیوودوایر
محاکمقضائی
دردرمحاکم
تشریفات قانونی ندارد.
میشود.
ثبتمیشود.
قانونثبت
طبققانون
طبق
فصل دوم
تعریف ماهیت اسناد تجاری
تعریف اسناد تجاری
تعریف اسناد تجاری
اسناد تجاری به اسنادی گفته میشود که برای انجام معامالت تجاری یا مالی مورد استفاده قرار میگیرند و ماهیت
خاصی دارند که آنها را از سایر اسناد متمایز میکند .این اسناد بهطور عمده در روابط تجاری ،مانند خرید و فروش
.کاال ،خدمات ،پرداخت بدهیها و دیگر قراردادهای مالی ،به کار میروند
:تعریف اسناد تجاری
اسناد تجاری عبارتند از اسنادی که برای نشان دادن و تأسیس حقوق و تعهدات مالی در معامالت تجاری استفاده
میشوند .این اسناد معموال ً از طرف یک فرد یا شرکت صادر میشوند و انتقال آنها بین افراد یا شرکتها
.بهمنظور انجام معامله یا تسویه حسابهای مالی صورت میگیرد
.
اسناد تجاری
:ماهیت اسناد تجاری
:ماهیت اسناد تجاری شامل ویژگیهایی است که آنها را به ابزارهایی ضروری در تجارت تبدیل میکند
قابلیت انتقال:
یکی از ویژگیهای اسناد تجاری این است که قابلیت انتقال دارند .به این معنی که شخصی که این اسناد را در اختیار
دارد میتواند آنها را به شخص دیگری منتقل کند .برای مثال ،چک ،سفته یا برات را میتوان به راحتی به شخص
.دیگر منتقل کرد
قابلیت تضمین حقوق و تعهدات:
اسناد تجاری ،مانند چک ،سفته و برات ،تعهداتی را ایجاد میکنند که طرفین معامله میتوانند در صورت عدم انجام
.تعهدات از آنها استفاده کنند .این اسناد در واقع ضمانت اجرای تعهدات مالی هستند
فرم و شکلی خاص:
}
هر نوع سند تجاری ویژگیهای شکلی خاصی دارد که باید رعایت شود تا سند معتبر باشد .برای مثال ،یک چک باید
.تاریخ ،مبلغ ،و امضا داشته باشد و در غیر این صورت ممکن است اعتبار نداشته باشد
قابلیت اجرا:
اسناد تجاری معموال ً دارای قابلیت اجرایی هستند .یعنی در صورت بروز اختالف یا عدم انجام تعهدات ،میتوانند از
طریق سیستم قضائی یا بانکی به اجرا گذاشته شوند .به عنوان مثال ،چک بهطور مستقیم در صورت عدم پرداخت به
.بانک ارائه میشود تا مبلغ مورد نظر پرداخت گردد
عدم نیاز به تشریفات پیچیده:
برخالف بسیاری از قراردادهای قانونی که نیاز به مراحل پیچیده دارند ،اسناد تجاری معموال ً با رعایت فرم خاص و امضا
.معتبر میشوند و از این نظر ،انجام معامالت را آسانتر میکنند
اصول حاکم بر اسناد تجاری
اصل
اهلیت
صادرکنن
:ده
اصل
استقال
ل
اصل استقالل
اعتبار این اسناد مستقل 6از
قرارداد اصلی یا معامالت پشت
پرده باشد .بهعبارت دیگر ،اگر
یک برات یا چک .بهعنوان وسیله
پرداخت در نظر گرفته شود،
طرفین نمیتوانند به بهانههای
مختلف (مثل عدم انجام تعهدات
قرارداد اصلی) از پرداخت مبلغ
.اسناد تجاری خودداری کنند
اصل
اصل
اعتبار و
تنجیز
پذیرش
و
عمومی
قطعی
بودن
قابلیت انتقال
یعنی دارنده سند میتواند آن را به •
شخص دیگری منتقل کند ،مگر اینکه
در خود سند شرطی برای غیرقابل
انتقال بودن ذکر شده باشد.این اصل
بهویژه در چکها ،براتها و سفتهها
مشهود است ،زیرا انتقال آنها به
راحتی امکانپذیر است و در معامالت
مالی بهعنوان ابزار پرداخت استفاده
.میشوند
اصل
اصل
سرعت
برائت از
اصل
در
آثار
پرداخت
جبرا
قرارداد
و
نپذی
اصلی
استفاده
ری
:
اصل اعتبار ظاهری
به این معنا که این اسناد
باید توسط نهادهای مالی
و قضائی به رسمیت
شناخته شوند و در
صورت بروز اختالفات
قانونی ،امکان پیگیری
قانونی وجود داشته
باشد.
