پاورپوینت
بهداشت و مراقبت‌های بهداشتیآموزش

پاورپوینت بهداشت ، سلامت و آموزش بهداشت

در این فایل به بررسی و تدریس مطالب مهم بهداشت عمومی برای دانشجویان کارشناسی بهداشت عمومی می پردازیم.

منصوره علیپور

صفحه 1:

صفحه 2:
بهداشت » سلامت و آموزش بهداشت

صفحه 3:
تعریف سلامت * لبن سینا: ... سلامت سرشت یا حالتی است که درآن اعمال بدن به درستی سر می زند ... نقطه مقابل آن بیماری است) * دیدگاه اکولوشی: سلامت عبارتست از یک وضعیت رفاهی کلمل پایدا(متعادل) درون اکوسیستم های پایدار در داخل زیست کره ای پایدر

صفحه 4:
* دیدگاه پاتولوژیک: نبودنشانه های غیر طبیعی و آسیب شناسانه نقایص: - تأكيد بر غير طبيعى ‎Se‏ ‏- به دنبال نشانه ها و علل آنها - تمرکز بر جنیه های زیست شناختی - محدود شدن به موارد قابل تشخیص

صفحه 5:
؟ از دیدگاه سازمان جهانی بهداشت؛ سلامت عبارت است از برخورداری از آسایش کامل جسمی, روانی و اجتماعی و نه فقط نداشتن بیماری و نقص عضو * علاوه براین سلامت به معنای برخورداری از ظرفیت و تونایها در اجتماع به منظور تطلبق افراد با ییرات محیطی و قابلیت مقابله با مشکلات ناشّی از این تغییرات تعریف شده است. * با توجه به تعریف سلامتی( تعریف ۷۷160 ) متوجه می شویم که سلامتی ب مسئله چند بعدی است حتی امروزه علاوه بر بعد چسمی» رولنی و اجتماعی؛ العدنه رس رت

صفحه 6:
ابعاد سلامت سلامت جسمانی: فقدان بیماری وناتوانی؛ عملکرد کافی از منظر توانایی های جسمانی و فیزیولوژیک؛ تمامیت زیست شناختی فرد

صفحه 7:
ات استماعی: توانابی تامل موفر با افراد دیگر و محیط اجتماعی؛ رضایتمندی از روابط بین فردی؛ ایفای نقش, سلامت روحی: که سلامت شخصی نیز نامیده شود. مرتبط با مفهوم تعالی تفس است؛ گاهی اوقات نگرانی در مورد مسایلی مربوط به سیستم ارز فرد را منعکس می کند. گاهی ممکن است مرتبط با عقیده ای در مورد ب پدیده ماورایی یا نیرویی واحد باشد.

صفحه 8:
بايد توجه داشت که ابعاد مختلف سلامتی و یا بیماری بر یکدیگر اثر کرده و تحت تاثیر یکدیگر قرار دارند. چنانچه مشکلات چسمی بر روان فرد » مشکلات رولنی بر جسم او و نيز هر دوی آنها بر جامعه و اختلالات موجود در جامعه بر ها در لامتی آثر می گذا لذا اقدامات انجام شده برای ارتقای سلامتی بلید به تمام جولنب سلامتی فرّدی (جسمی و روانی و معنوی) و سلامت کلی جامعه توجه داشته باشد.

صفحه 9:
انسان سالم افسان سالم انسانی لست از نظر جسمی سالم» از نظر فکریبی عیب؛ از نظر ‎old ily,‏ از لحاظ اجتملعی فعال؛ از جنبه ی سیاسی آگاهه از ظلر اقتصادی موله و از نظر فرهنگی مسئول.

صفحه 10:
— موب ojo oO Hof sore Bal ore

صفحه 11:
سلامتی مفهومی نسبی است * استانداردهای سلامتی بین فرهنگ هاء طبقات اجتماعی و گروههای سنی» متفاوت هستند. سلامتی در هر جامعه ای باید بر اساس شرایط بومی منطقه تعریف شود.

صفحه 12:
= دسته بندی عوامل اجتماعی موثر بر سلامت سطح درآمد و طبقة اجتماعی % مهارت های افراد برای زندگی شیکه های حمایتی لز رفاه 7 رشد روانی و جسمی کودکان اجتماعی افراد ارات بل آموزش و سواد ‎ee‏ اشتغال و فضاى كار % ‎ae‏ ی وت ی * فرهنگ و اعتقادات

صفحه 13:
برای تأمین سلامت جامعه» بهداشت بايد به دو صورت در جامعه تأمین شود: ۱. بهداشت فردی ۲ بهداشت عمومی

صفحه 14:
تعریف بهداشت فردی رعلیت بهداشت فردی عبارت از پیروی افراد جامعه از یک سلسله دستورها و عادت های بهداشتی و دوری جستن از رفتارها و عادت های غیربهداشتی است که مجموعاً باعث می شود افراد جامعه. در معرض عوامل و شرلیط بیماریزا قرار نگرفته و به بیماری های ناشی از آنها دچار نشوند. ۳ 7 ۲ عادات و رفتارهای بهداشتی شامل: استراحت. نظافت. خواب. رژیم غذ مناسب. ورزش. پوشاک. استحمام و غیره. 7 عادتها و رفتارهای غیربهداشتی شامل: پرخوری, استفاده بی دلیل از داروهاء کشیدن سیگار و غیره.

صفحه 15:
مفهوم بهداشت عمومی بهداشت عمومی عبارتست از مجموعه دانش و هنر پیشگیری از بیماری و تامین, حفظ و ارتقای تندرستی و توانمندی بشر با استفاده از تلا ل كه سار بك نومه جامعد شو د.

صفحه 16:
هدف و فلسفه بهداشت عمومی * تأمين سلامت جسمى. روحی و اجتماعی هر فرد جامعه که به عنوان مهم ترین سرمایه اكرلة لى شود ۱ به عبارت ديكر: ‎٠‏ کوشش هماهنگ تمام افراد و كروههاى تشكيل دهنده جامعه بیلی پیشیرد. نگهداری و بهبود سلامت مردم اسث. علاوه بر لين هر فرد نيز مسئول رعليت مقررات و دستورهاى بهداشتى است و تأمين سلامت جامعه تنها بالحساس وظیفه تمام افراد آن جامعه امکان پذیر است. ‏اعميت اين موضوع: ‏این سرمایه های فردی سبب می شوند که قدرت رسيدن فرد به اهدلف خود ( كه جداراز ‏اهداف جمع نیست). افزایش یافته و در صورتی که لین قدرت های فردی به صورت هما ‎ ‏ایند. دسترسی به اهداف عالی تر جامعه آسان تر خواهد بود.

صفحه 17:
وظایف بهداشت عمومی ۲ تعیین نیازهای بهداشتی و شناسایی عوامل و خطراتی که سلامت فرد و جامعه را تهديد كند. ۲ لولویت بندی نيازها و تعيين سياست ها و برنامه ها و اقدام براى باسخ به نياز مربوطه ارزشيابى وضعيت بهداشتى جامعه و يافتن نقاط قوت و ضعف أن / ۳ ای ها و برنامه های کوتاه و درازهدت و هماهنگ با تدابیر سازمان چهانی ۲ بهداشت برای تامین, حفظ وبرنقای سلامت قرد و جامعه

صفحه 18:
... وظایف بهداشت عمومی ۲ ای و امتانات و تربیت نیروی انسانی حرفه ای برای ارائه خدمات» انجام پژوهش و اجرای آموزش همکانی در راستای سلامت فرد و جامعه ۲ سالم سازی محیط زیست. افزلیش سطح آگاهی های بهداشتی جامعه؛بیماریاپی و مهار بیماری های واگیر و پیشگیری از ابتلاء به بیماری ارتقای سطح و تفییر سبک زندگی و اصلاح رفتارهای خطرساز فردی و اجتماعی جهت تامین رفاه جسمی روانی و اجتماعی برای تحقق. حفظ و ارتقای سلامت و

صفحه 19:
مهمترین چالشها و خطرات موجود مورد توجه در سیاستگذاری بهداشت عمومی ارائه خدمات آزمایشگاهی (غربالگری بهداشتی) امور جمعیت و تنظیم خانواده ” كنترل بیماری‌های غیرواگیر نارت بر مواد خوراکی, بهداشتی و آرایشی ” پایش و غربالگری مشکلات بهداشتی جاری و جدید تدوین سیاست‌ها و برنامه های ضروری برای ارتقا و پهبود سطح و سبک زندگی فردی اجتماعی

صفحه 20:
1 تأمین نیازهای اساسی: مسكن. خوراک, پوشاک بودات. درمار.. آموزش و پرورش و سلامت در قانون اساسی اصل بیست و نهم: برخورداری از تامین اجتماعی از نظر بازنشستگی, بیکاری» ‎Nise‏ افتادگی ی سرپرستی: در راه ماندگی: سوانح و حوادث. پداشتی درماتی و مراقبت های پزشکی پصورت پیمه و غیره» حقی اس اصل چهل و سوم: برای تأمین استقلال اقتصادی جامعه و ریشه کنک محرومیت و برآوردن نیازهای انسان در جریان رشد, با حفظ آزادگی اوه جمهوری اسلامی ایران براساس ضوابط زیراستوار می‌شود: امکانات لازم برای تشکیل خانواده 0

صفحه 21:
(Health for all - HFA) بيانيه رسمى سى مین مجمع جهانی بهداشت در سال ۱۹۷۷: «در دهه های آینده هدف اجتماعی و اصلی دولت‌ها و سازمان جهانی بهداشت بایید دستیابی همه مردم جهان در سال ۲۰۰۰ میلادیبه سطحی از سلامتی (جسمی, رولنی و اجتماعی) باشد که امکان برخورداری از یک زندگی موْثر و مولد را برای آنان فژلهم آورد.»

صفحه 22:
(Health for all - HFA) در سال ۱۹۷۸ نیز کنفرانس مراقبتهای بهداشتی اولیه در آلماتا تشکیل گردید و روش دستیابی به بهداشت برای همه مراقبت های بهداشتی اولیه( ۳۲۱۲۳۵۲۱۷ ‎i. (Health Care- PHC‏ 4+ 007 ۳ ۱۹۰۱ تراتزی جهانی بهداشت برای همه توسط س/ اجلاس سازمان جهانی بهداشت مورد تصویب قرار گرفت و نمایندگان کشو/رهای عضو پذیرفتند که استراتژی های کشوری,. بهداشت برای همه را بر اسا مراقبت های بهداشتی اولیه تدوین و به مرحله عمل درآوردند.

صفحه 23:
HFA ‏هدف‎ | بهداشت برای همه‌یک هدف واحد و محدود نیست بلکه جریلنی است کهبه بهبود مداوم سلامت مردم منجر می شود. بهداشت الات تست كه در سال هاى آتى ديكر كسى بيقار و ناتوان نخواهد بود بلکه بدان معناست که بهداث است پاعی کیرد و در کجا که مردم زندگی و کار می کنند خدمات بهداشتی در اختیار آنان خواهد 4 " و مردم امکانات بهتری برای رشد و رسیدن به کهنسالی سالم و فعال را خواهند داشت و افراد و خانواده هابه شیوه قلبل قبول و متناسب‌با توان و مشارکت خود به مراقبت های اساسی بهداشت دسترسی خواهند یا

صفحه 24:
هدف بهداشت برای همه بربایه سیاست های زیر استوار است: ۲ اختلاف موجود بین وضعیت بهداشتی مردم جهان, نگرانی مشترک تمام کشورهاست و پاید ۲ کات ند تور عادلته امکانات بهداشتی در بین کشورها و در درو ترتیبی که به دسترسی عموم مردم به مراقبت های اولیه بهداشتی و خدمات پیانجامد ). ‎ee ee‏ گروهی در برنامه ریزی واجرای مرافیت ‏بهداشتی خودشان نقش داشته باشند. ‏( مشارکت فعال مردم در شکل دادن به آینده بهداشتی و اقتصادی جامعه )

صفحه 25:
Primary Health) as) wily; cle ilo (Care :۱۹۷۸ ‏در سال‎ کنفرانس مراقبت‌های اولیه بهداشتی در آلماآتا ( مرکز جمهوری قزاقستان ) تشکیل گردید و روش دستیابی به بهداشت برای ام primary health care

صفحه 26:
تعریف مراقبتهای بهداشتی اولیه: ا 5 که دسترس همه افراد چهان قرار گیرد: برای آنها | قلبل قبول باشد. با مشارکت کامل آنها باشد. قیمت مناسبی برای جامعه داشته باشد وکشور قادر به پرداخت هزینه‌های آن باشد PHC primary health care

صفحه 27:
مراقبت های بهداشتی اولیه (فلسفه) جامع ترین و اولیه ترین نیازهای بهداشتی جامعه در محل کار و زندگی مردم فراهم گردد و دسترسی به خدمات آسان و مستمر باشد. 7ه سلامتى حق مسلم هر انسان اسث. توزيع عادلانه خدمات بهداشتی ‎geile‏ ‏۱ ااتشادى بهداشته بخهى از توسعه اقتصادی اجتماعی/ لك وی شود

صفحه 28:
#ساولین سطح تماس مردم. خانواده ها و جامعه با خدمات سلامت است و مراقبت های سلامت را هر چه نزدیکتر به محل زندگی و کار مردم ارائه می نماید. ‎ot‏ )3۳1 در همه ک‌فویهالعم‌از توسعه یافته یا در حل(جوسعه ‏ارزشی کسانی‌درد ولی‌در هر شور شکل‌خاص‌خود را دارد

صفحه 29:
PHC ‏اصول‎ ‎(inter-sectora ۸۸0۳۲۵۵6( ‏هماهنگی بخش های توسعه اقتصادی - اجتماعی‎ (Community Participation) po os Lis (Appropriate Methods) Wt ‏روش هاى‎ (Equity) (¢¢ 1p) cdluc جامعیت خدمات

صفحه 30:
هماهنگی بین بخشی توسعه اقتصادی اجتماعی سلامت به صورت مجرد وجود ندارد و تعت تاثیر ترکیبی از عوامل محیطی, اجتماعی و اقتصادی است که به صورت تنگاتنگ با یکدیگر در/ارتباطند. بنابرلین بخش های مختلف جامعه که بر سلامت افراد تاثیر دایند بلید تلاشی هماهنگ داشته باشند.

صفحه 31:
ommunity Participation) 09 » cS jlo ‏بدون همکاری و علاقه مردم به تامين و توسعه خدمات هيجكونه موفقيتى براى أن بيش بينى‎ ‏نمى شود اين به عنوان بهداشت ,به وسيله مردم و قرار دادن سلامت مردم در دست خود‎ ‏آنها توصيف شده است.‎ ‏بعلاوه جوامع بايد در موارد زير مشاركت داشته باشند:‎ ‏ايجاد و نكهدارى محيط بهداشتى‎ * ‏ابقاء فعالیتهای بهداشتی. پیشگیری و ارتقایی‎ * * ارائهاطلاعات مربوط به خواستها و نیازها به مسئولین سطح بالا ۶ به انجام رسانیدن اولویتهای مراقبت های بهداشتی و اداره بیمارستا نها و کلینیک

صفحه 32:
روش های مناسب ‎Ppropriate Methods)‏ در تمامی سطوح ارلئه خدمات بهداشتی درملنی بلید از روش. ابزار. پرسنل, داروء مواد و حتی . | سیستم اداری مناسب و منطبق‌با شرایط جامعه استفاده شود . در ارلئه خدمات به مردم بايد از رو ش هایی استفاده شود کمبا فرهنگ جامعه مطابقت داشته و از ابزار و پرسنلی استفاده گردد که با شرلیط کار هماهنگ هستند. بنابرلین غن آوری مناسب ترکیبی است که هم نیازهای مراقبت بهداشتی و هم بافت اقتصادی اجتماعی کشور را در نظر بگیرد. / این موضوع شامل در نظر داشتن ملاحظات زیر است: ۰ هزینه (هم هزینه هاي سرمایه اي و هم هزینه هاي جاري) + كارآيي و كارسازي فناوری برای مقابله با مشکلات بهداشتی ۰ قابل پذیرش بودن رویکرد هم براي جامعه هدف و هم از نظر ارائه کنندگان خدمات بهداشتي + قابل تحمل بودن رويكرد از جمله ظرا نكهداري تجهيزات

صفحه 33:
(Equity) (5912) ‏عدالت‎ منلبع بهداشتی و خدمات مربوط به آن بلیدبه صورت برابر در اختیار همه افراد جامعه قرار گیرد و مردم با نیازهای یکسان بلید دسترسی برابر به مراقبت های بهداشتی داشته باشند برای اطمینان از دسترسی برابر باید توزیع و پوشش مراقبت های بهداشتی اولیه در مناطقی بیشتر ب ها وجود دارد.

صفحه 34:
جامعیت خدمات مراقبت های بهداشتی اولیه یک رویکرد جامع براساس مداخلات زیر است: 2 مداخلات ارتقایی: برخورد مراقبت های بهداشتی اولیه در سطح جامعه با علل اساسی ات که بر سلامت تاثیر می گذارد. < مداخلات پیشگیری کننده: این مداخلات کاهش دهنده بروز بیماری ها یا 0000 اك كه برای فرد ایجاد مشکل نموده است: مداخلات درمانى: اين مداخلات سیب کاهش شیوع بیماری بوسیله توقف پیشرفت بیماری در بیمار ! مداخلات بازتوانی: این مداخلات سبب کوتاء نمودن پی آمد یا عوارض مربوط به مشکل سلامتی افراد می شود.

صفحه 35:
اجزاء 8۱۷۱ آموزش بهداشت بهبود تغذیه مراقبت های بهداشتی مادران و کودکان و تنظیم خانواده تأمین آب سالم و يهسازى محیط بهداشت حرفه ای ایمن سازی پیشگیری و کنترل بیماری های واگیر شایع و بومی و کنترل آنها

صفحه 36:
نظام (سیستم) سلامت علا ای تام تسام سا هاء موسسات. منابع و افرادي است که قصد اوليه/ آنهاء بهبود سلامتی است.

صفحه 37:
> es > اجزای اصلی نظام سلامت ارائه خدمات نيروي انساني نظام اطلاعات سلامت محصولات. واکسن ها و فن آوري هاي پزشكي گردش مالي نظام هاي سلامت رهبري و حاكميت در نظام سلامت

صفحه 38:
۲۷ ۲۷ ۷ ۲ نظام های مراقبت بهداشتی در ایران موسسات بهداشت و درمان دولتی موسسات وابسته به دولت(خیریه,داوطلب) بیمه ها

صفحه 39:
سطوح ارائه خدمت سطح اول: مراقبتهای بهداشتی اولیه ضروری سطح دوم: مراقبتهای پیچیده تر شامل خدمات درمانی ضروری سطح سوم: خدمات فوق تخصصی و پشتیبانی اقدامات اجرایی سطوح اول و دوم

صفحه 40:
سطح اول ارائه خدمت شامل واحدهایی است که اولین و و خدمات بهداشتی در آن به وقوع می پیوندد. آا واحدهای مورد نظر عبارتنداز : خانه هاى بهداشت و مراکز بهداشتی ود روستایی و شهری. لا افرادی که در حلنه های بهداشت مشغول فعالیت هستند» عمدتاً شامل بهو/وز 000 200 ناس ی و درمانتی بزشسک عمومتی کاردان ها وا تکنین های بهداشتی می باشند.