اصل
تضمین
صحت
امضاء و
اصالت
سند
اصل
امکان
:اجرا
اصل امضاها
یکی از اصول اساسی
اسناد تجاری ،تضمین
اصالت امضاء صادرکننده
است .برای جلوگیری از
جعل اسناد تجاری ،معموال ً
امضای صادرکننده باید
تأیید شده و صحت آن قابل
.تایید باشد
اهداف و مزایای استفاده از اسناد تجاری در معامالت
بهبود اعتبار تجاری
اشخاص و شرکتها
قابلیت پیگیری
قانونی
کاهش نیاز به حمل
پول نقد
افزایش امنیت
معامالت
قابلیت استفاده
بهعنوان وثیقه یا
تضمین
افزایش سرعت
گردش ‰پول در اقتصاد
نظم و مستندسازی
در روابط مالی
کاربرد در روابط
بینالمللی
فصل سوم
انواع اسناد تجاری
انواع اسناد تجاری
برات
سفته
چک
برات
برات
شخص اول از شخص دوم تقاضا می
کند که وجه درج شده در برات را در
تاریخی مقرر به شخص سوم یا هر
کسی وجه را به او حواله کرده باشد.
ب‰‰ ‰ ‰را‰تس ‰‰ ‰ندیا‰س‰تک‰‰‰‰‰ه ‰ب‰‰‰‰‰‰ه«‰
ک‰‰‰‰‰شب‰‰‰‰‰‰ه ‰د‰ی‰گری
ن ب‰‰ ‰ ‰را‰ت
‰وجب ،
آ
م‰
گ‰‰‰‰‰یر) د‰س‰تور م‰ ‰ید‰هد م‰‰بلغی
(ب‰‰ ‰ ‰را‰ت
ر‰ا در م‰‰وعد م‰‰عیندر و‰ج‰ه ‰ش ‰‰ ‰خص
ث‰‰ ‰ا ب‰‰‰‰‰‰ه ‰ح‰وا‰‰ ‰له‰ک‰‰‰‰رد او
ث‰‰‰‰‰ا‰‰‰ل ی
».ب‰‰‰‰‰‰پردازد
اشخاص
اصلی در
برات
🔹 اشخاص اصلی در
برات:براتکش (صادرکننده):
کسی که برات را صادر میکند
و دستور پرداخت
میدهد.براتگیر
(قبولکننده) :کسی که باید
مبلغ را بپردازد.دارنده یا
ذینفع :کسی که وجه برات را
دریافت میکند.د
نحوVه
صدور
صدور:صادرکننده برات را تنظیم و امضا
میکند.ارسال به براتگیر:برات به براتگیر
تسلیم میشود تا آن را قبول
(قبولینویسی) کند.قبول:براتگیر با
نوشتن عبارت «قبول شد» یا امضای خود
روی برات ،تعهد به پرداخت وجه آن در
موعد مقرر میدهد.انتقال
(ظهرنویسی):دارنده میتواند برات را با
ظهرنویسی به دیگری منتقل کند.پرداخت
در سررسید:در تاریخ سررسید ،براتگیر
.موظف است وجه را به دارنده بپردازد
ظهر
نویسی
ظهرنویسی یعنی :نوشتن
امضا یا عبارتی در پشت
(ظهر) برات برای یکی از
مقاصد زیر انتقال برات به
دیگری،وکالت برای وصول
وجه،ضمانت پرداخت
.برات
سفته
سفته
«فتهطلب (سفته) سندی است که
به موجب آن امضاکننده تعهد
میکند مبلغی را در موعد معین یا
عندالمطالبه ،در وجه حامل یا شخص
معین یا به حوالهکرد او بپردازد».
شرایط
صدور
‰لبی‰‰ ‰ا “س ‰‰ ‰فته1-”‰‰
ک‰‰‰‰‰لمه“ ‰ف‰‰‰‰‰ته‰ط” ‰
در م‰‰تنس ‰‰ ‰ندتا م‰‰شخصش‰‰‰‰ود
.س ‰‰ ‰ند از ن‰‰ ‰وع س ‰‰ ‰فته ‰ا‰س‰ت
ت‰‰‰‰‰اری‰خ ص‰‰‰‰دور س ‰‰ ‰فته:‰‰ز‰مان2-
ت‰‰‰‰‰‰نظیم ب‰‰‰‰‰اید ق ‰‰ید ش‰‰ ‰ود
م‰‰بلغ س ‰‰ ‰فته :‰‰م‰‰بلغ ب‰‰‰‰‰اید ب‰‰‰‰‰‰ه3- ‰
ع‰‰دد و ح‰رو‰فن‰‰ ‰وش‰ته ‰ش‰‰‰‰ود
ن‰‰ ‰ام گ‰‰‰‰‰یر‰نده ‰و‰ج‰ه(‰‰ذ‰ی‰نفع) ق ‰‰ید 4-
ش‰‰‰‰ود
‰ت م‰‰یتوا‰ند 5-
ت‰‰‰‰‰اری‰خ پ‰‰‰‰‰ردا‰خ :
ع‰‰ندا‰‰ ‰لمطا‰‰‰لبه ‰ی‰‰ ‰ا ب‰‰‰‰‰‰ه ‰و‰عده ‰م‰‰عین
ب‰‰‰‰‰اشد
م‰‰حلپ‰‰‰‰‰ردا‰خ‰تو‰ج‰ه: ‰ا‰گر ق ‰‰ید 6-
ن‰‰‰‰شود م‰‰حلا‰قام‰تص‰‰‰‰ادر ک‰‰‰‰‰ننده ‰
م‰‰حلپ‰‰‰‰‰ردا‰خ‰تم‰‰حسوبم‰‰یشود
م‰‰حلص‰‰‰‰دور س ‰‰ ‰فته7- ‰
انتقاVل
وصول
سفته
نکات مهم درباره انتقال سفته باید در پشت یا س‰‰‰‰رر‰س‰ید م‰‰وعد س‰‰‰‰‰فته1-‰‰
.روی سفته انجام شود (نه در برگه جداگانه) ارا‰ئ‰ه ‰س‰‰‰‰‰فته ‰ب‰‰‰‰‰‰را‰ی2-
ظهرنویسی باید امضا شود؛ بدون امضا اعتبار پ‰‰‰‰‰‰ردا‰خ‰تدر س‰‰‰‰رر‰س‰ید
.ندارد
وا‰خوا‰س‰تس‰‰‰‰‰فته3- ‰
تاریخ ظهرنویسی در صورت اختالف میتواند
اهمیت پیدا کند.اگر سفته در وجه حامل صادر
،شده باشد
انتقال آن با قبض و اقباض (تحویل فیزیکی)
انجام میشود و نیازی به امضا ندارد.پس از
انتقال ،دارنده جدید همان حقوق دارنده قبلی
.را دارد (حق مطالبه ،واخواست ،اقامه دعوا و)...
چک
چک
«چک نوشتهای است که به موجب
آن صادرکننده وجوهی را که نزد
محال علیه دارد کال ً یا بعضا ً مسترد و
یا به دیگری واگذار مینماید» .
بنابراین چک سند انتقال و وسیله
مبادله پول است
انواع چک
چ‰کع‰‰اد‰ی1-
چ‰کت‰‰‰‰‰ائ‰ید ش‰‰ ‰ده 2- ‰
چ‰کت‰‰‰‰‰‰ضمینش‰‰‰‰ده ‰ب‰‰‰‰‰ان‰کی3-
چ‰کم‰‰سافرت‰ی4-
‰ک‰‰ ‰لکترو‰ن‰یکی5-
چ ا
چ‰کب‰‰‰‰‰‰ینب‰‰‰‰‰ان‰کی(چ‰کر‰مز دار 6-
ی
ب‰‰‰‰‰‰ینب‰‰‰‰‰ان‰ک )
شر‰ایط
صدور و
تضامی‰ن‰
نکات مهم درباره انتقال سفته باید در پشت یا
.روی سفته انجام شود (نه در برگه جداگانه)
ظهرنویسی باید امضا شود؛ بدون امضا اعتبار
.ندارد
تاریخ ظهرنویسی در صورت اختالف میتواند
اهمیت پیدا کند.اگر سفته در وجه حامل صادر
،شده باشد
انتقال آن با قبض و اقباض (تحویل فیزیکی)
انجام میشود و نیازی به امضا ندارد.پس از
انتقال ،دارنده جدید همان حقوق دارنده قبلی
.را دارد (حق مطالبه ،واخواست ،اقامه دعوا و)...
تعریف اسناد تجاری
چک یک ابزار مالی است که به فرد یا سازمانی اجازه میدهد مبلغ معینی را از حساب بانکی خود به حساب شخص دیگری انتقال دهد.