صفحه 41:
سطح دوم ارائه خدمت لخ ال وهای است که قادرند خدمات بهداشتی و درماتی را در منطح تخصضی تری ارائه دهند که این واحدها شامل مراکز بهداشت و بیمارستان شهرستان می ياشند. در مراکز بهداشت پزشکان عمومی با آموزش و تجارب بهداشتی و با مجموعه ای از کارشتاسان خدمات بهداشتی امکانات تشخیصی مل آزمایشگاه و رادیولویی. دندانپزشکی و ماملیع/ خدمت سل تک بیمارستان مرکز ارجاع بیماران, بای دریافت خدمات بستری و سرپایی تخصصی است. در کشور ایران مجموعه واحدهای مسطع اول و دوم راء در محدوده جفرافیایبی شهرستان. مهتلشتی و درمانی آن استان می نامند.

صفحه 42:
سطح سوم ارائه خدمت ل این سطح خدمات تخصصی تر و فوق تخصصی آموزشی را در برمى كيرد و مكمل سطح دوم است. بیمارستان تخصصی و فوق تخصصی در مرکز بهداشت استان. در این/ دارند. ل در اين سطح غالباً خدمات آموزش پزشکی و پیراپزشکی نیز ارائه می شود 1 حرکت بیماران بین سطوح مذکور, در قالب سیستم ارجاع صورت می‌گیرد.

صفحه 43:
سطوح مراقبت های بهداشتی و خدمات مربوط با آن مراقبتهاى سطح سوم ‎less)‏ بیمارستان‌های تخصصی) مراقیت‌های سطح دوم (خدمات بیمارستان‌های عمومی) مراقبت‌های بهداشتی اولیه خدمات ارنقایی, پیشگیری و خدمات پایه درمانی (خانه‌های بهداشت, پایگاه‌های بهداشتی و مراکز بهداشتی درمانی)

صفحه 44:
سطوح مراقبت های بهداشتی از نظر پیچیدگی و فراوانی مشکلات ۱ برخورد با مشکل درمان در منزل (فردخانوادم)

صفحه 45:
مفهوم پیشگیری * پیشگیری. یه مفهوم ساده. به معنای جلوگیری از به وجود آمدن بیماری قبل از وقوع آن « 0000 قاس شگیری شامل کلیه اقداملتی است که به منظور جلوگیری از بروزه قطع یا کاهش سرعت سیر بیماری به کار می آید.

صفحه 46:
سطوح پیشگیری | ييشكيرى نخستين: ابتدايى يا ريشه اى (00381صتفدص " بيشكيرى اولیه یا سطح اوّل 1228157 1 7 پیشگیری ثانویّه یا سطح ‎(secondary) p39‏ tertiaryy pps cho b al ope, |

صفحه 47:
بيش 5 ¢ ‎(Primordial prevention) stoi‏ * اصطلاح پیش گیری مقدماتی برای توصیف از میان بردن عوامل خطر بیماریها اطلاق می شود. در این نوع پیش گیری مسئولین بهداشتی می کوشند تا با کاستن از خطرهای مواجهه از بروز بیماری پیش گیری نمایند.

صفحه 48:
پیش گیری اوّلیه با سطح اوّل : 0۳6۷6۳۲0۳ ‎Primary‏ اصطلاح پیش گیری اولیه به حالتی اطلاق می شود که در آن تلاش می شود از 000 !سلس اسمتماع مانند حفظ وضعیت بهداشتی محل زیستافراد و ایمن سازی بر علیه بیماریهای عفونی سبب حفظ و ارتقای تندرستی آنها گردید. مقصود از پیشگیری سطح اوّل پیشگیری از بیماری با کنترل علل و عوام now) خطرزا پیشگیری سطح ال عمدتا شامل مداخله در مرحله پیش از بیماریزایی بیماری ها مسائل بهداشتی مانند کمبود وزن به هنكام تولد می باشد.

صفحه 49:
بيش كيرى سطح دوم( ‎«secondary prevention‏ * انواعى از برنامه هاى سلامت هستند كه به منظور قراهم أوردن تدابيرى براى افراد و جمعيتها به منظور ‎tales‏ 0 , لاضكة درج و كارساز براى لصلاح مشكلات سلامت خر مرخلة قبل از بروز/غلاهم طراحی شده اند.مانند پی كردن موارد بيماران كشف نشدة ديابت و تنبلى جشم در اطفال و سرطان دغانة رحم(آزمایش پاپ اسمیر) بيش كيرى سطح سوم ‎(lertiary prevention)‏ *_شامل تدابير در دسترس به منظور كاستن يا از ميان بردن نقص ها وناتوانى هاى دراز مدت و به حد رساندن رنج هاى حاصل از بيمارى و ارتقاى تطابق بيمار با حالت هاى درمان تابذير استء به اين ‎foci‏ مفهوم پیش گیری سطح سوم تا عرصه باتوانی گسترش مى يابد.

صفحه 50:
‘ae Sy fir آموزش بهداشت نلاش می کند فاصله میان آگاهی و عمل را پر کند. ‎Guns‏ آموزش بهداشت تغییر رفتارهای زیان بخش افراد . گروه ها و جمعیت ها به ‏های _ودحتی است که بر سلامت کنونی و آینده آنان اثر می گذارد. ‎ ‏#آموزش بهداشت عبارت است از استفاده از هر گونه ترکیبی از روش های آموزشی ‏كوناكون به منظور تسهيل بذيرش داوطلبانه رفتارهاى موثر بر سلامت. ‎

صفحه 51:
ارتقای سلامت + هر گونه ترکیبی از فعالیت های آموزش بهداشت و حمایت های محیطی . سازمانی و اقتصادی که از رفتارهای منجر به سلامت فرد . گروه و اجتماع صورت می گیرد. آگاهی, تغيير رفتار و ايجاد محيط حامى رفتارهاى سالم صورت گیرد.

صفحه 52:
دامنه فعالیت ها * توجه اصلی فعالیت های آموزش بهداشت و ارتقای سلامت:رفتر ‎O‏ رفتار: متفیر وابسته اصلی در اکثر تحقیقات مربوط به تدابیر مداخله ای آموزش بهداشت و ارتقای سلامت. [] توجه آموزش نشف ه تنها سر فود و خاناده لشى ب لكه برسايمانهط نهادها و شيليط اجتماعيكه مانع يا يايعوسازلفراد برلىيسيدزيه با لارينحذ ساف طستميز معطوفمىود". 2 / ‏در جوامع صنعتى. به موازات تغيير عمده مرك و ميرء تمركز فعاليت هاى آموزش بهذأ ‎ ‏تغيير يافت. آموزش بهداشت در ابتا آموزش پاکیزگی (۱۹۲۰ ‏بر آموزش بهداشت فردی. بیماری های ولگیر و مشروبات الکلی بود. ‏۰ خمانده می شد و ت] ‏| امروزه دامنه های فعالیت آموزش بهداشت و ارتقای سلامت حد و مرزی نمی شناسد.

صفحه 53:
برنامه های آموزش بهداشت و ارتقای سلامت. تقریبا در هر محیطی که بتوان تصور کرد. از جمله مدارس, دانشگاه هاء کارخانه هاء اارات. محل های کاره مراکز بهداشتی و درمانی» مراکز آموزشی, فرهنگ سراهاء پادگان هاء زندان هاء نمایشگاه هاء هاء مراکز خرید. مراکز بازپروری و بنگاه های خیریه قابل اجرا

صفحه 54:
Ses)

صفحه 55:
افرادی که در معرض خطر ابتلا به برخی بیماری های عفونی هستند را ممکن ات و از طریق اقدامانی نظیر : 1 مصون سازی فعال ( واکسیناسیون ) ل مصون سازی انفعالی (ایمونوگلو بولین ) ل پیشگیری دارویی ( کموپروفیلاکسی ) در مقابل آن بیماری ها ایمن نمود/

صفحه 56:
ایمونوپروفیلاکسی فعال (واکسیناسیون) | ایمونوپروفیلاکسی. عبارتست از استفاده از واکسن ها. توکسوئید ها و گاماگلوبولین ها به منظور ایجاد ایمنی و حفظ سلامتی افرادی که در معرض خطر ابتلاء به بیماری عفنی خاصی پس از ابتلاه به بعضی از بیماری های عفینی. معمولاً آنتی بادی های محافظت کننده ای علیه عوامل سیبی آن بیماری ها در بدنتولید می شود و به هنات چندین سال و گاهیم تا پایان عمر میزبان باقی می ماند و فرد را مصون می نماید . حال در صورتی که فردی علیه یک بیماری خاصی. فاقد آنتی بادی باشد با تزریق واکسن/یا ایمونوگلبولین, ممکن است بتوان او را مصون نمود

صفحه 57:
ایمونوپروفیلاکسی فعال (واکسیناسیون) در اين نوع ایمنی دستگاع ایمنی تحریک شده و علیه عامل بیماری زای خاصی * تولید آنتی بادی می کند (واکسن 1۷1۷1 سه گانه. سیاه زخم ) * بدون تولید آنتی بادی و صرفا با فعال کردن بازوی ایمنی سلولی. باعث ایجاد مصونیت می شود ‎(BOG)‏ * با ایجاد عفونت خفیف در محل تلقیح. با مداخله ایمنی سلولی, مانع ! بیماری شدید در سایر نقاط بدن می گردد. ‎feishmanization / Sls)‏ ¢

صفحه 58:
نداوم اثر واکسن ها لازم به ذکر است که تداوم و مدت اثر آنتی بای های حاصله از واکسنی به وا دیگر متفاوت می باشد. مثلا در رابطه با واکسن کلرا (وبا) در حدود چند ماه و در رابطه با توکسوئیدها,لازم است هر چند وقت یکبار به واکسیناسیون یادآور اقدام شود 1 1 اوأر واكسن على زنده ضعیف شده خیلی بیشتر و گاهی تا با Serle به یادآور های مکرر نیز نمی باشد.

صفحه 59:
انواع واکسن ها واکسن از باکتری یا وبروس زنده ضعیف شده و یا غیر فعال شده و یا جزئی از آن ها (مانند آنتی ژن سطحی خالص شده یا توکسوئید) ساخته شده است. با تزریق واکسن . سیستم ایمنی بدن علیه باکتری یا ویروس وارد شده بهٍ بدن آنتی بادی ساخته و باعث بالا بردن مصونیت بدن در مقابل ب ناشی از آن می شود. واکس ها > دو گروه واکسن های زنده ضعیف شده و واکسن های غیرزنده (غیرفعال) تقسیم می شوند.

صفحه 60:
0 واکسن های باکتریلیی شامل واکسن های حاوی باکتری زنده ضعیف_شده (مانتد ب.شژ). باکتری کشته شده (مانند سیاه سرفه). توکسوئید(مانند دیفتری و کزاز) و واکسن های پلی ساکاریدی (مانند پنوموکوک پلی ساکاریدی و مننگوکوک پلی ساکاریدی) هستند. | واکسن های ویروسی شامل ویروس زنده ضسف شده (مئل 1۳ . واکسن خوراکی فلج اطفال و تب زرد) . ویروس کامل غیرفعال (مانند وا تزریقی فلج اطفال و هاری) و بخشی از آنتی ین سطحی ویروس_(ماندد هپاتیت م و آنفلوانزا) هستند.

صفحه 61:
- برخ از ریا کسندا عم اختاریآها در باه کستزاینسازی ‎ey‏ واكسن مربطه | ‎Ede‏ اختصارق سل [توبرکولوز) ب.ث.ژ ‎BCG‏ ‏دیتری ‎IS Our‏ | سكانهإثلاث) | 218 دوگنه بزرگسالن 1 دیفتری- کزاز ‎Wen ays‏ | 21 ‎ony ise ae‏ 55 بولب و خوراكي بوليو تزريقي ا اوربن؛ سرخى سرخجه | ام-ام-آر ‎MMR‏ ‎as‏ توكسوئيد كزاز 11 ‎HepB | Bests Boas‏ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

صفحه 62:
تاه امنسازی همان یکودکان با توجه به ثسرايط ا ید سولوژیک کمورایران 5 انوع واكسن اتوشيحات ل ل ‎ae‏ مه 2 ar inate] — ar ۲ ماهگی ‎MMR‏ شامل واکسن اوریون, سرخک و سرخجه بت سوه وج *_ منظور از ۶ سالگی".از ۶سال, تا ۶ سل و ۱۱ ماه و ۲۹ روز است © پس از آخرین نوبت واکسن سهگانه, هر ده سال یک‌بار واکسن دوگان بزرگسالن بایستی تزربق شود پنج کانه (پنتاوالان): دیفتری» کزاز» سیاه سرفهء هپاتیت ب و هموفیلوس آنفلو آنزای تیپ ب

صفحه 63:
مدت زمان نگه داری واکسن ها پس از باز شدن ویال در مراکز بهداشتی و درمانی واكسن هاى فلج اطقال. سه كثنه. دوكلنه. كزاز و هباتيت 88 هس از باز شدن ويال در مرکز رنه | ۰ 5 ريط رجي رما وسدروتى حفظ شود. خا ان ریخ نا بل مسر تبصره؛ در تیم های واکسن سيار. ويال واكسن هاى باز شده بليد در بايان روز كازى دور رین شوند. ولى ويال هاى باز تشده درصورت رعلیت زنجیره سرد می تواند در روزهای بعد مصرف) شوند. وال هایبزشده 141/418 و 13606 در صورتى كه در عرض؟ ساعت به مصرف ترسند بايد دور اريخته شوند.

صفحه 64:

صفحه 65:
مسافرت واکسن هایی که برای مساخران در نظر گرفته می شود شامل : !| رک ولی بادآورهای کزاز و دیفتری هستند. ل در برخی مناطق خاص واکسن طاعون. تيفوئید. هاری انسفالیت ژاپنی و متنژیت ديز تزريق و براى حجاج و زائرين عاليات واكسن مننكوكوك به علت سرايت سريع أن الزامى أسمته

صفحه 66:
تماس های شغلی لأ کارکنان ‎Glas‏ بهداشتی به علت سروکار با خون و فرآورده های ن باید علیه هياتيت 8 واكسينه شوند. وهمچنین در ‎ply‏ بیماری هایی چون : سرخک .سرخجه و ‎abl‏ مرغان و آنفولانزا نیز پاید مصون شوند. ل کارکنان کشتارگاههای پرندگان باید علیه آنفولانزای پرندگان واکسینه شوند

صفحه 67:
حاملگی و شیردهی در دوران شیردهی هیچ گونه ممنوعیتی برای مصرف هیچ کدام از واکسن ها وجود ندارد 1 و واکسن های لازم را بدون هیچ محدودیتی می توان مصرف کرد ۲ نرردی پاک دوکانه بزرگسال در دوران بارداری لازم است و لذا توصیه شده زثان بارداری که در طی ۱۰ سال گذشته دوز یاداور توکسوئید1 1 را دریافت نکردم لند . یک توبت دریافت کنند.. | زنلنى كه در سه ماهه دوم یا سوم بارداری دچار آتفولازا می شهند زمان بستری رى را بليد در بيمارستان بكزرانتد بنابرلين توصيه مى شود خلنم هليى كه در فضول) شبوع أنقولائزا حاملة هستند تحت يوشش واكسيناسيون قرار بكيرفد.

صفحه 68:
... حاملگی و شیردهی واکسن هایی مثل: پولیومیلیت. هپاتیت لا. پنوموکوک. مننگوکوک و تب زرد را در صورت لزوم می توان به مادران باردار تزریق کرد. | از طرفی مصرف واکسن های چون : ‎O‏ سرخک ‏© سرخجه ‏© اوريون ‏© و آبله مرغان در دوران باردارى ممنوع است

صفحه 69:
حالات نقص لیمنی ‎stad‏ جار نقص ایمتی (مادر زادی» اکتسابی, یا ناشی از درمان دارویی) مستعد ‎ ‎ ‎ ‏با ار ار عذینت ها هستند و از طرفی ممکن است نسبت به اثرات ژیانبار ناشی از واکسن های ویروسی زنده نیز حساس باشند و به همین دلایل معمولا واکسن های ویروسی زنده به اقراد دچار نقص ایمنی تجویز نمی شود * مثلا خودداری از تجوپز ۳۷() (قطره خوراکی فلج اطفال ) و جایگزینی ‎IBV‏ ترریقی»

صفحه 70:
زنجیره سرد واکسن ها ‎٩ (‏ وفشت تاثیر واکن ها در پیشگیری و کنترل بیماری هاع/واجد واکسن .در گرو حنظ خواص واکسن ها تقبل از مصرف آنها می باشد و از طرفی هر یک از واکسن ها ممکن است در دمای به خصوصی پایدار بوده و در دماهای دیگر از خاصیت آنها کاسته شود ؛ لذا اطلاع کافی از زنجیره سرد واکسی/ها از آهمیت زیادی برخوردار است

صفحه 71:
... زنجیره سرد واکسن ها اغلب واکسن ها را می نوان در دمای حدود ۲-۸ درچه سانتی گراد نگد داری کرد و از بخ زدن آنها جلوكيرى نمود ؛ ولی این دستور شامل کلیه واکسن ها نمی شود به طوری که | حلال واکسن های 1۷03113 و ب.ثژ نیز در واحد مصرف کننده باید در دمای ذکر شده نگهداری شوند. واکسن هلى أبله مرغان و واكسن زنده ضعيف شده أنفلوآنزا را بليد.به طور مداوم در حللت يخ زدكى يغبى ادال که ۱۵ درجه سالتی گرا که داری بمزد ‎00١‏ لى وس ها تملس يا حسلى اتجماف هميشه قبل وه 7 نیرت دلیل بر سالمبودن واکست: نمی پاشد ‎ge tes‏ از حد مار نیز باعت خاهش تاثی واکسن ها می شود؛ وی لین ابر ‏کمتر و تدریجی تر بوده و قابل پیش بینی می باشند.

صفحه 72:
شاخص ویال واکسن( 1۷/11 ): شالس چیال واکسن یک برپسب مساسن به ‎cul Cpa‏ که ری بیال نمب می ‎aC sgh‏ صورت تجمعی میزان مواجیه با ارت را نشان دهد. + ترکیب اثرات هرارت و (مان سیب تیره تز شدن تدریجی مرب به ملورت غير قابل بركشت مى شود هرجه مرارت كمئر ني شدن دیرتررغ می دهد و هرچه مرارت بیشتر شود این فرایند سریتر رز می دهد در ‎ably‏ تنها ۱ مرمله وجود دارد؛ مرمله قابل مضرف که مربع حافلي وشن تر از دايره اطراف است و مرمله غير قابل مصرف که مربع دافلی همرنگ دایره پرونی شده و یا پر رنگتر است. زمانی که که رنک مربع دقیقا با دایره اطراف یکی می شید نقطه انتهایی مصرف است تغيرات شاخص 1۷۷۲۷ #ت

صفحه 73:
شرایط نگهداری واکسن ها برای نگیهداری واکسن ها در منازل می توان از : * يخجال و فریزر استفاده نمود ؛ ولی در مراکز ی که مقادیر زیادی از انواع واکسن را نگهداری می کنند بهتر است به جای اینگونه وسایل دو منظوره از یخچال و فریزرهای جداگانه ای استفاده کتند * از كذاشتن واكسن ها در كف و اطراف درب اينكونه وسايل بايد احتراز نمود.