به عبارت ساده ،چک یک دستور پرداخت مکتوب است که از طرف صادرکننده به بانک داده میشود تا مبلغ مشخصی به دارنده چک
.پرداخت شود
:انواع چک
:چک عادی (غیرمعمولی)
این نوع چک به فرد یا شرکتی خاص صادر میشود و فقط میتواند توسط دارنده آن به نقد تبدیل شود .در صورت گم شدن یا
.سرقت ،تنها دارنده میتواند درخواست مسدود کردن آن را بدهد
():چک مسافرتی
چک مسافرتی یک نوع چک است که بیشتر برای سفرهای بینالمللی و برای جبران مشکالت ناشی از حمل پول نقد استفاده
میشود .این چکها بهراحتی قابل جایگزینی هستند و در صورت سرقت یا گم شدن ،دارنده میتواند از جایگزینی آنها
.درخواست کند
(Certified Check):چک تضمینی
این نوع چک ،توسط بانک تأیید میشود که موجودی کافی در حساب صادرکننده برای پرداخت مبلغ ذکرشده وجود دارد.
.بنابراین ،این چک تضمین میکند که مبلغ آن بهطور قطعی پرداخت خواهد شد
(Cashier's Check):چک صندوق
چک صندوق چکی است که از طرف بانک صادر میشود و به نام فرد خاصی نوشته میشود .بانک خود مسئول پرداخت مبلغ
.چک است و بنابراین این نوع چک از اعتبار باالتری نسبت به چکهای عادی برخوردار است
(Certified Ordinary Check):چک عادی تایید شده
این چک ،مشابه چک عادی است ولی به تأسیس بانک تأیید شده و تضمین شده است که حساب صادرکننده موجودی کافی
.داشته باشد
(Blank Check):چک سفید امضا
چکی است که امضای صادرکننده موجود است ،اما مبلغ آن در چک نوشته نشده است .دارنده چک میتواند مبلغ را بنویسد.
.این نوع چک خطرات زیادی دارد و تنها در شرایط خاص و با اعتماد باال استفاده میشود
(Bounced Check):چک بیمحل
چکی است که به دلیل نبود موجودی کافی در حساب صادرکنند6ه ،از سوی بانک برگشت میخورد .صادرکننده باید به دارنده
.چک مبلغ را بازپرداخت کند
چکها به طور کلی ابزار مهمی برای انجام معامالت مالی به صورت غیرنقدی هستند و با توجه به نوع و ویژگیهایشان ،کاربردهای
فصل چهارم
مقررات حاکم بر اسناد تجاری
چک
سفته (فتهطلب)
برات
موضوع
مواد ۳۱۰تا ۳۱۷قانون تجارت
مواد ۳۰۷تا ۳۰۹قانون تجارت
مواد ۲۲۳تا ۲۵۱و ۲۴۹تا ۳۱۸قانون تجارت
منبع قانونی
دستور پرداخت وجه از حساب جاری
صادرکننده به بانک
تعهد پرداخت مبلغ معین از سوی امضاءکننده
دستور پرداخت وجه از براتکش به براتگیر
ماهیت حقوقی
صادرکننده .۲بانک (محالعلیه) .۳دارنده ۱.
چک
صادرکننده (متعهد) .۲دارنده یا ذینفع ۱.
براتکش (صادرکننده) .۲براتگیر (محالعلیه) .۳دارنده ۱.