صفحه 74:
ee ae BOS MR هي اسان Bae وهای زلنه مسرت هد سرختك ‎ey ong‏ سس لدم آنتي إن سطمي ويروس مقدار و راه تجويز Fine eye a eB Pie ee age ie Pe ‏میی‎ -/8 ‎٠-6‏ ميلى ليشر داخل جلدى تا زیر یک سانقی, ۰/۱ میلی یت داخل جلدی با یک سالکی م بالات از آن ‏8 ميلى ليكرء زير جلدی ‎Far‏ ‏5 ملی یت زر چنیا مملای براق دكا زير د سال 16+ على لیر رای اراد ی ده سال يك ميل ‏لته و رای بیسران دیزی و دای ود دو یی لیر تزریی عصانی ‎ ‏شرایط تگهداری در محل ‎A‏ ساتيكراد (طبقه میای یا یی يشهال). ‎asa ee ‏ما با یی یخچال‎ ‏7-8 درجه سانتيكراد (إظبللة مین با ‎(ete‏ ‏7-8 درجه سالتيكراد (طبقه. ‎(lake Bd‏ ‏7-8 درجه سانتيكراد (طبقه. ‎(lade dd‏ 8-4 حرجه سانتيكراد (قبقه. قوقتى یخچال) ‎nears‏ ‎(algae its ab)‏ ‎abel eA‏ میا با باينى يشيال). ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎ ‎

صفحه 75:
۲ واکسن که در آخرین دستورالعمل به برنامه ایمن سازی کودکان اضافه شدند:

صفحه 76:
| واکسن های پنج گنه سه كانه. دو گانه. کزاز هپاتیت ب. هموفیلوس آنفلوانزای تیپ ب 310 . پنوموکوک و فلج اطفال تزریقی در مقابل بخ زدگی تغسیر_ماهیت می دهند. در این صورت باید از مصرف آن ها جدا خودداری شود. 1 1 واکسن های 1419818 و بو در مقليل نو رحساس هستند و بايد از قر گرفتن بیش از ۲۰ دقیقه در معرض نور خورشید و نورقلوئورسنت (نشون) محافظت شوند.

صفحه 77:
وضعیت قرارگرفتن سوزن و سرنگ در تزریقات عضلانی؛ زیرجلدی و داخل جلدی Dermis (skin) Subcutaneous Layer Muscle

صفحه 78:
نکات مهم ‎)١‏ شروع برنامه ایمن سازی نوزادان نارس (کمتر از ۳۷ هفته) با وزن بیشتر از۲ کیلوگرم نیز طبق جدول ایمن سازی عادی است. ‏۲ نوزادان نارس با وزن زمان تولد کمتر از ۲ کیلوگرم بایستی ۴ نوبت واکسن ‎ee‏ ۱ ۱ 1 .> ماهگی. دوماهگی. شش ماهگی دریافت کنگر ولی ‏از یک ماهگی برای دریافت اولین واکسن مراجعه كثند بدا ‎ ‏ده رین ‎١ 1 20‏ ولد برنامه لیمن سازی» نظیر سایر کودکان خواهد بود :

صفحه 79:
. نکات مهم ‎eae‏ ۰ وارنی که در زمان نوزادی» تعویض شون شده لند. یا خون و فرآورده های خونی دریافت کرده لند و همچنین به هر علتی دچار زردی ‎ace‏ اند رنامه آیمن ساری خواهد بود. ‏۴) در افراد مبتلابه هموفیلی و سایر بیماری های خونریزی دهنده. کلیه و های تزریق شده باید زیر نظر پزشک انجام شود. ‏۰ رمات ردي و نب مختصر مانع ایمن سازی نیست.

صفحه 80:
‎OS...‏ مهم ‎ ‎ ‎ ‎ ‏۶ بنامهتزریق در افرادی که تزریق مکررخون دارند مطلبق جدول رلیج ۰ لبل توصیه ‎ ‏۷ در صورت تزریق گاماگلوبولین عضلانی به کودکان. فاصله تجویز واکسن های ویروسی زنده ضعیف شده (بجز واکسن پولیو خوراکی و تب زرد ) با گاماگلوپولین و فرآورده های خونی, حداقل سه ماه و در مورد گاماگلوبولین وریدی حداقل ۶ ماه ‏خواهد بود. ‏۸ برای گروه های سیار در مناطق کوهستائی و یا صعب العبورهفاصله واکسیناسیون ‏سه گانه. فلج اطفال, نوبت اول و دوم هپاتیت 3 را به یک ماه می توان تقلیل داد

صفحه 81:
... نکات مهم ‎٩‏ ملاک سابقه معتبر واکسیناسیون, وجود اسناد معتبری چون کارت واکسیناسیون. ثبت واکسیناسیون در مراکز بهداشتی درمانی. خانه های بهداشت. تیم های بهداشتی سیار و گواهی پزشک است. ۰ در خانم های باردار. استفاده از واکسن های ویروسی زندهء (بجز پوا تب زرد ) ممنوع است مگر مواردی که خطر ابتلا به بیماری به عوارض آن غالب باشد.

صفحه 82:
... نکات مهم ۱ از تزریق واکسن ها در ناحیه سرین به دلیل احتمال آسیب عصب سیاتیک و پا کاهش اثربخشی واکسن به علت بافت چربی زیاد این ناحیه بایستی خودداری ‎ee‏ ۲ در کودکان کوچکتر از ۲سال تزریق واکسن در ناحیه قدامی خارجي ران؛ و در افراد بالاتر از ۲سال تزریق در عضله دلتویید صورت می گیرد. ۳( ۲ ال اک سم عصله دلتویید کم باشد تزریق, نظیر دو سال لو زندگی در ناحیه قدامی خارجی ران صورت می گیرد.

صفحه 83:
نکات مهم ا ۷ در جلسه دو ثوبت واکسن تزریق شود باید دز محل های جداگانه به فاصله حداقل ۲/۵ سانتی متری یا در دو سمت انجام شود ۵ واکسن 0263 باید در حد فاصل یک سوم فوقانی و دوسوم ‎Eee‏ بازو تلقیح شود . ۶ در افراد مبتلابه ایدز: فقط واکسن 603 3آمنع استفاده دارد و سای واکسن ها منع ندارد

صفحه 84:
نکات مهم ۷) کسانی که در سن سه ماهگی و بالاتر واکسن ۵)) 2دریافت کرده اند و در ‎Casta 5‏ در محل تزریق واکنش نشان دهند باید از نظر سل بررسی شون ‏۸ تغذیه با هر نوع شیر. ازجمله شیر مادره با خوردن قطره فلج اطفال ندارد و لازم نيست كه قبل ويا بعد از خوردن قطره. شير قطع شود. در صورت روز استفراغ در عرض کمتر از ۱۰دقيقه پس از دریافت قطره فلج اطفال بایستی تجوء قطره تکرار شود .

صفحه 85:
... نکات مهم ‎ee nee‏ بر در تولد رده شود اما اگیبه هر دلیل تجویز واکسن/در آن زمان مقدور نباشد در اولین فرصت ممکن تا روز سی ام تولد بایستی تجویز گردد و بعد از آن تجویز پولیو صفر ضرورتی ندارد. ‏۲۰ قطره فلج اطفال برای سنین بالای ۱۸سال توصیه نمی شود.

صفحه 86:
تکات مهم ۲ بر کودکان مبتلا به نقص اولیه دستگاه ایمنی و کودکان تحت درمان با داروهای پایین آورنده یا سرکوب کننده قدرت دفاعبی بدن. نظیر كورتيكواستروئيد و ياكودكان تحت درمان با اشعه و مبتلايان به لوسمى- لنفوم و سرطان هاى ديككر. استفاده از واكسن يوليوخوراكى. ممنوع است وبه,جای آن باید از واکسن کشته شده تزريقى استفاده کرد. ۲ اگر کودکی در هنگام دریافت قطره فلج اطفال مبتلا به اسهال شدید لازم است حداقل به فاصله یک ماه بعد يك نوبت اضافی واکسن دریافت تماید.

صفحه 87:
... نکات مهم ۳ واکسیناسیون کودکان مبتلا به 1۷]مثبت فاقد علامت. کاملا ضروری است و طبق برنامه ایمنسازی باید انجام شود. ولی بهتر است درصورت در دسترس بودن به جای 0۳۷ از ‎IPV‏ استفاده شود . ۴ توصیه می شود به طور همزمان با تزریق واکسن سه گلنه یک نوت قطره استامینوفن نیز تجویز وبه والدین داده شود تا در صورت بروز تب یابی قرار ۴ساعت یکبار آن را تکوارکرد.

صفحه 88:
... نکات مهم در ی از تررنق پاکسن سه گلنه دمای زیر بغل کودک بالهتر از ۴۰ درجه شد تا ۶ »وم پیش از سه ساعتکه قلبلآرام کردن نباشد وبا پروزتشنج در عرش ۲ساعت. در نوبت های بعدی به جای واکسن سه گلنه از واکسن دو گلنه خردسال استفاده شود. ۶ تزریق واکسن سه گنه در کودکان مبتلا به ضایعات مغزی پیشرونده, است و باید از واکسن دو گانه خردسالان استفاده شود. ۷ فاصله بین نوبت سوم و چهارم واکسن سه گانه نباید از ۶ ماه کمتر باشد.

صفحه 89:
... نکات مهم ۲ بایان سن ۶سال و ۱۱ماه و ‎۲٩‏ روز ترریق واکسن سه گانه مجاز نیست و باید از واکسن دوگانه فلج اطفال استفاده شود. ۲ برای حفظ ایمتی پس از تزریق ۵ نوبت واکسن دوگلنه و سه گلنه. باید هر ۰سال یکبار واکسن دوگانه بزرگسالان استفاده گردد. ۰ واکسن های سه گلنه و دوگلنه بزرگسالان و خردسالان حتما باید داخل و عمیق تزریق کرد. زیرا تزریق زیر جلدی یا داخل جلدی این واکسن ها می توان موجب تحریک موضعی «تشکیل گرانوم.نکروز افتی و بروزآبسه استریل شود.

صفحه 90:
۱ اگر پس ازتولد و تزریق واکسن هپاتیت 3 مشخص شودکه نوزاد از مادر ‎HBsAg‏ مثبت به دنیا آمده است حداکشر زمان دریافت ایمونوگلوبولین اختصاصى هياتيت 8 یک هفته بعد از تولد می باشد. ۲ در صورتی که نوزاد از مادر 1۳95/40 مثبت متولد شده باشد بلیدٍ به طور همزمان نیم میلی لیتر ایمونوگلوبولین اختصاصی هپائیت 13 در عضله یک واکسن هپاتیت 8 در عضله ران دیگر در اسرع وقت. و حداکثر ۱۲ساعت پس از تولد تزریق شود .

صفحه 91:
... نکات مهم ۳ در اقراد مبتلا به هموفیلی . واکسن هپاتیت 3 بايد به صورت زیر جلدی تزریق شود. ۴ واکسن هپاتیت 13 هیچ گونه ممنوعیتی ندارد و حتی در افراد ۳1۳54 مثبت نیز مشکلی ایجاد نمی کند. ۵ محل تزریق واکسن های ب.شز؛ پنج کلنه. دوگلنه خردسالان. دوگلنه بزرگسالان و سه گلنه در سمت جب و محل تزريق واکسن های هموفیلوس آنفلونزای تیپ اطفال تزریقی. هپاتیت ب و 1۷111۳ سمت راست است. ۶ در صورتی که کودک پس از دریافت نوبت قبلی واکسن دچار واکنش حساسیتی/ شدید (مانند آنافیلاکسی) شده باشد. فبلید در دفعات بعدی واکسیناسیون, آن واکسن را دریافت کند.

صفحه 92:
نکات مهم ‎(Fe‏ گروه های پر خطر برای ایمن سازی هپاتیت ظ له کار کنان شاغل در مراکز بهداشتی درمانی که با خون و ترشحات آغشته یه خون به نحوی در تماس هستند شامل: بزشكان ‎٠‏ برستاران ماما هاء واکسینتورها .کار کنانآزمایشگاه و ۲ بیماران دیالیزی و کسانی که به طور مکرر خون دریافت می کنند ( هموفیلی و تالاسمی ) اعضای خانواده مثبت ساکن در یک واحد مسکونی / کودکانی که در کائون های اصلاح وتربیت نگه داری می شوند»کودکان عقب مانده ذهنی/ مراقب آنها و خانه سالمندان آتش أن ها و امدادكران اورژانس: زندانیان و کارشناسان آزمایشگاه تشخیص جرم اقراد دارای رفتار بردطر جنسی واعتیاد تزریقی که تحت پیگیری مناوم هسحنة: ۲ افراد مبتلا به هپاتیت ۶) که حدلقل یک تست تکمیلی مثبت دارند

صفحه 93:
-اپمنسازی عليه هيانيت ( براى كرودهاى برخط* زمان تزريق در اژلین مراجعه یکماه بعد از نوبت اول شش ماه بعد از نوبت اول

صفحه 94:
بهداشت روان Mental health

صفحه 95:
مقدمه 6 ۱ يكار نج علت اصلی منجر به ناتوانی است که همجنان در حال افزایش هستند. ال رولی یک سندرم یا الگوی رفتری و روان شناختی است که از اهمیت بالینی بالایی برخوردار بوده و با افزلیش درد. رنج. ناتولنی و مرگ این اختلالات به طور شایع و جدی در سراسر جهان رخ می دهند. لین اختلالات به عنوان پیشگویی کننده قوی برای مرگ ناشی از بیماری قلی کته مفری و سرطان مطرح هستند. 0 وان تام بکی از آولویت های نظام بهداشتی: ‎eo‏

صفحه 96:
تعریف بهداشت روان ۳ بهداشت روان, علمی است برای بهتر زيستن و رفاه اجتماعی که تعام زوایای زندگی از لین لحظات حیات جنینی تا مرگ اعم از زندگی داخل رحمی نوزادی, کودکی تا نوجوانی. بزرگسالی و پیری را در بر می گیرد ‎CD‏ بیداشت روان دش و هنری است کمبه افراد کمک می کند خابا ایجاد روشهلیی رولتی و عاطفی بتوانند با محیط خود سازگاری نموده و راه حلهای مطلوب تری را براع/ ‏مشکلاتشان ‎ ‏اب نمایند.

صفحه 97:
تعریف سازمان جهانی بهداشت از بهداشت روان [- بهداشت روان. قابلیت ارتباط موزون و هماهنگ‌با دیگران؛ تغییر و اصلاح محیط فردی و اجتماعی و حل تضادها و تمایلات شخصی به طور منطقی. عادلانه و منا نتیجه آنکه مفهوم بهداشت رولنی عبارت خواهد بود از تامین رشد و سلا فردی و اجتماعی, پیشگیری از ابتلاء به اختلال روانی. درمان مناسب و بازتوانی آن.

صفحه 98:
ویژگی های افرادی که از نظر روانی سالم هستند: افراد نسبت به خود آرامش دارند یعنی به طور نسبتا معقولی احساس امنیت و کفایت دارند * توانایی های خود را در حد واقعی, ارزیابی می کنند. نه بیشتر و نه کمتر به خود احترام می گذراند و کمبودهای خود را می پذیرند. * به حقوق دیگران احترام می گذارند. * می توانند به دیگران علاقمند شوند و آن ها را دوست بدارند.

صفحه 99:
كى هاى افرادى که از نظر روانی سالم هستند: * می توانند احترام و دوستی دیگران را جلب کنند. * می توانند نیازهای زندگی خود را برآورده سازند و برای دشواری هلیی که در زندگی آنها پیش می آید راه حلّی پیدا کنند. آنها قادرند خود بیندیشند و تصمیم بگیرند. * قادرند مسئولیت های روزمرة خود را با برگزیدن اهداف معقول پیش ببرند. *به طوری تحت تاثیر عواطف. ترس. خشم. عشق یا گناه خود قرار نمی گیرند که/

صفحه 100:
چند نشانه هشدار دهنده برای ضعف روانی * احساس نگرانی دائمی ۶ ناشادی دائمی به علل ناموجه * از دست دادن آسان تعادل روانی در بیشتر اوقات * بى خوابى مكرر * افسردكى و سرخوشى متناوب بصورت ناتوان كننده * احساس بى علاقكى و تنفّر دائمى نسبت به مردم

صفحه 101:
... چند نشانه هشدار دهنده برای ضعف روانی آشفتگی زندگی * عدم تحمل ‎Gallo‏ فرزندان * همواره خشمگین و بعد دچار پشیمانی شدن © ترس بى ای * دائما حق را به جانب خود دادن و ديكران را ناحق شمردن * احساس درد و شكايت هاى بى شمار بدنى كه علّتى براى آن بيدا نمی شود.

صفحه 102:
جمعیت های آسیب پذیر در بهداشت روان * گرچه بهداشت روان به مفهوم گفته شده. خود را در برابر تمام بیماران و همه افراد سالم متعهد مي بیند اما گروه ها و جمعیت هايي نيازمندي بيشتري داشته و آسیب پذيري زيادتري از نظر بهداشت روان دارند. بیماران صرعي. سالمندان. معتادان» بیکاران, : ‎eee 5‏ ار دا شده و داخدیده افرادبی سرپرنسته زندانیاه ‏و مهاجران.

صفحه 103:
پیشگیری از بیماری های روانی پیشگیری سطح اول پیشگیری اولیه در روانیزشکی به دلیل چند عاملی بودن اتیولوژی بیماری هابه سادگی امکان پشیر نیست و لذا هدف اصلی پیشگیری در لین سطح. مقاوم نمودن افراد جامعه و بوییه اقشار آسیب پذیر در برابر اخت رولنی از طریق مهار و کنترل ناهنجاری های ژنتیکی. ورائتی. محیطی و خانوادگی است.

صفحه 104:
پیشگیری سطح دوم اهداف زیر در این سطح پيشگيري شامل: ‎-١‏ بيماريابى به منظور تشخيص سريع و به موقع علايم غيرعادى و يا رفتارهاى نامتعادل در اقراد ۲- درمان فوری» زودرس و کامل. جهت رفع علایم سبک اختلالات در بین افراد شناسایی شده ‏۳- درمان نگهدارنده یه منظور پیشگیری از بازگشت عوارض اختلالات تا حصول کامل/ ‏بين افراد آسیب دیده جامعه ‏بودی در ‏۴ - پیشگیری از بروز علايم شدید در بین افرا متا و ايجاد سازكارى بين آنها و خانوده ۵- جلوگیری از الا رفتن میزانعود و دفعات بستری ‏۶ - اراته خدمات مراقبت,

صفحه 105:
پیشگیری سطح سوم هدف اصلی. پیشگیری از تداوم اختلالات رولنی مزمن در بین مبتلایان و کاهش ناتوانی های فردی. اجتماعی. شغلی و خانوادگی ناشی از آن. برای دستیابی به این هدف رعایت موارد زیر الزامی است: ۱ شتانایی میتلای به اختلالات روانی مزمن ۲- حمایت از مبتلایان شناخته شده به منظور جلوگیری از عوارض احتمالی ناشی از ! مانند خودکشی» اعتیاد. فرار از منزل» فحشاء و سایر انحرافات اجتماعی, با درگیر ساخت خانواده ها و سایر مراجع ذیریط

صفحه 106:
... پیشگیری سطح سوم ۳- اقدامات عملی برای بازتوانی مبتلایان از طریق کاریابی: حمایت مالی و اشتغال در مراکز نیمه وقت ۴ - ارائه خدمات مراقبت ۵ - تاسیس واحد های نوتوانی در بخش های روانپزشکی ۶ - آموزش خانواده ها در نحوه برخورد با بیماران خود و مسئولیت يذيرى آنها ن به بیماران

صفحه 107:
کلیات بهداشت حرفه ای ‎(Occupational health )‏

صفحه 108:
معدمه * علم بهداشت حرفه‌ای یکی از شاخه‌های علوم بهداشتی بوده که به مسائل و مشکلات شفلی می‌پردازد. در دهه‌های اخیر در کشورهای توسعه یافته به علت نیاز روزافزون به حل مشکلات شغلی, رشد شایلتی راجه همراه داشته و در کشورهای در حال توسعه نیز در جهت پایداری توسعه (اقتصادى. اجتماعى و انسانى) جايكاه ويزماى را درا می‌باشد. ”7 اله ارس و بهداشت شتلی بد تحاظ اخلاقى. قانونی و اقتصادی حانز اهمیت می باه “7 متخصصین بهداشت حرفه‌ای, افرادی هستند که بیشتر دغدغه کنترل استرس‌های خطرات بهداشتی شغلى منتج از انجام كار و يا ايجاد شده در حين انجام کار را دارند. © ارزشيلبى ميزان خطرات و استرسهاى محيطى مربوط به کار توسط متخصصین بهداشت حرفه: با کمک آموزش, تجربه و سنجش كمى عوامل زيانآور شيميليى. فيزيكى. اركونومى يا بيولوزي

صفحه 109:
تعریف بهداشت حرفه ای ‎g le‏ هتر مربوط به پیش بینی. تشخیص, ارزشیلبی و کنترل عوامل یا استرس‌های ‏محیطی موجود در محیط کار است که می‌تولند باعث بیماری. اختلال در سلامت. سطح . | ‏رفاه. عدم آسایش و ناراحتی قابل توجهی در کارکنان و یا شهروندان گردد. | ‎das‏ بهداشت حره‌ای: ارتقا و نگهداری بالاتیین درجهی رفاه جسمی. رولئي و اجتماعی ‏برای کارگران همه شغل‌ها و پیشگیری از زوال تندرستی آنان به علت شرلیط ‎fF‏ حفاظت ‏کارگران در برابر خطرهای ناشی از عولمل نامطلوب برای ‏کارگر در محیط شغلی متناسب با وضعیت فیزیولوژیک و تجهیز رولنی وی, و به خلاصه تطابق کار انسان با کار او است. ‏آنآ لین علم در راستای کاهش مرك و مير و ناتوانىهاى دائمى و موقت ناشی از حوادث شغلی/ ‏و همچنین پیشگیری از بروز بیماری‌های شغلی تلاش می‌کند.

صفحه 110:
توسعه اقدامات اصلاحی توسط بهداشت حرفه‌ای: علم بهداشت حرفه‌ای به توسعه اقدامات اصلاحی در زمینه کنترل خطرات بهداشتی از طریق کاهش و يا حذف مواجهه می پردازد. این روشهای کنترل در برگیرنده موارد زیر می باشند: * جایگزینی مواد مضر یا سمی با مواد کم خطرتر * تغییر فرآیندهای کاری برای حذف یا به حداقل رساندن مواجهه کاری * طراحی سیستمهای تهویه * روشهای دفع ایمن زباله * تعیین تجهیزات حفاظت فردی مناسب.

صفحه 111:
سازمان های متولی ایمنی و بهداشت حرفه ای در کشور وزارت کار و امور اجتماعی: براساس مادة ۸۵ قانون کار وزارت کار مسئول حفاظت و ایمنی در محیط کار )حقاظت فنی وایمنی.بازرسی کارز الآ وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی: براساس مادة ۸۵ قانون کار وزارت بهداشت: درمان و آموزش پزشکی عهده دار پهداشت و درمان کارگران گردیده است (پیشگیری از بیماربهای حرفه ای وتامین بهداشت کار. محيط كار وكاركر) السا سازمان تامین اجتماعی:نباتوجه‌بهقانون, تامین اجتماعی عهده دار بیمه و تعاون کلیه کارگران در موارد زير ست ** حوادث ناشی از كار و بيماربيهاى شغلى ** حوادث و بيماريهاى غير شغلى. ازدواج. بارداری و زایمان * از کارافتادگی. بازنشستگی &

صفحه 112:
حقایق کلیدی در بهداشت حرفه‌ای ۲ خدمات بهداشت حرفه‌ای در زمینه مشاوره کارقرمایان در جهت بهبود شرایط کاری و ‎BP A‏ لل کارگران. عمدتً شامل شرکتهای بزرگ و بخش رسمی می شود این در حالی اسث که بیش از۸۵ حرصد از کارگران در واحدهای کوچک صنعتی, بخش غیر رسمی و کشاورزی بدون هیچ گونه مراقبت بهداشتی,مشئول بهفعالیت هستند بر ی از خططوات شغلى مانند صداء عوامل سرطائزا. ذرات هوابرد و خطرات اركونومى. بغش ميهمى أز ارْنهاق مزق را تشكيل مى دهند. ۲ سالانه ۱۲/۲ میلیون نفر در کشورها ی در حال توسعه (در حللی که هنوز در سن كار علت بیماری های غیرواگیر جان خود را از دست میدهند. 7 تحقیقات نشان دادهلند که انجام اقدامات اصلاحی در محیط کار منجربه کاهش ۲۷ درصدی غیبت! از کارسبه علت آسیب‌های شغلی و کاهش ۲۶ درصدی هزینه های مراقبت سلامت‌یا خدمات درمانی شركتها مى شود ©

صفحه 113:
خطرهای محیط کار به طور کلی سه نوع آثر مقابل بین انسان و محیط کار وجود دارد لثر بسیونسانو عولملبسیماریزلیمحیط کار .1 لثر بیونسانو ماشین. 2 دثر بسیونسازولنسان. 3

صفحه 114:
اثر بين انسان و عوامل بیماریزای محیط کار 7 عوامل بیماریزای فیزیکی سرماء گرماء صدا و ارتعاش. نور. فشار هواء تشعشعات. جریان الکتریسیته. میدانهای مغناطیسی لین عوامل می‌توانند جه تنهلیی به صورت ترکیب بر تندرستی کارگران اثر بگذارند. ۲ عوامل بیماریزای شیمیایی ۳ شامل (گرد و غبار. آنروسل. گازها و بخارات. حلالها و ...) و باعث ی تنفسی. پوستی یا بیماریهای عمومی می‌شوند. 7 عوامل بیماریزای بیولوژیکی شامل (وبروسها, قارجها. باکتریها, انگلها و ربکتزیاها) که ناشی از تما نزمیک با جانوران یا فراوردهای آنهاء لب آلوده با خاک و غذای آلوده بود مانند: سیاه زخم. تب( کچلی ها و...

صفحه 115:
عوامل بیماربزای فیزیکی( صدا و ارتعاش) صدا (صوت ناخواسته) به عنوان يكى از شايع ترين عوامل فیزیکی در محیط‌های کار نوعى ارتعاش که از طريق جامدات. مايعات يا جازها منتقل مى شود. اثرات نامطلوب صدا عبارتند از اثرات روان شناختى (صدا لثر أزاردهندكى داشته و مىتولند باعث اختلال در تمركز. خواب ويا أرامش افراد گردد). 2 تداخل در ارتباطات گفتاری و به تبع آن, اختلال در عملکرد و ایمنی شغلی اثرات فیزیولوژیکی (مانند کاهش شنولیی ناشی از صدا و یا درد گوش هنكام مواجهه با صداهايم)/يا تراز بالا» مهم است که کارفرمایان, سرپرستان و كساني که مسئول سلامت و ايمني محیط کار لین خطرات هوشیار باشند.زیرا که مواجهمبا آنها اثرات فوري یا تجمعي براي سلا کارکنان به همراه دارد.

صفحه 116:
پیشکیری از اثرات صدا ۱- روشهای کنترلی مکانیکی و مهندسی ۲-روشهای مدیریتی و اداری ۲ گردشی کردن کار انتخاب کارگر مناسب ۷ معاینات دوره ای % استفاده از وسایل حفاظت فردی

صفحه 117:
اثر بين انسان و ماشين ماشین های بدون حفاظ. دارای پیش‌آمدگی, داراى. قسمتهاى متخركه نضب ندم ۳ 1 اسلی -وادث عبدمی صنای‌لند؛ کارکردن در وشعیت | غیرفیزیولوژیک به مدت طولانی موجب طولانی موجب ضعف. کمر درد. بیماریهای مفصلی. ماهیچه‌ای و کارایی پایین کارگران می‌شود. اثر بين انسان و انسان رولبط انسانی بین کارگران و بین مدیریت با کارگران برتندرستی رولنی کارگر لثر گذارد شامل نوع كارء ثبات كارء شرليط خدمتء رضليت از شفل: الكوى مديريت» نفلا يرداخت دستمزد و غيره

صفحه 118:

صفحه 119:
به طور كلي محیط به مجموعه‌اي از عوامل و شرلیط خارجي و تاثیرات وارده نان آنها بر زندگي يك موجود زنده اطلاق مي‌گردد. ‎Geb‏ این تعریف محیط شامل هواء آب و خاك و روابط بين آنها و كليه موجودات زنده مي‌باشد بر اين اساس هدف بهداشت محيط كنترل كليه عواملي است كه بالقوه و بالفعل, اثرات سويي بر بقاه و سلامتي انسان, اعمال مي‌کنند. جهت رسیدن به این هدفه بهرهگيري از دائش زیست محيطي و نيزكار: مهندسي به منظور کنترل, اصلاح و بهبود عوامل فيزيکي؛ شيميايي و زيستي جهت حفظ و ار: اء سلامتي و رفاه و آسایش انسان ضرورت مي‌يابد. بر این اسلس مهمترین هدف بهداشت محیط: مطالعه عوامل محیطی مضر برای سلامتی] اسان و تشخيض او بيشعيرى: رفع و كنترل اثرات سوم ناشی از اين عواصل نا @ ae

صفحه 120:
بهداشت محیط. عبارت است از کنترل همه عواملی که لثر سویی بر يايدار ماندن 000000 ذلك این شامل بیماری‌های زیادی می‌شود که از طریق ‎JN‏ ‏هواء مواد غذايى و بسیاری از عوامل محیطی دیگر سلامت انسان را تهديد م ىكنند 1 9 هی در گيرنده مطالعه فاکتورهای محیطی مضر برای سلامك ار قناعت .2ك رى و رقع اثرهای ناشی از این عوامل است.

صفحه 121:
اصلی ترین محورهای بهداشت محیط پررسی و تعیین مکانیسم های انتقال بیماری توسط محیط و نحوه پیشگیری و کنترل آنها تامین آب و مواد غذایی سالم مدیریت و کنترل آلودگی هوا نامین بهداشت مسکن, اماکن عمومی و تفریحی کنترل آلودگی صوتی پایش و کنترل اثرات بهداشتی پرتوهای یونساز و غیریونساز تصفیه. استفاده مجدد و دفع بهداشتی فاضلاب ها مدیریت جامع پسماندهای عادی و خطرناک ارزيابى و مديريت ريسك بهداشتی و مخاطرات محیط آرزیابی و مدیریت اثرات بهداشتی و زیست محیطی پروژه های توسعه ای و سیاستگزاری ها کنترل ناقلین مدیریت بهداشت محیط در بلایا و فوریت ها ی

صفحه 122:
جهت تحقق اهداف بهداشت محیط صرفا نمی‌توان‌به توان علمی و اجرابی متخصصین این رشته متکی بود و حل مشکلات بهداشت محیط در چهارچوب شرلیط کنونی و آتی, نیازمند جامع نگری. مشارککر سایر گروههای تخصصی لبا مهارتها و تخصصهایی به غیر از بهداشت محیط/ و همچنین دخالت فعال و همکاری اقشار مختلف مردم است.

صفحه 123:
بیماریهای منتقله از محیط ل با توجه به اینکه تامین» حفظ و ارتقاء سلامتی انسان. هدف اصلی بهداشت محیط می باشد. شناخت و کنترل عوامل بیماریزا و نحوه انتقال أنها از محيط به انسان از مباحث اصلى در لين مقوله است. بیشترین سهم بيمارىهاى منتقله توسط محيط مربوط به آب و مواد ذایی است. بسيارى از بيمارىهاى عفونى و همجنين برخى از بيمارىهاى غيرواكير مىتوانند اررطريق أب .و ‎este‏ ار ‎al) Gop se Ua‏ بيمارىها مراک و میر بالایی به بزآورده زدر مدت) زمان کوتاهی ممکن است طیف وسیعی از افراد جامعه را میتلا کتند. * برخی دیگر نظیر مسمومیت‌های مزمن ناشی از فزات سنگین و سموم ممکن است در اثر تم دراز مدت سیب بروز سرطان ها و اختلالات ژنتیکی در نسل‌های آتی شوند.

صفحه 124:
اریهای منتقله توسط آب الف - بیماریهای منتقله توسط آب(01568565 80۲۳۵ ‎(Water‏ در این طبقه بیماری‌هایی گنجانده مي‌شوند که عامل اصلي بيماري در آب بوده و از طریق بلع به انسان منتقل مي‌شود. وبا حصبه. شبه حصبه و بسياري از بيمارىهاى عفوني ديكر در اين زمره قرار م يكيرند. بهبود كيفيت آب و عدم استفاده از دیگر ملبع غيربهداشتي لب حني به طور موقت. مي‌تولند در از بين رفتن اين بيماريها نقش بسزابي ايفا نمايد. ب - بیماریهای ناشی از عدم شستشوی کافی (0568565 ۷۷/۵560 ۲6۲ها وقوع لين بيمارىها بيشتر به دلیل عدم دسترسي به لب كافي است. از لین رو به منظور پیشگیر وقوع آنها كميت آب بيش از كيفيت آن دخيل مي باشد. مانند بيماري تراخم افزايش كمي مقادير آب مصرفي و بهبود شرايط دسترسي و قابل اعتماد و بهداشتي بودن آب هاي موردأ مصرف در منازل و ارتقاي سطح بهداشت جامعه موثرترين راهكارهاي رفع اين كروه بيما. مي شود.

صفحه 125:
ج- بیماریهایی که آب در چرخه انتقال آنها نقش دارد هر اين كروه بيمارىهابى قرار دارند كه عامل بيماري دوره اي از زندكي خود را در درون بدن ناقل آبزي سپري ميكند. شيستوزوميازيس مثال بارزي از اين كونه بيمارىها است و بديهي است که کاهش تماس با آب آلوده. کنترل جمعیت نالین و کاهش آلودگي منبع آب با مدفوع. راهكارهاي موثر کنترل ینگونه بيماري ها هستند. 1 .خر دا شک میج بخ کت هد دكي دك بيماريهاى منتقله به وسیله حشرات ناقل موتبط با آب / اي ده اه ریب یت مي ند مد بهبود شرايط آبهاي سطحي. حذف جايكاه هاي برورش و تكثير حشرات. كاهش ارتباط افراد با مكان هاي برأورش و تكثير حشرات و استفاده از وسايل حفاظتي در كنترل لين بيماري ها بسيار موثر هستند به طوري كه تاثير همين اقدامات از ميزان بروز مالاريا فر سراسر كشور به شدت كاسته شده است. علاوه بر عوامل بيولوزيكي] بسياري از مواد شيعيابي نيز مي توانند در كوتاه مدت يا هرازمدت عوارض سوئي را در انسان ايجاد كتنف اري از موا ابي نيز مي تونند در یا درازمدت عوارض سوئي را در نسان

صفحه 126:
بيماريهاى منتقله توسط هوا بسياري از عوامل ميكروبي ميتوانند از طريق هوا منتقل شوند. علاوه بر عوامل ميكروبي و بيولوزيكي ديكر يسياري از الاينده هاي فيزيكي و شيميابي از طريق هوا سلامتي انسان را تهديد مي‌کنند. این آلاینده ها عمدتا ذرات. منواكسيد كرين. اكسيدهاي كوكرد. اكسيدهاي ازت. سرب. هيدرو كريورهاء تركيبات آلي خطرناك و فلزات سنكين هستند. / لین آلاینده ها دراثر گسترش فعالیت هاي انسان نظیر تردد خودروها. صنایع. مصرف سو فسيلي جهت تامین انرژي و گرما و غیره حاصل مي‌شوند. الودكي هوا به بيماريهاي تنفسي مربوط مي شود كه شامل برو آمفيزم. سرطان ريه و غيره مي باشد.

صفحه 127:
بیماریهای منتقله ناشی از دفع نادرست پسماند دفع نادرست و غیر اصولي پسماند مي‌تواند مخاطرات بهداشتي بسياري در جوامع ایجاد کند. آلودگي آب. خاك و هوا از معضلات اساسي دفع پسماند به شمار مي‌رود. قرارگرفتن منلبع آب در معرض آلودگي به پسماند کلیه پيامدهاي سوء مطرح شده در خصوص بيماري هاي منتقله توسط آب را به دنبال دارد. پسماند.به لحاظ دارا بودن مواد آلي و مواد غذليي مي‌تولند محیط بسیار مناسبي جهت ب/ورش و تکثیر حشرات و جوندگاني باشد که بالقوه ناقل بيماري‌ها هستند. بديهي است که اعمال معيارهاي بهداشت محیط و بهسازي در فعاليت‌هاي مديريتي پسماند جمع آوري. حمل و نقل. دفع نهايي و بازيافت. ميتوائد در مهار بيماريهاي مر بوطه نقشر

صفحه 128:
چالش های تخصصی بهداشت محیط ا-هوا ۷- حشرات و جوندگان ۲-آب و فاضلاب | ۸-پرتوها ۳- پسماند ‎-٩‏ محیط‌های بسته ۴- پسماند خطرناک | ۱۰-مواد شیمیایی در محیط ۵-مواد غذایی ۱-جمعیت ومسکن ۶-سروصدا ۲- آسیب‌های زیست محیطی

صفحه 129:
آشنایی با سازمان‌های بین العللی مرتبط با سلامت

صفحه 130:
سازمان‌ها» بر نامه ها و صندوق‌های ملل متحد ۳- سازمان‌ها و برنامه هایی که به طور غیرمسنقیم با صلامت هر ارتباظ می باشند.