یا ذینفع
طرفین سند
طبق ماده :۳۱۱تاریخ و محل صدور ،مبلغ ،نام
بانک ،امضا
طبق ماده :۳۰۸مبلغ ،تاریخ پرداخت ،نام
گیرنده ،محل پرداخت ،امضا
طبق ماده :۲۲۶قید کلمه برات ،تاریخ ،مبلغ ،محل
پرداخت ،نام براتگیر و ذینفع ،محل صدور ،امضا
شرایط شکلی الزامی
باید عندالمطالبه پرداخت شود (ماده )۳۱۳
ندارد؛ بانک مکلف به پرداخت در صورت
موجودی
ممکن است وعدهدار یا عندالمطالبه باشد
ممکن است وعدهدار یا عندالمطالبه باشد
ماهیت پرداخت
ندارد؛ صادرکننده خود متعهد است
دارد؛ براتگیر باید قبول کند (مواد )۲۳۹–۲۳۳
قبول پرداخت (قبولی)
دارد (به موجب ماده )۳۰۹
دارد (مواد )۲۴۷–۲۴۵
انتقال به غیر (ظهرنویسی)
دارد (ماده ۳۱۴و در قانون جدید ،از طریق
سامانه صیاد)
دارد؛ طبق ماده ۳۱۴احکام ضمانت برات جاری دارد؛ طبق ماده ۳۰۹احکام ضمانت برات جاری دارد؛ ضامن میتواند از هر متعهد ضمانت کند (مواد –۲۴۹
)۲۵۰
است
است
ضمانت (ضامن)
به جای واخواست ،گواهی عدم پرداخت از
بانک صادر میشود
دارد (طبق ماده ۳۰۹همان احکام برات)
دارد (مواد )۲۸۳–۲۸۰برای حفظ حق رجوع
واخواست (اعتراض)
دارد؛ ماده ۳۱۴ارجاع میدهد به ۲۴۹
دارد؛ ماده ۳۰۹ارجاع میدهد به ۲۴۹
دارد؛ ماده ۲۴۹صراحت دارد
مسئولیت تضامنی امضاکنندگان
طبق ماده :۳۱۷در مدت ۱۵روز (در یک شهر)
یا ۴۵روز (در aشهر دیگر)
همانند برات
باید پس از واخواست و در مهلت قانونی اقدام شود
مهلت اقامه دعوی
همان
همان
طبق ماده ۵ :۳۱۸سال پس از واخواست یا آخرین تعقیب
قضایی
مرور زمان
بانک
سند بانکی و تجاری
دارد (قانون صدور aچک ۱۳۵۵و اصالحات
خود صادرکننده
سند تجاری تبعی (از برات گرفته شده)
براتگیر (شخص حقیقی یا حقوقی)
سند تجاری اصلی
مرجع پرداخت وجه
نوع سند
ندارد
ندارد
امکان چک کیفری
آیین رسیدگی حقوقی و کیفری چک
بالمحل
چکی «بالمحل» تلقی میشود وقتی صادرکننده در تاریخ مندرج در
چک یا هنگام ارائه آن به بانک ،موجودی کافی نداشته باشد
.یا حساب مسدود باشد یا دستور عدم پرداخت داده شده باشد
:چک بالمحل میتواند از دو منظر رسیدگی شود
ک66یفری— ج6رم ص66دور چ6کب666ال6م6حل(م6طاب6قم6اد6ه ۷ق66انونص66دور 1-
ک
چ) 6
/ث666بتی— م6طا6لبه و6ج6ه چ6کاز ط6ری6قداد6گاه ح6قوق6یی66ا 2-
ح6قوق6ی
ا6جرا6یث666بت
مراحل آئین رسیدگی چک بالمحل
کیفری
.1دارنده چک باید ابتدا چک را به بانک ارائه دهد و
گواهی عدم پرداخت دریافت کند.
معموال ً مهلت قانونی برای برگشت زدن چک و دریافتگواهی عدم پرداخت وجود دارد.
.2دارنده سپس شکایت کیفری علیه صادرکننده چک در
دادسرا یا دادگاه کیفری محل صادر شدن چک یا بانک
محالعلیه مطرح میکند.
.3طی روند کیفری ،اگر جرم اثبات شود ،صادرکننده
ممکن است به حبس محکوم شود (بسته به مبلغ
چک و شرایط)
ً
. .4چکهایی قابل رسیدگی کیفری نیستند ،مثال چک
سفید امضا ،چکی که وصول وجهش منوط به شرط
شده است ،چک تضمینی ،چک مدتدار یا وعدهدار ،و
چکهایی که بیش از مهلت مقرر شکایت نشدهاند.
حقوقی
توسط مامور رسمی مثل سردفتر تنظیم میشود.
الزامی است.
پس از برگشت چک و دریافت گواهی عدم پرداخت،
است .دادگاه
معتبرچک به
مطالبه وجه
دارنده میتواند
دادخواست(عموم)
در برابر همه
حقوقی تقدیم کند یا از طریق اجرای ثبت درخواست صدور
نماید.
انکار نیست فقط ادعای جعل ممکن است.
اجرائیهقابل
ً
چک ،بهعنوان سند تجاری و بانکی ،معموال دارای قابلیت
بیشتری طی
ثالثسرعت
اشخاصآن با
روند اجرایی
معتبر است.
الزماالجراستدرو برابر
میشود.
خسارت
اصلی،
وجه
مطالبه
تواند
ی
م
دارنده
مسیر،
در این
در محاکم قضائی و دوایر دولتی معتبر تلقی میشود.
تأخیر تأدیه و سایر خسارات قانونی را مطرح کند.
طبق قانون ثبت میشود.
با تشکر از توجه شما