صفحه 131:
۱- سازمان‌ها و صندوق‌هایی که مستقیما در توسعه سلامت نقش دارند: 7 سازمان جهانی بهداشت ‎WHO‏ : ۱] ”3 صندوق کودکان ملل متحد ‎(United Nations Children's Fund : UNICEF)‏ 7 صندوق جمعیت ملل متحد ‎(United Nations Population Fund : UNFPA)‏ 7 سازمان آموزشی, علمی و فرهنگی ملل متحد ‎United Nations Educational, Scientific and Cultural‏ & Organization (UNESCO)

صفحه 132:
۲- سازمان‌ها و برنامه هایی که به طور غیرمستقیم با سلامت در ارتباط می باشند: 7 برنامه عمران ملل متحد | (United Nations Development Program : UNDP) | ‏اداره كميسارياى عالى ملل متحد‎ | Office of the United Nations High Commissioner for) i (Refugees : UNHCR ” برنامه محيط زيست ملل متحد (United Nations Environmental Program : UNEP) 7 گروهبانک جهانی (World Bank Group) ۳ سازمان بین‌المللی کار ) 132 [ (International Labor Organization : ILO)

صفحه 133:
۲- سازمان‌ها و برنامه هایی که به طور غیرمستقیم با سلامت در ارتباط می باشند: 7 سازمان بین‌المللی تجارت ‎(World Trade Organization : WTO)‏ 7 سازمان منع سلاح‌های شیمیایی ‎Organization of the Prohibition of Chemical)‏ ‎(Weapons: OPCW‏ 7 سازمان غذا و کشاورزی ملل متحد ‎Food and Agriculture Organization of United)‏ ‎(Nations : FAO‏ © ‏برنامه غذای جهانی‎ 7 (World Food Program: WFP)

صفحه 134:
سازمان جهانی بهداشت (۷۷30۵) ‎Word ath‏ Organization 1 سازمان بهداشت جهانی (۷۷1300) یکی از آژانس های تخصصی سازمان ملل متحد است که نقش یک مرجعیت سازمان دهنده را بر بهداشت جامعه جهانی ایفا می کند. ۱ 7 سازمان بهداشت جهلنی در ‎٩‏ آوریل سال ۱۹۴۸ در نو (واقع در سوییس) تأسیس شد و حکم ‏ | سرپرستی و منابعش را از سازمان بهداشت سابق که خود آژانسی در جامعه ملل بود برگرفت. 7 هدف از تشکیل این سازمان. دستیابی همه افراد به بالاترین سطح سلامت است. 1 برخورداری از بیشترین استاندارد قلبل دسترسی سلامت. یکی از حقوق اساسی هه انسانها بدون توجه به تفاوتهای نژادی. مذهبی. سیاسی و شرایط اجتماعی واقتصادی است. اداره امور سازمان جهانی بهداشت. سه هیئت اصلی شامل 7 مجمع بهداشت جهانی 7 هینت اجرایی دیرخنه

صفحه 135:
کمک‌های فنی سازمان جهانی بهداشت در چارچوب زیر صورت می‌گیرد: اعزام متخصص یا مشاور به کشورها ف ‎ee‏ روا انی پزشکی و بهداشتی کشورها از طریق برگزاری دوره هلى آموزشى داخلى ينا خارجى و ييا اعزام نيروها به خارج از كشور به بازآموزى يا طى دوره هاى تكميلى در زمينه برنامه هاى بهداشتى. امين لوازم و تجهيزات اساسى مورد نياز برنامه ها. * برگزاری گردهمایی‌های بین کشوری یا منطقه ای. © كبك ب تال اطاعات در رمنه مسایل پرشکی و بهداشتي,

صفحه 136:
| مجمع بهداشت جهانی( نمایندگان کلیه کشورهای عضو). وظیفه اصلی آین سیاستگذاری. تصویب بودجه و انتصاب مدیر کل است. اجلاس مجمع بهداشت جهانی همه ساله در ماه مه در ژئو برگزار می‌شود. . هیشت اجرایی شامل ۳۲ تفر عضو می‌باشد که توسط مجمع از بین کشورهای عضو 7 ۱ ال می‌توند. جلسات هیشت اجراینی سالی دوا(زانوی هو مه( تشکیل می‌شود. رسیدگی به امور قنی» تهیه برنامه کار مجمع و بررسی بودجه سازمان از اهم وظایف هیئت اجرایی می‌باشند. ان جهانی بهداشت دارای شش منطقه (اروپا: آمریکا: آفریقاء آسیای جنو, شرقی. غرب اقیانوس آرام. مدیترانه شرقی( و ۱۴۱ اداره کشوری می‌باشد.

صفحه 137:
مناطق شش گانه ۷۷۲6 منطقه آفریقا: با عضویت ۲۰کشورکه در مرکز برازویل کنگو می باشد. منطقه آمریکا: با عضویت ۲۴ کشور که مرکز آن در واشنگتن آمریکا می باشد. منطقه مدیترلنه شرقی: با عضویت ۱۸ کشور که مرکز تن دراسکندریه مصر است و ایران جزه این منطقه است. منطقه اروپا: با عضویت ۲۲کشور که مرکز آن در کینهاک دانمارک می با منطقه آسیای جنوب شرقی: با عضویت ۸کشور که مرکز آن در دهلی است. هتدوستا منطقه غرب اقیانوس آرام: با عضویت ۱۱ کشور که مركز آسن در مانييل © ee

صفحه 138:
1/۳100 ‏صندوق کودکان ملل متحد‎ UNITED NATIONS INTERNATIONAL CHILDREN'S unicef EMERGENCY FUND (UNICEF) يونيسف بخشى از ملل متحد است که منحصرا به کودکان اختصاص يافته است. این سازمان در سال ۱۹۳۶ به عنوان جزئی از سیستم ملل متحد به منظور تسکین آلام كودكان به دنبال جنك جهانی دوم پیه گذاری شد. يونيسف يك تجلى از روحيه رايج زمان يعنى تعههد براى رويارويى و حل مشكلاشربه طور دسته جمعی بود. از سال ۱۹۵۰ که مجمع عمومی ملل متحد اختیارات و تعهدات یونیسف را وسیعتر کر سازمان در کشورهای در حال توسعه برای کودکانی که آننده آن‌ها به واسطه فقر؛ سماری‌های قامل پیشگری» سوء تغذبه و فقدان فرصت‌های آموزشی به مخاطره افتاده است در تلاش بوده است.

صفحه 139:
یوئیسف برای ساختن یک دنیای دوستدار کودک در جهت اهداف زیر تلاش مى كند: na وا ود بو تان و حفوق اتسائى خصوصا زنان. هدایت قوانین. سياست‌ها و اقدامات مربوط به کودکان به وسیله اصولی که بیشترین منابع را برای کودکان در بر دارند. فراهم کردن حداکثر امکان رشد بیلی کودکان به طوریکه بتونند سالم زندگی کنند و زندگی فعللی داشته باشتد. همچنین از فرصت‌های زیادی برای یادگیری و مشارکت در تصمیماتی که/رفاه آنها زا متاثر می‌سازد برخوردار باشند. رعايث عدالت اجتماعى در تدوين سياستها و برنامه هاى مربوط به كودكان. محافظت از كودكانى كه در شرايط نامساعدى قرار دارند (كودكان جنك. بلایاء فقر مطلق. انو خشونت و استنمار. همچنین در فوریت‌ها يونيسف از حقوق كودكان محافظت مىكند.

صفحه 140:
برنامه حمایتی بونیسف - شامل پنج برنامه بخشی ۲ پیشگیری از سوه تغذیه بهود کفیت خدمات کاهش نایرابری‌ها ” كودكان نيازمند حمایت ویژه ۲ ارتقا و بايش عهدنامه حقوق کودک

صفحه 141:
we "ee 10 (ILO) SF ‏سازمان بین‌المللی‎ 9 International Labour Organization در ادامه به توضیح مهمترین سازمان‌ها و برنامه هلیی که به طور غیر مسنقیم با سلامت در ارتباط می باشند ‏ می پردازيم: سازمان بین‌المللی کاره یک آژلنس تخصصی است که مسئولیت اصلی آن ارتقای عدللت اجتما و حفظ حقوق انسانی کارگر می‌باشد. لین سازمان در سال ۱۹۱۹ تاسیس شد و در سال ۱۹۳۶ به اولین آژانس تخصصی ملل متحد تبدیل گردید

صفحه 142:
مهمترین وظایف سازمان بین‌المللی کار و کار گر عبارتند از : * تعیین سياست‌ها و برنامه هاى بينالمللى براى كمك به يهبود شرايط كار و زندگی * ايجادلمستانداردهاى بينالمللى به عنوان راهنماى مقامات كشورى در اجرايسى كردن سياستها * اجراى یک برامه وسیع همکاری فنی برای کمک به دولت‌ها در جهت موثر سازی و مشارکت در برنامه های آموزشی و پژوهشی به منظور پیشبرد این فعالیت‌ها اين سازمان بينالمللى از ان نظر كه نمايتدكان كاركر و كارفرما با نمايندكان دولت در تعیب سياست‌ها صدای یکسان دارند. در بین سازمان‌های جهانی. بی همتا می‌باشد.

صفحه 143:
CS 3 WORLD BANK 4 525 eee های فقیر می باشد وبه پرویه های که به رشد اقتصادی کشور می انجامد وام می پردازد. پروه های بهداشتی و زیست محیطی هم جزء کمک های بانک جهانی/قرار ‎oe‏

صفحه 144:
سازمانهاى غير دولتی بینالمللی و توسعه سلامت سازمان‌های غیردولتی (1")2605) بین‌المللی تحت عناوین مختلف از قبیل سازمان. انجمن, اتحادیه. آژانس, کمیسیون. گروه مشورتی. جمعیت. مرکزه مجمع و قدراسیون در توسعه سلامت ملی و بین‌المللی نقش می‌نمایند.

صفحه 145:
یک سازمان بشر دوستانه غیر سیاسی و غیر رسمی است .که علاقمند به خدمت به انسانها زمان صلح و جنگ است موس ن هانری دونان تاجر سويسى بود کمبه پیشنهاد وی در ۱۸۶۴ تخستین کنوانسیون آن در ژئو برگزار گرد +» جمعیت هلال احمر ایران ‎WAT‏ *_ در۱۳۰۲بانام جمعیت شیرو خورشید سرخ ایران تاسیسی شد . همکار صلیب سرخ بین المللی است. بعد از انقلاب اسلامى. نام شيروخورشيد به جمعیت هلال احمر تغییر یافت و در وقوع بلاياى طبيعى و زمان جنى به فعايت مى بردازد. ©

صفحه 146:
سازمان های دارای فعالیت های بهداشتی در ابران وزارت بهداشت درمان و آموزش يزشكى وزارت رفاه جمعیت مبارزه با سرطان جمعیت کمک به جذامیان سازمان حفاظت از محیط زیست هلال احمر ايران (شيروخورشيد). سازمان بيمه هاى اجتماعى (تامين اجتماعى) انستیتو پاستور يران انستیتو رازی بنگاه حمایت مادران و نوزادان انجمن ملی حمایت کودکان هیات کمک به آسیب دیدگان انجمن حمایت معلولین

صفحه 147:
سازمان های دارای فعالیت های بهداشتی در ابران * سازمان نظام پزشکی ایران * جمعیت حمایت کودکان بی سرپرست ‎ *‏ سازمان ملی رفاه خانواده ۰ بنیاد شهید ‎ *‏ سازمان ملی رفا ‎ *‏ سازمان ملی رفاه ناشنوایان ‏۰ کمیته امداد امام ‎ ‏ايان ‏* جهاد سازندكى (كميته بهداشت و ‏3 ۱ درمان) انجمن حمایت زندانیان ‎ ‎ ‎

صفحه 148:
از توجه شما سپاسکزارم ۳ 5 ۳-۹

بهداشت ،سالمت و آموزش بهداشت 2 تعریف سالمت • ابن سینا ...( :سالمت سرشت یا حالتی است که درآن اعمال بدن به درستی سر می زند ...نقطه مقابل آن بیماری است). • دیدگاه اکولوژ ی :س المت عبارتس ت از ی ک وضعی ت رفاه ی کامل پایدار(متعادل) درون اکوسیستم های پایدار در داخل زیست کره ای پایدار 3 • دیدگاه پاتولوژیک :نبود نشانه های غیر طبیعی و آسیب شناسانه نقایص: تأکید بر غیر طبیعی تمرکز بر فرد به دنبال نشانه ها و علل آنها تمرکز بر جنبه های زیست شناختی -محدود شدن به موارد قابل تشخیص 4 • از ديدگاه سازمان جهاني بهداشت ،سالمت عبارت است از برخورداري از آسايش كامل جسمي ،رواني و اجتماعي و نه فقط نداشتن بيماري و نقص عضو. • عالوه براين س المت ب ه معناي برخورداري از ظرفيت و تواناييه ا در اجتماع به منظور تطابق افراد با تغييرات محيطي و قابليت مقابله با مشكالت ناشي از اين تغييرات تعريف شده است. • با توجه به تعریف سالمتی( تعریف ) WHOمتوجه می شویم که سالمتی یک مسئله چند بعدی است حتی امروزه عالوه بر بعد جسمی ،روانی و اجتماعی، جنبه معنوی را هم در نظر می گیرند. 5 ابعاد سالمت • س المت جس مانی :فقدان بیماری وناتوان ی؛ عملکرد کاف ی از منظر توانایی های جسمانی و فیزیولوژیک؛ تمامیت زیست شناختی فرد • سالمت روانی :سالمت روانشناسانه نیز نامیده می شود .ممکن است شامل سالمت عاطفی ،منبع آشکاری برای قابلیت های عقالنی و درک ذهنی رفاه باشد. 6 • س المت اجتماع ی :توانای ی تعام ل موث ر ب ا افراد دیگ ر و محی ط اجتماعی؛ رضایتمندی از روابط بین فردی؛ ایفای نقش. • سالمت روحی :که سالمت شخصی نیز نامیده شود ،مرتبط با مفهوم تعالی نفس است؛ گاهی اوقات نگرانی در مورد مسایلی مربوط به سیستم ارزشی یک فرد را منعکس می کند ،گاهی ممکن است مرتبط با عقیده ای در مورد یک پدیده ماورایی یا نیرویی واحد باشد. 7 باید توجه داشت که ابعاد مختلف سالمتی و یا بیماری بر یکدیگر اثر کرده و تحت تاثیر یکدیگر قرار دارند .چنانچه مشکالت جسمی بر روان فرد ،مشکالت روانی بر جسم او و نیز هر دوی آنها بر جامعه و اختالالت موجود در جامعه بر هر دو بعد دیگر سالمتی اثر می گذارند. ‏ لذا اقدامات انجام شده برای ارتقای سالمتی باید به تمام جوانب سالمتی فردی (جسمی و روانی و معنوی) و سالمت کلی جامعه توجه داشته باشد. 8 انسان سالم انسان سالم انسانی است از نظر جسمی سالم ،از نظر فکری بی عیب ،از نظر روانی شاد ،از لحاظ اجتماعی فعال ،از جنبه ی سیاسی آگاه ،از نظر اقتصادی مولد و از نظر فرهنگی مسئول. 9 طیف سالمتی مرگ بیمار کشنده و همراه با عوارض بیمار شدید بیماری متوسط بیماری خفیف بیماری غیر آشکار سالمت نسبی سالمت کامل 10 سالمتی مفهومی نسبی است • استانداردهای سالمتی بین فرهنگ ها ،طبقات اجتماعی و گروههای سنی، متفاوت هستند. • سالمتی در هر جامعه ای باید بر اساس شرایط بومی منطقه تعریف شود. 11 دسته بندی عوامل اجتماعي موثر بر سالمت سطح درآمد و طبقة اجتماعي مهارت هاي افراد براي زندگي شبكه هاي حمايتي از رفاه اجتماعي افراد رشد رواني و جسمي كودكان برخورداري از تسهيالت سالمت آموزش و سواد جنسيت اشتغال و فضاي كار نژاد محيط و فرهنگ اجتماعي فرهنگ و اعتقادات 12 براى تأمين سالمت جامعه ،بهداشت بايد به دو صورت در جامعه تأمين شود: .1بهداشت فردی .2بهداشت عمومی 13 تعریف بهداشت فردی رعايت بهداشت فردى ،عبارت از پيروى افراد جامعه از يک سلسله دستورها و عادت هاى بهداشتى و دورى جستن از رفتارها و عادت هاى غيربهداشتى است که مجموع ًا باع ث م ى شود افراد جامع ه ،در معرض عوام ل و شرايط بيماریزا قرار نگرفته و به بيمارى هاى ناشى از آنها دچار نشوند. عادات و رفتارهای بهداشتی شامل :استراحت ،نظافت ،خواب ،رژيم غذايى مناسب ،ورزش ،پوشاک ،استحمام و غیره. عادتها و رفتارهاى غيربهداشتى شامل :پرخورى ،استفاده بی دليل از داروها، کشيدن سيگار و غیره. 14 مفهوم بهداشت عمومي ✍ بهداشت عمومي عبارتست از مجموعه دانش و هنر پيشگيري از بيماري و تامين ،حفظ و ارتقاي تندرستي و توانمندي بشر با استفاده از تالش دسته جمعي كه منجر به توسعه جامعه شو د. 15 هدف و فلسفه بهداشت عمومی • تأمین سالمت جسمی ،روحی و اجتماعی هر فرد جامعه که به عنوان مهم ترین سرمایه عمومی شمرده می شود. به عبارت دیگر: • کوشش هماهنگ تمام افراد و گروههای تشکیل دهنده جامعه برای پیشبرد ،نگهداری و بهبود سالمت مردم است .عالوه بر این هر فرد نیز مسئول رعایت مقررات و دستورهای بهداشتی است و تأمین سالمت جامعه تنها با احساس وظیفه تمام افراد آن جامعه امکان پذیر است. اهمیت این موضوع: • این سرمایه های فردی سبب می شوند که قدرت رسیدن فرد به اهداف خود ( که جدا از اهداف جمع نیست) ،افزایش یافته و در صورتی که این قدرت های فردی به صورت هماهنگ درآیند ،دسترسی به اهداف عالی تر جامعه آسان تر خواهد بود. 16 وظايف بهداشت عمومي تعيين نيازهاي بهداشتي و شناسايي عوامل و خطراتي كه سالمت فرد و جامعه را تهديد كند. اولويت بندي نيازها و تعيين سياست ها و برنامه ها و اقدام براي پاسخ به نياز مربوطه ‏ ارزشيابي وضعيت بهداشتي جامعه و يافتن نقاط قوت و ضعف آن تعيين سياست ها و برنامه هاي كوتاه و درازمدت و هماهنگ با تدابير سازمان جهاني بهداشت براي تامين ،حفظ و ارتقاي سالمت فرد و جامعه 17 ...وظايف بهداشت عمومي تامين مناب ع و امكانات و تربيت نيروي انس اني حرف ه اي براي ارائه خدمات ،انجام پژوهش و اجراي آموزش همگاني در راستاي سالمت فرد و جامعه سالم سازي محيط زيست ،افزايش سطح آگاهي هاي بهداشتي جامعه ،بيماريابي و مهار بيماري هاي واگير و پيشگيري از ابتالء به بيماري ارتقاي سطح و تغيير سبك زندگي و اصالح رفتارهاي خطرساز فردي و اجتماعي در جهت تامين رفاه جسمي ،رواني و اجتماعي براي تحق ق ،حف ظ و ارتقاي سالمت و توسعه جامعه 18 مهمترین چالشها و خطرات موجود مورد توجه در سیاستگذاری بهداشت عمومی ارائه خدمات آزمايشگاهي (غربالگري بهداشتي) امور جمعيت و تنظيم خانواده كنترل بيماري‌هاي غيرواگير نظارت بر مواد خوراكي ،بهداشتي و آرايشي پايش و غربالگري مشكالت بهداشتي جاري و جديد تدوين سياست‌ها و برنامه هاي ضروري براي ارتقا و بهبود سطح و سبك زندگي فردي و اجتماعي 19 سالمت در قانون اساسی ‏ اصل بیست و نهم :برخورداری از تامین اجتماعی از نظر بازنشستگی ،بیکاری، پیری ،از کار افتادگی ،بی سرپرستی ،در راه ماندگی ،سوانح و حوادث ،نیاز به خدمات بهداشتی درمانی و مراقبت های پزشکی بصورت بیمه و غیره ،حقی است همگانی. ‏ اصل چهل و سوم :براي تأمين استقالل اقتصادي جامعه و ريشه‌كن‌كردن فقر و محروميت و برآوردن نيازهاي انس ان در جريان رش د ،ب ا حف ظ آزادگ ي او ،اقتصاد جمهوري اسالمي ايران براساس ضوابط زيراستوار مي‌شود: تأمين نيازهاي اساسي‌ :مسكن‌ ،خوراك‌ ،پوشاك‌ ،بهداشت‌ ،درمان‌ ،آموزش و پرورش و امكانات الزم براي تشكيل خانواده‌ 20 ()Health for all - HFA بيانيه رسمي سی مين مجمع جهاني بهداشت در سال :1977 «در ده ه هاي آينده هدف اجتماع ي و اص لي دولت‌ه ا و س ازمان جهان ي بهداش ت بايد دستيابي همه مردم جهان در سال 2000ميالدي به سطحي از سالمتي (جسمي ،رواني و اجتماع ي) باش د كه امكان برخورداري از يك زندگ ي مؤث ر و مول د را براي آنان فراه م آورد». 21 ()Health for all - HFA در سال 1978نيز كنفرانس مراقبتهاي بهداشتي اولیه در آلماآتا‌تشكيل گرديد و روش دس تيابي ب ه بهداش ت براي هم ه ،مراقب ت هاي بهداشت ي اوليه(Primary )Health Care- PHCمعرفي شد. درماه م ي س ال 1979اس تراتژي جهان ي بهداش ت براي هم ه توس ط س ي و د ّومين اجالس س ازمان جهان ي بهداش ت مورد تص ويب قرار گرف ت و نمايندگان كشورهاي عض و پذيرفتن د كه اس تراتژي هاي كشوري ،بهداش ت براي هم ه ،را بر اس اس مراقبت هاي بهداشتي اولیه تدوين و به مرحله عمل درآوردند. 22 هدف HFA بهداشت براي همه يك هدف واحد و محدود نيست بلكه جرياني است كه به بهبود مداوم سالمت مردم منجر مي شود. بهداشت براي همه به اين معني نيست كه در سال هاي آتي ديگر كسي بيمار و ناتوان نخواهد بود بلكه بدان معناست كه بهداشت پا مي گيرد و در هر كجا كه مردم زندگي و كار مي كنند خدمات بهداشتي در اختيار آنان خواهد بود. و مردم امكانات بهتري براي رش د و رس يدن ب ه كهنس الي س الم و فعال را خواهن د داش ت و افراد و خانواده ه ا ب ه شيوه قاب ل قبول و متناس ب ب ا توان و مشاركت خود به مراقبت هاي اساسي بهداشت دسترسي خواهند يافت. 23 هدف بهداشت براي همه ،برپايه سياست هاي زير استوار است: -1بهداشت و تندرستي حق مسلم مردم است و تامين آن يك هدف اجتماعي در سراسر جهان است. -2اختالف موجود بين وضعيت بهداشت ي مردم جهان ،نگران ي مشترك تمام كشورهاس ت و بايد به شدت كاهش يابد(توزيع عادالنه امكانات بهداشتي در بين كشورها و در درون كشورها به ترتيبي كه ب ه دس ترسي عموم مردم ب ه مراقب ت هاي اوليه بهداشت ي و خدمات پشتيبان آ ن بيانجامد ). -3حق و وظيفه مردم است كه به صورت فردي و گروهي در برنامه ريزي واجراي مراقبت هاي بهداشتي خودشان نقش داشته باشند. ( مشاركت فعال مردم در شكل دادن به آينده بهداشتي و اقتصادي جامعه ) 24 مراقبت های بهداشتی اولیه (Primary Health )Care در سال :1978 كنفرانس مراقبت‌هاي ا ّوليه بهداشتي در آلماآتا ( مركز جمهوري قزاقستان )‌تشكيل گرديد و روش دس تيابي ب ه بهداش ت براي هم ه ،مراقبت‌هاي بهداشت ي اوليه معرف ي شد. 25 تعریف مراقبتهاي بهداشتي اوليه: مراقبتهاي بهداشتي ضروري كه در دسترس همه افراد جهان قرار گيرد ،براي آنها قابل قبول باشد ،با مشاركت كامل آنها باشد ،قيمت مناسبي براي جامعه داشته باشد وكشور قادر به پرداخت هزينه‌هاي آن باشد 26 مراقبت های بهداشتی اولیه (فلسفه) جامع ترین و اولیه ترین نیازهای بهداشتی جامعه در محل کار و زندگی مردم فراهم گردد و دسترسی به خدمات آسان و مستمر باشد. سالمتی حق مسلم هر انسان است .توزيع عادالنه خدمات بهداشتی درمانی و منابع اجتماعی اقتصادی بهداشت ،بخشی از توسعه اقتصادی اجتماعی هر كشور محسوب می شود. 27 اولين سطح تماس مردم ،خانواده ها و جامعه با خدمات سالمت است و مراقبت های سالمت را هر چه نزديكتر به محل زندگی و كار مردم ارائه مي نمايد. PHCدر همه كشورها اعم از ت وس عه يافته يا در حا تل وسعه، ارزشيكسان یدارد ولیدر هر كشور ش كلخاصخود را دارد. 28 اصول PHC .1 هماهنگي بخش هاي توسعه اقتصادي ـ اجتماعي ()inter-sectoral Approach .2مشاركت مردم ()Community Participation .3روش هاي مناسب ()Appropriate Methods .4عدالت (برابري) ()Equity .5جامعيت خدمات 29 هماهنگي بین بخشی توسعه اقتصادي اجتماعي سالمت به صورت مجرد وجود ندارد و تحت تاثير تركيبي از عوامل محيطي، اجتماعي و اقتصادي است كه به صورت تنگاتنگ با يكديگر در ارتباطند. بنابراين بخش هاي مختلف جامعه كه بر سالمت افراد تاثير دارند بايد تالشي هماهنگ داشته باشند. 30 مشارکت مردمی () Community Participation بدون همکاری و عالقه مردم به تامین و توسعه خدمات هیچگونه موفقیتی برای آن پیش بینی نمی شود این به عنوان بهداشت به وسیله مردم و قرار دادن سالمت مردم در دست خود آنها توصیف شده است. بعالوه جوامع بايد در موارد زير مشاركت داشته باشند: • ايجاد و نگهداري محيط بهداشتي • ابقاء فعاليتهاي بهداشتي ،پيشگيري و ارتقايي • ارائه اطالعات مربوط به خواستها و نيازها به مسئولين سطح باال • به انجام رسانيدن اولويتهاي مراقبت هاي بهداشتي و اداره بيمارستا نها و كلينيك ها. 31 روش هاي مناسب ()Appropriate Methods در تمامي سطوح ارائ ه خدمات بهداشتي درماني بايد از روش ،ابزار ،پرسنل ،دارو ،مواد و حتي سيستم اداري مناسب و منطبق با شرايط جامعه استفاده شود .در ارائه خدمات به مردم بايد از رو ش هايي استفاده شود كه با فرهنگ جامعه مطابقت داشته و از ابزار و پرسنلي استفاده گردد كه با شرايط كار هماهنگ هستند .بنابراین فن آوری مناسب تركيبي است كه هم نيازهاي مراقبت بهداشتي و هم بافت اقتصادي اجتماعي كشور را در نظر بگيرد. اين موضوع شامل در نظر داشتن مالحظات زير است: • هزينه (هم هزينه هاي سرمايه اي و هم هزينه هاي جاري) • كارآيي و كارسازي فناوری برای مقابله با مشکالت بهداشتی • قابل پذيرش بودن رويكرد هم براي جامعه هدف و هم از نظر ارائه كنندگان خدمات بهداشتي • قابل تحمل بودن رويكرد از جمله ظرفيت نگهداري تجهيزات 32 عدالت (برابري) ()Equity منابع بهداشتي و خدمات مربوط به آن بايد به صورت برابر در اختيار همه افراد جامع ه قرار گيرد و مردم ب ا نيازهاي يكس ان بايد دس ترسي برابر به مراقب ت هاي بهداشت ي داشت ه باشن د براي اطمينان از دس ترسي برابر بايد توزيع و پوش ش مراقب ت هاي بهداشت ي اولیه در مناطق ي بيشت ر باش د كه بيشترين نيازها وجود دارد. 33 جامعيت خدمات مراقبت هاي بهداشتي اوليه يك رويكرد جامع براساس مداخالت زير است: مداخالت ارتقايي :برخورد مراقبت هاي بهداشتي اوليه در سطح جامعه با علل اساسي است كه بر سالمت تاثير مي گذارد. مداخالت پيشگيري كننده :اين مداخالت كاهش دهنده بروز بيماري ها يا برخورد سريع با عللي است كه براي فرد ايجاد مشكل نموده است. مداخالت درماني :اين مداخالت سبب كاهش شيوع بيماري بوسيله توقف پيشرفت بيماري در بيمار است. مداخالت بازتواني :اين مداخالت سبب كوتاه نمودن پي آمد يا عوارض مربوط به مشكل سالمتي افراد مي شود. 34 اجزاء PHC آموزش بهداشت فراه م كردن امكانات تشخيص ی و درمانی بهبود تغذيه مناسب مراقبت های بهداشتی مادران و كودكان و پيش بينی و تدارك داروهای اساسی تنظيم خانواده بهداشت روان تأمين آب سالم و بهسازی محيط بهداشت حرفه ای ايمن سازی بهداشت دهان و دندان پيشگيری از حوادث و سوانح كنترل بيماری های غير واگير پيشگيری و کنترل بيماری های واگير شايع و بومی و كنترل آنها 35 نظام (سيستم) سالمت نظام سالمت شامل تمام سازمان ها ،موسسات ،منابع و افرادي است که قصد اوليه آنها ،بهبود سالمتی است. 36 اجزاي اصلي نظام سالمت ارائه خدمات نيروي انساني نظام اطالعات سالمت محصوالت ،واكسن ها و فن آوري هاي پزشكي گردش مالي نظام هاي سالمت رهبري و حاكميت در نظام سالمت 37 نظام های مراقبت بهداشتی در ایران موسسات بهداشت و درمان دولتی موسسات وابسته به دولت(خیریه،داوطلب) بیمه ها بخش خصوصی 38 سطوح ارائه خدمت سطح اول: مراقبتهاي بهداشتي اوليه ضروري سطح دوم: مراقبتهاي پيچيده تر شامل خدمات درماني ضروري سطح سوم: خدمات فوق تخصصي و پشتيباني اقدامات اجرايي سطوح اول و دوم 39 سطح اول ارائه خدمت شام ل واحدهاي ي اس ت ک ه اولي ن و وس يع تري ن تماس جامع ه ب ا نظام ارائ ه خدمات بهداشتي در آن به وقوع مي پيوندد. واحدهاي مورد نظر عبارتنداز :خانه هاي بهداشت و مراکز بهداشتي ودرماني روستايي و شهري. افرادي که در خانه هاي بهداشت مشغول فعاليت هستند ،عمدتاً شامل بهورز زن و مرد و در مراک ز بهداشت ي و درمان ي ،پزش ک عموم ي ،کاردان ه ا و تکنسين هاي بهداشتي مي باشند. 40 سطح دوم ارائه خدمت اين س طح شام ل واحدهايي اس ت ک ه قادرن د خدمات بهداشت ي و درمان ي را در س طح تخص صي تري ارائه دهند که اين واحدها شامل مراکز بهداشت و بيمارستان شهرستان مي باشند. در مراک ز بهداش ت پزشکان عموم ي ب ا آموزش و تجارب بهداشت ي و ب ا مجموع ه اي از کارشناس ان خدمات بهداشتي ،امکانات تشخيصی مثل آزمايشگاه و راديولوژي ،دندانپزشکي و مامايي خدمت مي کنند. بيمارستان مرکز ارجاع بيماران ،براي دريافت خدمات بستري و سرپايي تخصصي است. در کشور ايران ،مجموع ه واحدهاي س طح اول و دوم را ،در محدوده جغرافيايي شهرس تان ،شبکه بهداشتي و درماني آن استان مي نامند. 41 سطح سوم ارائه خدمت اين سطح خدمات تخصصي تر و فوق تخصصي آموزشي را در برمي گيرد و مکمل سطح دوم است. بيمارس تان تخص صي و فوق تخص صي در مرک ز بهداش ت اس تان ،در اين س طح قرار دارند. در اين سطح غالباً خدمات آموزش پزشکي و پيراپزشکي نيز ارائه مي شود. حرکت بيماران بين سطوح مذکور ،در قالب سيستم ارجاع صورت مي‌گيرد. 42 سطوح مراقبت های بهداشتی و خدمات مربوط با آن 43 سطوح مراقبت های بهداشتی از نظر پیچیدگی و فراوانی مشکالت 44 مفهوم پیشگیری پيشگيري ،به مفهوم ساده ،به معناي جلوگيري از به وجود آمدن بيماري قبل از وقوع آن است. در مفهوم علمي پيشگيري شامل كل ّي ه اقداماتي است كه به منظور جلوگيري از بروز ،قطع يا كاهش سرعت سير بيماري به كار مي آيد. 45 سطوح پیشگیری پيشگيري نخستين ،ابتدايي يا ريشه اي ()primordial پيشگيري ا ّوليه يا سطح ا ّول()primary ‏ پيشگيري ثانو ّيه يا سطح د ّوم ()secondary ‏ پيشگيري ثالث ّيه يا سطح س ّوم ((tertiary 46 پيش گيری مقدماتي () Primordial prevention ‏ اصطالح پيش گيري مقدماتي براي توصيف از ميان بردن عوامل خطر بيماريها اطالق مي شود .در اين نوع پيش گيري مسئولين بهداشتي مي كوشند تا با كاستن از خطرهاي مواجهه از بروز بيماري پيش گيري نمايند. 47 پيش گيری ا ّوليه يا سطح ا ّول Primary prevention : اصطالح پيش گيري اوليه به حالتي اطالق مي شود كه در آن تالش مي شود از طريق تاثيرات بر اشخاص و اجتماع مانند حفظ وضعيت بهداشتي محل زيست افراد و ايمن سازي بر عليه بيماريهاي عفوني سبب حفظ و ارتقاي تندرستي آنها گرديد. مقصود از پيشگيري سطح ا ّول پيشگيري از بيماري با كنترل علل و عوامل خطرزا است. پيشگيري سطح ا ّول عمدتا شامل مداخله در مرحله پيش از بيماريزايي بيماري ها يا مسائل بهداشتي مانند كمبود وزن به هنگام تولد می باشد. 48 پيش گيری سطح دوم( )secondary prevention انواعي از برنامه هاي سالمت هستند كه به منظور فراهم آوردن تدابيري براي افراد و جمعيتها به منظور شناسايي زودرس و مداخلة سريع و كارساز براي اصالح مشكالت سالمت در مرحلة قبل از بروز عالئم طراحي شده اند ،مانند پيدا كردن موارد بيماران كشف نشدة ديابت و تنبلي چشم در اطفال و سرطان دهانه رحم(آزمايش پاپ اسمير) . پيش گيري سطح سوم ()Tertiary prevention شامل تدابير در دسترس به منظور كاستن يا از ميان بردن نقص ها وناتواني هاي دراز مدت و به حداقل رساندن رنج هاي حاصل از بیماری و ارتقاي تطابق بيمار با حالت هاي درمان ناپذير است .به اين ترتيب مفهوم پيش گيري سطح سوم تا عرصه بازتواني گسترش مي يابد. 49 آموزش بهداشت *آموزش بهداشت تالش می کند فاصله میان آگاهی و عمل را پر کند. *هدف آموزش بهداشت تغییر رفتارهای زیان بخش افراد ،گروه ها و جمعیت ها به رفتارهای سودبخشی است که بر سالمت کنونی و آینده آنان اثر می گذارد. *آموزش بهداشت عبارت است از اس تفاده از ه ر گون ه ترکیب ی از روش های آموزشی گوناگون به منظور تسهیل پذیرش داوطلبانه رفتارهای موثر بر سالمت. 50 ارتقای سالمت * هر گونه ترکیبی از فعالیت های آموزش بهداشت و حمایت های محیطی ،سازمانی و اقتصادی که از رفتارهای منجر به سالمت فرد ،گروه و اجتماع صورت می گیرد. *علم و هنر کمک به مردم برای تغییر شیوه زندگی به منظور نیل به وضعیت مطوب سالمت است ...تغییر شیوه زندگی می تواند بوسیله ترکیبی از تالش ها برای افزایش آگاهی ،تغییر رفتار و ایجاد محیط حامی رفتارهای سالم صورت گیرد. 51 دامنه فعالیت ها توجه اصلي فعاليت هاي آموزش بهداشت و ارتقاي سالمت :رفتار رفتار :متغير وابسته اصلي در اكثر تحقيقات مربوط به تدابير مداخله اي آموزش بهداشت و ارتقاي سالمت ,ش ب,,لكه ,ب,,رساز,مانها ،ن,,ه,اد,ها و ش ,را,ي,طا,ج,تماعيك,,ه, " توج,ه ,آ,موز,شب,,هدا,ش,تن,,ه ,ت,,ن,ها ب,,ر ف,,رد و خ,انواد,ه ,ا ، ,تس,تن,,يز م,عطوفم,يش,,ود". ,د س,,الم ا, مان,ع ي,,ا ي,,ار,ير,سانا,فراد ب,,را,ير,س,يدنب,,ه ,ب,,ا,,التري,نح ّ در جوامع صنعتی ،به موازات تغییر عمده مرگ و میر ،تمرکز فعالیت های آموزش بهداشت نیز تغییر یافت .آموزش بهداشت در ابتدا آموزش پاکیزگی ( )1900-1920خوانده می شد و تاکید آن بر آموزش بهداشت فردی ،بیماری های واگیر و مشروبات الکلی بود. ‏ امروزه دامنه های فعالیت آموزش بهداشت و ارتقای سالمت حد و مرزی نمی شناسد. 52 برنامه های آموزش بهداشت و ارتقای سالمت ،تقریبا در هر محیطی که بتوان تص ور کرد ،از جمل ه مدارس ،دانشگاه ه ا ،کارخان ه ها ،ادارات ،مح ل های کار ،مراکز بهداشتی و درمانی ،مراکز آموزشی ،فرهنگ سراها ،پادگان ها ،زندان ها ،نمایشگاه ها، مساجد ،ورزشگاه ها ،مراکز خرید ،مراکز بازپروری و بنگاه های خیریه قابل اجراست. 53 یم ا ن سازی 54 افرادی که در معرض خطر ابتال به برخی بیماری های عفونی هستند را ممکن است بتوان از طریق اقداماتی نظیر : مصون سازی فعال ( واکسیناسیون ) مصون سازی انفعالی ( ایمونوگلو بولین ) پیشگیری دارویی ( کموپروفیالکسی ) در مقابل آن بیماری ها ایمن نمود. 55 ایمونوپروفیالکسی فعال (واکسیناسیون) ايمونوپروفيالكسي ،عبارتست از استفاده از واكسن ها ،توكسوئيد ها و گاماگلوبولين ها به منظور ايجاد ايمني و حفظ سالمتي افرادي كه در معرض خطر ابتالء به بيماري عفوني خاصي هستند. پس از ابتالء به بعضي از بيماري هاي عفوني ،معموالً آنتي بادي هاي محافظت كننده اي عليه مدت چندين سال و گاهي تا پايان عوامل سببي آن بيماري ها در بدن توليد مي شود و به  عمر ميزبان باقي مي ماند و فرد را مصون مي نمايد . حال در صورتي كه فردي عليه يك بيماري خاصي ،فاقد آنتي بادي باشد با تزريق واكسن يا ايمونوگلوبولين ،ممكن است بتوان او را مصون نمود. 56 ...ایمونوپروفیالکسی فعال (واکسیناسیون) در این نوع ایمنی دستگاع ایمنی تحریک شده و علیه عامل بیماری زای خاصی : • تولید آنتی بادی می کند (واکسن ،MMRسه گانه ،سیاه زخم ) • بدون تولید آنتی بادی و صرفا با فعال کردن بازوی ایمنی سلولی ،باعث ایجاد مصونیت می شود ()BCG • با ایجاد عفون ت خفیف در محل تلقیح ،با مداخله ایمنی سلولی ،مانع ایجاد بیماری شدید در سایر نقاط بدن می گردد( .سالک Leishmanization / ) 57 تداوم اثر واکسن ها الزم به ذکر است که تداوم و مدت اثر آنتی بادی های حاصله از واکسنی به واکسن دیگر متفاوت می باشد. مثال در رابطه با واکسن کلرا (وبا) در حدود چند ماه و در رابطه با توکسوئیدها الزم است هر چند وقت یکبار به واکسیناسیون یادآور اقدام شود . در حالی که تداوم اثر واکسن های زنده ضعیف شده خیلی بیشتر و گاهی تا پایان عمر انسان بوده و معموال نیاز به یادآور های مکرر نیز نمی باشد. 58 انواع واکسن ها واکسن از باکتری یا ویروس زنده ضعیف شده و یا غیر فعال شده و یا جزئی از آن ها (مانند آنتی ژن سطحی خالص شده یا توکسوئید) ساخته شده است. با تزریق واکسن ،سیستم ایمنی بدن علیه باکتری یا ویروس وارد شده به بدن ،آنت ی بادی س اخته و باع ث باال بردن مص ونیت بدن در مقابل بیماری ناشی از آن می شود. واکسن ها به دو گروه واکسن های زنده ضعیف شده و واکسن های غیرزنده (غیرفعال) تقسیم می شوند. 59 واکسن های باکتریایی شامل واکسن های حاوی باکتری زنده ضعیف شده (مانند ب.ث.ژ) ،باکتری کشته شده (مانند سیاه سرفه) ،توکسوئید(مانند دیفتری و کزاز) و واکسن های پلی ساکاریدی (مانند پنوموکوک پلی ساکاریدی و مننگوکوک پلی ساکاریدی) هستند. واکس ن های ویروس ی شام ل ویروس زنده ضعی ف شده (مثل ، MMR واکس ن خوراک ی فل ج اطفال و ت ب زرد) ،ویروس کام ل غیرفعال (مانن د واکسن تزریقی فلج اطفال و هاری) و بخشی از آنتی ژن سطحی ویروس (مانند هپاتیت ب و آنفلوانزا) هستند. 60 61 پنج گانه (پنتاواالن) :دیفتری ،کزاز ،سیاه سرفه ،هپاتیت ب و هموفیلوس آنفلوآنزای تیپ ب 62 مدت زمان نگه داری واکسن ها پس از باز شدن ویال در مراکز بهداشتی و درمانی واکسن های فلج اطفال ،سه گانه ،دوگانه ،کزاز و هپاتیت Bپس از باز شدن ویال در مرکز ارائه خدمات ،در صورتی که شرایط زنجیره سرما و سترونی حفظ شود ،تا پایان تاریخ انقضا قابل مصرف هستند. تبصره :در تیم های واکسن سیار ،ویال واکسن های باز شده باید در پایان روز کازی دور ریخته شوند ،ولی ویال های باز نشده درصورت رعایت زنجیره سرد می توانند در روزهای بعد مصرف شوند. ویال های باز شده MMRو BCGدر صورتی که در عرض 6ساعت به مصرف نرسند باید دور ریخته شوند. 63 حاالت نقص ایمنی مسافرت موارد ویژه مصرف واکسن ها تماس شغلی حاملگی و شیردهی 64 مسافرت واکسن هایی که برای مسافران در نظر گرفته می شود شامل : سرخک ،پولیو ،یادآورهای کزاز و دیفتری هستند. در برخی مناطق خاص واکسن طاعون ،تیفوئید ،هاری انسفالیت ژاپنی و مننژیت نیز تزریق می شود. برای حجاج و زائرین عتبات عالیات واکسن مننگوکوک به علت سرایت سریع آن الزامی است. 65 تماس های شغلی کارکنان خدمات بهداشتی به علت سروکار با خون و فرآورده های آن باید علیه هپاتیت Bواکسینه شوند .وهمچنین در برابر بیماری هایی چون :سرخک ،سرخجه و آبله مرغان و آنفوالنزا نیز باید مصون شوند. کارکنان کشتارگاههای پرندگان باید علیه آنفوالنزای پرندگان واکسینه شوند . 66 حاملگی و شیردهی در دوران شیردهی هیچ گونه ممنوعیتی برای مصرف هیچ کدام از واکسن ها وجود ندارد و واکسن های الزم را بدون هیچ محدودیتی می توان مصرف کرد . تزری ق واکس ن دوگان ه بزرگس ال در دوران بارداری الزم اس ت و لذا توصیه شده زنان بارداری که در طی 10سال گذشته دوز یاداور توکسوئید Tdرا دریافت نکرده اند ،یک نوبت دریافت کنند . زنانی که در سه ماهه دوم یا سوم بارداری دچار آنفوالنزا می شوند زمان بستری شدن بیشتری را باید در بیمارستان بگزرانند بنابراین توصیه می شود خانم هایی که در فصول شیوع آنفوالنزا حامله هستند تحت پوشش واکسیناسیون قرار بگیرند. 67 ...حاملگی و شیردهی واکسن هایی مثل :پولیومیلیت ،هپاتیت ،Bپنوموکوک ،مننگوکوک و تب زرد را در صورت لزوم می توان به مادران باردار تزریق کرد. از طرفی مصرف واکسن های چون : سرخک سرخجه اوریون و آبله مرغان در دوران بارداری ممنوع است 68 حاالت نقص ایمنی • افراد دچار نقص ایمنی (مادر زادی ،اکتسابی ،یا ناشی از درمان دارویی) مستعد به بسیاری از عفونت ها هستند و از طرفی ممکن است نسبت به اثرات زیانبار ناشی از واکسن های ویروسی زنده نیز حساس باشند و به همین دالیل معموال واکسن های ویروسی زنده به افراد دچار نقص ایمنی تجویز نمی شود . • مثال خودداری از تجویز ( OPVقطره خوراکی فلج اطفال ) و جایگزینی آن با ( IPVواکسن تزریقی) 69 زنجیره سرد واکسن ها از آنجا که موفقیت تاثیر واکسن ه ا در پیشگیری و کنترل بیماری های واجد واکسن ،در گرو حفظ خواص واکسن ها تاقبل از مصرف آنها می باشد و از طرفی هر یک از واکسن ها ممکن است در دمای به خصوصی پایدار بوده و در دماهای دیگر از خاصیت آنها کاسته شود ؛ لذا اطالع کافی از زنجیره سرد واکسن ها از اهمیت زیادی برخوردار است . 70 ...زنجیره سرد واکسن ها ‏ اغلب واکسن ها را می توان در دمای حدود 2-8درجه سانتی گراد نگه داری کرد و از یخ زدن آنها جلوگیری نمود ؛ ولی این دستور شامل کلیه واکسن ها نمی شود به طوری که : ‏ حالل واکسن های MMRو ب.ث.ژ نیز در واحد مصرف کننده باید در دمای ذکر شده نگهداری شوند. ‏ واکسن های آبله مرغان و واکسن زنده ضعیف شده آنفلوآنزا را باید به طور مداوم در حالت یخ زدگی یعنی دمای حدود -15درجه سانتی گراد نگه داری نمود . ‏ البته تغییرات فیزیکی واکسن ها در تماس با دمای انجماد ،همیشه قابل رویت و واضح نمی باشد و لذا عدم وجود این تغییرات دلیل بر سالم بودن واکسن ،نمی باشد . ‏ بدیهی است که دمای باالتر از حد مجاز نیز باعث کاهش تاثیر واکسن ها می شود؛ ولی این تاثیر معموال کمتر و تدریجی تر بوده و قابل پیش بینی می باشند . 71 72 شرایط نگهداری واکسن ها برای نگهداری واکسن ها در منازل می توان از : یخچال و فریزر استفاده نمود ؛ ولی در مراکز ی که مقادیر زیادی از انواع واکسن را نگهداری می کنند بهتر است به جای اینگونه وسایل دو منظوره از یخچال و فریزرهای جداگانه ای استفاده کنند . از گذاشتن واکسن ها در کف و اطراف درب اینگونه وسایل باید احتراز نمود. 73 74 68 2واکسن که در آخرین دستورالعمل به برنامه ایمن سازی کودکان اضافه شدند: شرایط نگهداری مقدار تجویز راه تجویز ماهیت واکسن نام واکس ن 8-2درجه سانتی گرد (طبقه میانی یا پایین یخچال) توکس9999وئیدکزاز ،توکسوئید دیفتری ،باکتری کشته شده پنچ گانه س9یاه س9رفه ،آنت9ی ژ9ن سطحی 0 /5میلی (پنتاواالن عضالنی ویروس هپاتی99ت ب ،پروتئین لیتر ) کنژوگ9ه ب9ا پل9ی س9اکارید کپسول هموفیلوس آنفلوانزای تیپ ب 8-2درجه سانتی گرد (طبقه میانی یا پایین یخچال) زیرجلد ی یا 0 /5میلی عضالنی (ترجیحا لیتر عضالنی ) ویروس غیرفعال فلج اطفال تزریقی 75 نکته: واکس ن های پن ج گان ه ،س ه گان ه ،دو گان ه ،کزاز ،هپاتیت ب ،هموفیلوس آنفلوانزای تیپ ب ، ))Hibپنوموکوک و فلج اطفال تزریقی در مقابل یخ زدگی تغییر ماهیت می دهند .در این صورت باید از مصرف آن ها جدا خودداری شود. واکسن های MMRو ب.ث.ژ در مقابل نور حساس هستند و باید از قرار گرفتن بیش از 30دقیقه در معرض نور خورشید و نورفلوئورسنت (نئون) محافظت شوند. 76 وضعیت قرارگرفتن سوزن و سرنگ در تزریقات عضالنی، زیرجلدی و داخل جلدی 77 نکات مهم )1شروع برنامه ایمن سازی نوزادان نارس (کمتر از 37هفته) با وزن بیشتر از2 کیلوگرم نیز طبق جدول ایمن سازی عادی است. )2نوزادان نارس با وزن زمان تولد کمتر از 2کیلوگرم بایستی 4نوبت واکسن هپاتیت Bدر بدو تولد ،یک ماهگی ،دوماهگی ،شش ماهگی دریافت کنند ولی در صورتی که بعد از یک ماهگی برای دریافت اولین واکسن مراجعه کنند بدون توجه به زمان تولد ،برنامه ایمن سازی ،نظیر سایر کودکان خواهد بود . 78 ...نکات مهم )3واکسیناسیون شیر خوارانی که در زمان نوزادی ،تعویض خون شده اند یا خون و فرآورده های خونی دریافت کرده اند و همچنین به هر علتی دچار زردی شده اند مانند برنامه ایمن سازی خواهد بود. )4در افراد مبتال به هموفیلی و سایر بیماری های خونریزی دهنده ،کلیه واکسن های تزریق شده باید زیر نظر پزشک انجام شود. )5سوء تغذیه ،مدفوع شل ،سرماخوردگی و تب مختصر مانع ایمن سازی نیست. 79 ...نکات مهم )6برنامه تزریق در افرادی که تزریق مکررخون دارند مطابق جدول رایج ،قابل توصیه است. )7در صورت تزریق گاماگلوبولین عضالنی ب ه کودکان ،فاصله تجویز واکسن های ویروسی زنده ضعیف شده (بجز واکسن پولیو خوراکی و تب زرد ) با گاماگلوبولین و فرآورده های خون ی ،حداق ل س ه ماه و در مورد گاماگلوبولی ن وریدی حداقل 6ماه خواهد بود. )8برای گروه های سیار در مناطق کوهستانی و یا صعب العبور ،فاصله واکسیناسیون سه گانه ،فلج اطفال ،نوبت اول و دوم هپاتیت Bرا به یک ماه می توان تقلیل داد. 80 ...نکات مهم )9مالک س ابقه معت بر واکس یناسیون ،وجود اس ناد معتبری چون کارت واکس یناسیون ،ثب ت واکس یناسیون در مراک ز بهداشت ی درمان ی ،خانه های بهداشت ،تیم های بهداشتی سیار و گواهی پزشک است. )10در خانم های باردار ،استفاده از واکسن های ویروسی زنده( ،بجز پولیو و تب زرد ) ممنوع است مگر مواردی که خطر ابتال به بیماری به عوارض آن غالب باشد. 81 ...نکات مهم )11از تزریق واکسن ها در ناحیه سرین به دلیل احتمال آسیب عصب سیاتیک و یا کاهش اثربخشی واکسن به علت بافت چربی زیاد این ناحیه بایستی خودداری نمود. )12در کودکان کوچکتر از 2سال تزریق واکسن در ناحیه قدامی خارجی ران ،و در افراد باالتر از 2سال تزریق در عضله دلتویید صورت می گیرد. )13در باالی 2سال اگر حجم عضله دلتویید کم باشد تزریق ،نظیر دو سال اول زندگی در ناحیه قدامی خارجی ران صورت می گیرد. 82 ...نکات مهم )14اگر الزم باشد در یک جلسه دو نوبت واکسن تزریق شود باید در محل های جداگانه به فاصله حداقل 2/5سانتی متری یا در دو سمت انجام شود . )15واکسن BCGباید در حد فاصل یک سوم فوقانی و دوسوم تحتانی بازو تلقیح شود . )16در افراد مبتال به ایدز ،فقط واکسن BCGمنع استفاده دارد و سایر واکسن ها منع ندارد . 83 ...نکات مهم )17کسانی که در سن سه ماهگی و باالتر واکسن BCGدریافت کرده اند و در عرض 72ساعت در محل تزریق واکنش نشان دهند باید از نظر سل بررسی شوند. )18تغذیه با هر نوع شیر ،ازجمله شیر مادر ،با خوردن قطره فلج اطفال مغایرتی ندارد و الزم نیست که قبل و یا بعد از خوردن قطره ،شیر قطع شود .در صورت بروز استفراغ در عرض کمتر از 10دقیقه پس از دریافت قطره فلج اطفال بایستی تجویز قطره تکرار شود . 84 ...نکات مهم )19پولیو صفر باید در بدو تولد زده شود اما اگربه هر دلیل تجویز واکسن در آن زمان مقدور نباشد در اولین فرصت ممکن تا روز سی ام تولد بایستی تجویز گردد و بعد از آن تجویز پولیو صفر ضرورتی ندارد. )20قطره فلج اطفال برای سنین باالی 18سال توصیه نمی شود. 85 ...نکات مهم )21در کودکان مبتال به نقص اولیه دستگاه ایمنی و کودکان تحت درمان با داروهای پایی ن آورنده ی ا س رکوب کننده قدرت دفاع ی بدن ،نظیر کورتیکواستروئید و یاکودکان تحت درمان با اشعه و مبتالیان به لوسمی -لنفوم و سرطان های دیگر ،استفاده از واکسن پولیوخوراکی ،ممنوع است و به جای آن باید از واکسن کشته شده تزریقی استفاده کرد. )22اگر کودکی در هنگام دریافت قطره فلج اطفال مبتال به اسهال شدید شد الزم است حداقل به فاصله یک ماه بعد یک نوبت اضافی واکسن دریافت نماید. 86 ...نکات مهم )23واکسیناسیون کودکان مبتال به HIVمثبت فاقد عالمت ،کامال ضروری است و طبق برنامه ایمنسازی باید انجام شود .ولی بهتر است درصورت در دسترس بودن به جای OPVاز IPVاستفاده شود . )24توصیه می شود به طور همزمان با تزریق واکسن سه گانه یک نوبت قطره استامینوفن نیز تجویز و به والدین داده شود تا در صورت بروز تب یا بی قراری ،هر 4ساعت یکبار آن را تکرارکرد. 87 ...نکات مهم )25اگر پس از تزریق واکسن سه گانه دمای زیر بغل کودک ،باالتر از 40درجه شد یا گریه مداوم بیش از سه ساعت،که قابل آرام کردن نباشد و یا بروز تشنج در عرض 72ساعت ،در نوبت های بعدی به جای واکسن سه گانه از واکسن دو گانه خردسال استفاده شود. )26تزریق واکسن سه گان ه در کودکان مبتال به ضایعات مغزی پیشرونده ،ممنوع است و باید از واکسن دو گانه خردساالن استفاده شود . )27فاصله بین نوبت سوم و چهارم واکسن سه گانه نباید از 6ماه کمتر باشد. 88 ...نکات مهم )28پس از پایان سن 6سال و 11ماه و 29روز تزریق واکسن سه گانه مجاز نیست و باید از واکسن دوگانه فلج اطفال استفاده شود. )29برای حفظ ایمنی پس از تزریق 5نوبت واکسن دوگانه و سه گانه ،باید هر 10سال یکبار واکسن دوگانه بزرگساالن استفاده گردد. )30واکسن های سه گانه و دوگانه بزرگساالن و خردساالن حتما باید داخل عضالنی و عمیق تزریق کرد .زیرا تزریق زیر جلدی یا داخل جلدی این واکسن ها می تواند موجب تحریک موضعی ،تشکیل گرانوم ،نکروز بافتی و بروز آبسه استریل شود. 89 ...نکات مهم )31اگ ر پ س ازتول د و تزری ق واکس ن هپاتی ت Bمشخ ص شودکه نوزاد از مادر HBsAgمثب ت ب ه دنی ا آمده اس ت حداکث ر زمان دریاف ت ایمونوگلوبولین اختصاصی هپاتیت Bیک هفته بعد از تولد می باشد. )32در صورتی که نوزاد از مادر HBsAgمثبت متولد شده باشد باید به طور همزمان نیم میلی لیتر ایمونوگلوبولین اختصاصی هپاتیت Bدر عضله یک ران و واکسن هپاتیت Bدر عضله ران دیگر در اسرع وقت ،و حداکثر 12ساعت پس از تولد تزریق شود . 90 ...نکات مهم )33در افراد مبتال به هموفیلی ،واکسن هپاتیت Bباید به صورت زیر جلدی تزریق شود. )34واکسن هپاتیت Bهیچ گونه ممنوعیتی ندارد و حتی در افراد HBsAgمثبت نیز مشکلی ایجاد نمی کند. )35محل تزريق واكسن هاي ب.ث.ژ ،پنج گانه ،دوگانه خردساالن ،دوگانه بزرگساالن و سه گانه در سمت چپ و محل تزريق واكسن هاي هموفيلوس آنفلونزاي تيپ ب ،فلج اطفال تزريقي ،هپاتيت ب و MMRسمت راست است. )36در صورتی که کودک پس از دریافت نوبت قبلی واکسن دچار واکنش حساسیتی شدید (مانند آنافیالکسی) شده باشد ،نباید در دفعات بعدی واکسیناسیون ،آن واکسن را دریافت کند. 91 ...نکات مهم )40گروه های پر خطر برای ایمن سازی هپاتیت B کلیه کارکنان شاغل در مراکز بهداشتی درمانی که با خون و ترشحات آغشته به خون به نحوی در تماس هستند شامل :پزشکان ،پرستاران ،ماما ها ،واکسیناتورها ،کارکنان آزمایشگاه و ... بیماران دیالیزی و کسانی که به طور مکرر خون دریافت می کنند ( هموفیلی و تاالسمی ) اعضای خانواده مثبت ساکن در یک واحد مسکونی کودکانی که در کانون های اصالح وتربیت نگه داری می شوند،کودکان عقب مانده ذهنی و پرسنل مراقب آنها و خانه سالمندان آتش نشان ها و امدادگران اورژانس ،زندانیان و کارشناسان آزمایشگاه تشخیص جرم افراد دارای رفتار پرخطر جنسی و اعتیاد تزریقی که تحت پیگیری مداوم هستند . افراد مبتال به هپاتیت Cکه حداقل یک تست تکمیلی مثبت دارند . 92 93 بهداشت روان Mental health 94 مقدمه اختالالت رواني يکي از پنج علت اصلي منجر به ناتواني است که همچنان در حال افزايش هستند. اختالل رواني يک سندرم يا الگوي رفتاري و روان شناختي است که از اهميت باليني بااليي برخوردار بوده و با افزايش درد ،رنج ،ناتواني و مرگ همراه است اين اختالالت به طور شايع و جدي در سراسر جهان رخ مي دهند. اين اختالالت به عنوان پيشگويي کننده قوي براي مرگ ناشي از بيماري هاي قلبي ،سکته مغزي و سرطان مطرح هستند. توجه به سالمت روان جامعه ،يکي از اولويت هاي نظام بهداشتي درماني است. 95 تعريف بهداشت روان اولين لحظات بهداشت روان ،علمي است براي بهتر زيستن و رفاه اجتماعي كه تمام زواياي زندگي از  حيات جنيني تا مرگ اعم از زندگي داخل رحمي ،نوزادي ،كودكي تا نوجواني ،بزرگسالي و پيري را در بر مي گيرد . بهداشت روان ،دانش و هنري است كه به افراد كمك مي كند تا با ايجاد روشهايي صحيح از لحاظ روان ي و عاطف ي بتوانن د ب ا محيط خود س ازگاري نموده و راه حلهاي مطلوب تري را براي حل مشكالتشان انتخاب نمايند. 96 تعريف سازمان جهاني بهداشت از بهداشت روان بهداشت روان ،قابليت ارتباط موزون و هماهنگ با ديگران ،تغيير و اصالح محيط فردي و اجتماعي و حل تضادها و تمايالت شخصي به طور منطقي ،عادالنه و مناسب. نتيجه آنكه مفهوم بهداشت رواني عبارت خواهد بود از تامين رشد و سالمت رواني فردي و اجتماعي ،پيشگيري از ابتالء به اختالل رواني ،درمان مناسب و بازتواني آن. 97 ويژگي هاي افرادي كه از نظر رواني سالم هستند: • اين افراد نسبت به خود آرامش دارند يعني به طور نسبتا معقولي احساس امنیت و كفايت دارند • توانايي هاي خود را در حد واقعي ،ارزيابي مي كنند ،نه بيشتر و نه كمتر به خود احترام مي گذراند و كمبودهاي خود را مي پذيرند. • به حقوق ديگران احترام مي گذارند. • مي توانند به ديگران عالقمند شوند و آن ها را دوست بدارند. 98 ...ويژگي هاي افرادي كه از نظر رواني سالم هستند: • مي توانند احترام و دوستي ديگران را جلب كنند. • مي توانند نيازهاي زندگي خود را برآورده سازند و براي دشواري هايي كه در زندگي آنها پيش مي آيد راه ح ّلي پيدا كنند .آنها قادرند خود بينديشند و تصميم بگيرند. • قادرند مسئوليت هاي روزمرة خود را با برگزيدن اهداف معقول پيش ببرند. • به طوري تحت تاثير عواطف ،ترس ،خشم ،عشق يا گناه خود قرار نمي گيرند كه زندگيشان پريشان شود. 99 چند نشانه هشدار دهنده براي ضعف رواني • احساس نگراني دائمي • ناشادي دائمي به علل ناموجه • از دست دادن آسان تعادل رواني در بيشتر اوقات • بي خوابي مك ّرر • افسردگي و سرخوشي متناوب بصورت ناتوان كننده • احساس بي عالقگي و تنفّر دائمي نسبت به مردم 100 ...چند نشانه هشدار دهنده براي ضعف رواني • آشفتگي زندگي • عدم تحمل دائمي فرزندان • همواره خشمگين و بعد دچار پشيماني شدن • ترس بي جهت دائمي • دائما حق را به جانب خود دادن و ديگران را ناحق شمردن • احساس درد و شكايت هاي بي شمار بدني كه ع ّلتي براي آن پيدا نمي شود. 101 جمعيت هاي آسيب پذير در بهداشت روان گرچ>ه بهداش>ت روان ب>ه مفهوم گفته شده ،خود را در برابر تمام بيماران و هم>ه افراد س>الم متعه>د م>ي بين>د ام>ا گروه ه>ا و جمعي>ت هايي نيازمندي بيشتري داشته و آسيب پذيري زيادتري از نظر بهداشت روان دارند. اي>ن افراد عبارتن>د از :بيماران و معلولي>ن روان>ي ،عق>ب ماندگان ذهني، بيماران ص>رعي ،س>المندان ،معتادان ،بيكاران ،نيازمندان اقتصادي ،كودكان و نوجوانان ،زنان باردار ،جدا شده و داغديده ،افراد ب>ي سرپرست ،زندانيان و مهاجران. 102 پيشگيري از بيماري هاي رواني پيشگيري سطح اول اوليه در روانپزشكي به دليل چند عاملي بودن اتيولوژي بيماري پيشگيري  ها به سادگي امكان پذير نيست و لذا هدف اصلي پيشگيري در اين سطح، مقاوم نمودن افراد جامع ه و بويژ ه اقشار آس يب پذير در برابر اختالالت رواني از طريق مهار و كنترل ناهنجاري هاي ژنتيكي ،وراثتي ،محيطي و خانوادگي است. 10 3 پيشگيري سطح دوم اهداف زير در اين سطح پيشگيري شامل: -۱بيماريابي به منظور تشخيص سريع و به موقع عاليم غيرعادي و يا رفتارهاي نامتعادل در افراد -2درمان فوري ،زودرس و كامل ،جهت رفع عاليم سبك اختالالت در بين افراد شناسايي شده -3درمان نگهدارنده به منظور پيشگيري از بازگشت عوارض اختالالت تا حصول كامل بهبودي در بين افراد آسيب ديده جامعه - 4پيشگيري از بروز عاليم شديد در بين افراد مبتال و ايجاد سازگاري بين آنها و خانواده -5جلوگيري از باال رفتن ميزان عود و دفعات بستري - 6ارائه خدمات مراقبت. 104 پيشگيري سطح سوم هدف اصلي ،پيشگيري از تداوم اختالالت رواني مزمن در بين مبتاليان و كاهش ناتواني هاي فردي ،اجتماعي ،شغلي و خانوادگي ناشي از آن. براي دستيابي به اين هدف رعايت موارد زير الزامي است: -1شناسايي مبتاليان به اختالالت رواني مزمن -2حمايت از مبتاليان شناخته شده به منظور جلوگيري از عوارض احتمالي ناشي از اختالل، مانند خودكشي ،اعتياد ،فرار از منزل ،فحشاء و ساير انحرافات اجتماعي ،با درگير ساختن خانواده ها و ساير مراجع ذيربط 105 ...پيشگيري سطح سوم -3اقدامات عملي براي بازتواني مبتاليان از طريق كاريابي ،حمايت مالي و اشتغال در مراكز نيمه وقت - 4ارائه خدمات مراقبت - 5تاسيس واحد هاي نوتواني در بخش هاي روانپزشكي - 6آموزش خانواده ها در نحوه برخورد با بيماران خود و مسئوليت پذيري آنها نسبت به بيماران 106 کلیات بهداشت حرفه ای ) Occupational health ( 107 مقدمه عل م بهداش ت حرفه‌اي يك ي از شاخه‌هاي علوم بهداشت ي بوده كه ب ه مس ائل و مشكالت شغلي مي‌پردازد .در دهه‌هاي اخير در كشورهاي توسعه يافته به علت نياز روزافزون به حل مشكالت شغلي ،رشد شاياني را به همراه داشته و در كشورهاي در حال توسعه نيز در جهت پايداري توسعه (اقتصادي ،اجتماعي و انساني) جايگاه ويژه‌اي را دارا مي‌باشد. مساله ایمنی و بهداشت شغلی به لحاظ اخالقی ،قانونی و اقتصادی حائز اهمیت می باشد. متخصصين بهداشت حرفه‌اي ،افرادي هستند كه بيشتر ،دغدغه كنترل استرس‌هاي محيطي يا خطرات بهداشتي شغلي منتج از انجام كار و يا ايجاد شده در حين انجام كار را دارند. ارزشيابي ميزان خطرات و استرس‌هاي محيطي مربوط به كار توسط متخصصين بهداشت حرفه‌اي با كمك آموزش ،تجربه و سنجش کمی عوامل زيان‌آور شيميايي ،فيزيكي ،ارگونومي يا بيولوژيكي انجام مي شود. 108 تعریف بهداشت حرفه اي عل م و هن ر مربوط ب ه پيش بين ي ،تشخيص ،ارزشياب ي و كنترل عوام ل يا استرس‌هاي محيطي موجود در محيط كار است كه مي‌تواند باعث بيماري ،اختالل در سالمت ،سطح رفاه ،عدم آسايش و ناراحتي قابل توجهي در كاركنان و يا شهروندان گردد. هدف بهداشت حرفه‌اي :ارتقا و نگهداری باالترین درجه‌ی رفاه جسمی ،روانی و اجتماعی برای کارگران همه شغل‌ها و پیشگیری از زوال تندرستی آنان به علت شرایط کار ،حفاظت کارگران در برابر خطرهای ناشی از عوامل نامطلوب برای تندرستی به کار گماردن و حفظ کارگر در محیط شغلی متناسب با وضعیت فیزیولوژیک و تجهیز روان ی وی ،و به طور خالصه تطابق کار انسان با کار او است. این علم در راستای کاهش مرگ و میر و ناتوانی‌های دائمی و موقت ناشی از حوادث شغلی و همچنین پیشگیری از بروز بیماری‌های شغلی تالش می‌کند. 10 9 توسعه اقدامات اصالحي توسط بهداشت حرفه‌اي: علم بهداشت حرفه‌اي به توسعه اقدامات اصالحي در زمينه كنترل خطرات بهداشتي از طريق كاهش و يا حذف مواجهه مي پردازد. اين روشهاي كنترل در برگيرنده موارد زير مي باشند: • جايگزيني مواد مضر يا سمي با مواد كم خطرتر • تغيير فرآيندهاي كاري براي حذف يا به حداقل رساندن مواجهه كاري • طراحي سيستمهاي تهويه • روشهاي دفع ايمن زباله • تعيين تجهيزات حفاظت فردي مناسب. 110 سازمان های متولی ایمنی و بهداشت حرفه ای در کشور وزارت کار و امور اجتماع ی :براس اس مادة 85قانون كار وزارت كار مس ئول حفاظ ت و ايمن ي در محيط كار )حفاظت فني وايمني ،بازرسي كار( وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی :براساس مادة 85قانون كار وزارت بهداشت ،درمان و آموزش پزشكي عهده دار بهداش ت و درمان کارگران گردیده اس ت (پیشگیری از بيماريهاي حرفه اي وتامين بهداشت كار ،محيط كار وكارگر) سازمان تامین اجتماعی :با توجه به قانون ،تامين اجتماعي عهده دار بيمه و تعاون كليه کارگران در موارد زیر است حوادث ناشي از كار و بيماريهاي شغلي حوادث و بيماريهاي غير شغلي ،ازدواج ،بارداري و زايمان از كارافتادگي ،بازنشستگي 11 1 حقايق كليدي در بهداشت حرفه‌اي خدمات بهداشت حرفه‌اي در زمينه مشاوره كارفرمايان در جهت بهبود شرايط كاري و نظارت بر سالمت كارگران ،عمدتاً شامل شركتهاي بزرگ و بخش رسمي مي شود و اين در حالي است كه بيش از ۸۵درصد از كارگران در واحدهاي كوچك صنعتي ،بخش غير رسمي و كشاورزي بدون هيچ گونه مراقبت بهداشتي،مشغول به فعاليت هستند. برخي از خطرات شغلي مانند صدا ،عوامل سرطانزا ،ذرات هوابرد و خطرات ارگونومي ،بخش مهمي از بيماريهاي مزمن را تشكيل مي دهند. ساالنه ۱۲/۲ميليون نفر در كشورها ي در حال توسعه (در حالي كه هنوز در سن كار هستند) به علت بيماري هاي غيرواگير جان خود را از دست ميدهند. تحقيقات نشان داده‌اند كه انجام اقدامات اصالحي در محيط كار منجر به كاهش ۲۷درصدي غيبت از كار به علت آسيب‌هاي شغلي و كاهش ۲۶درصدي هزينه هاي مراقبت سالمت يا خدمات درماني شركتها مي شود. 112 خطرهای محيط كار :به طور کلی سه نوع اثر مقابل بین انسان و محیط کار وجود دارد وامل یماریزایم حیطک ار 1. ب اثر ب ینان سانو ع اثر ب ینان سانو م اش ین2. اثر ب ینان سانو ان سان3. 113 اثر بین انسان و عوامل بیماریزای محیط کار عوامل بیماریزای فيزيكي س رما ،گرم ا ،ص دا و ارتعاش ،نور ،فشار هوا ،تشعشعات ،جريان الكتريسيته، ميدانهاي مغناطيس ي ای ن عوام ل می‌توانن د ب ه تنهای ی ب ه ص ورت ترکیب بر تندرستی کارگران اثر بگذارند. عوامل بیماریزای شيميايي شامل (گرد و غبار ،آئروسل ،گازها و بخارات ،حاللها و )...و باعث بیماریهای تنفسی ،پوستی یا بیماریهای عمومی می‌شوند. عوامل بیماریزای بيولوژيكي شام ل (ويروس ها ،قارچه ا ،باكتريه ا ،انگله ا و ريكتزياه ا) ک ه ناشی از تماس نزدیک با جانوران یا فراوردهای آنها ،آب آلوده یا خاک و غذای آلوده بوده مانند :سیاه زخم ،تب،Qکچلی ها و ... 114 عوامل بیماریزای فيزيكي( صدا و ارتعاش) صدا (صوت ناخواسته) به عنوان يكي از شايع‌ترين عوامل فيزيكي در محيط‌هاي كاري ،نوعي ارتعاش است كه از طريق جامدات ،مايعات يا گازها منتقل مي‌شود. اثرات نامطلوب صدا عبارتند از: اثرات روان شناختي (صدا اثر آزاردهندگي داشته و مي‌تواند باعث اختالل در تمركز ،خواب و يا آرامش افراد گردد). تداخل در ارتباطات گفتاري و به تبع آن ،اختالل در عملكرد و ايمني شغلي اثرات فيزيولوژيكي (مانند كاهش شنوايي ناشي از صدا و يا درد گوش هنگام مواجهه با صداهايي با تراز باال). مهIم اسIت كIه كارفرمايان ،سIرپرستان و كسIاني كIه مسIئول سIالمت و ايمنIي محيIط كار هستند نسIبتبIه ايIن خطرات هوشيار باشنIد ،زيرا كIه مواجهIهبIا آنهIا اثرات فوري يIا تIجمعي براي سالمت كاركنان به همراه دارد. 115 پيشگيري از اثرات صدا -1روشهاي كنترلي مكانيكي و مهندسي -2روشهاي مديريتي و اداري گردشي كردن كار انتخاب كارگر مناسب معاينات دوره اي استفاده از وسايل حفاظت فردي 116 اثر بین انسان و ماشین ماشین های بدون حفاظ ،دارای پیش‌آمدگی ،دارای قسمت‌های متحرک ،نصب بد، فاق د تدابی ر ایمن ی عل ت اص لی حوادث عمده‌‌ی ص نایع‌اند .کارکردن در وضعیت غیرفیزیولوژیک به مدت طوالنی موجب طوالنی موجب ضعف ،کمر درد ،بیماریهای مفصلی ،ماهیچ ‌ه‌ای و کارایی پایین کارگران می‌شود. اثر بین انسان و انسان روابط انسانی بین کارگران و بین مدیریت با کارگران برتندرستی روانی کارگر اثر می گذارد شامل نوع کار ،ثبات کار ،شرایط خدمت ،رضایت از شغل ،الگوی مدیریت ،نظام پرداخت دستمزد و غیره 117 کلیات بهداشت محیط )Environmental health( ب>ه طور كل>ي محيط ب>ه مجموعه‌اي از عوام>ل و شراي>ط خارج>ي و تاثيرات وارده ناشي از آنه>ا بر زندگ>ي ي>ك موجود زنده اطالق مي‌گردد .طب>ق اي>ن تعري>ف محي>ط شام>ل هوا ،آب و خاك و روابط بين آن‌ها و كليه موجودات زنده مي‌باشد. بر اين اساس هدف بهداشت محيط كنترل كليه عواملي است كه بالقوه و بالفعل ،اثرات سويي بر بقاء و سالمتي انسان ،اعمال مي‌كنند. جه>ت رس>يدن ب>ه اي>ن هدف ،بهره‌گيري از دان>ش زيس>ت محيط>ي و نيزكاربس>ت اصول مهندس>ي ب>ه منظور كنترل ،اص>الح و بهبود عوام>ل فيزيك>ي ،شيمياي>ي و زيس>تي محيط جهت حفظ و ارتقاء سالمتي و رفاه و آسايش انسان ضرورت مي‌يابد. بر این اساس مهمترین هدف بهداشت محیط ،مطالعه عوامل محیطی مضر برای سالمتی انس ان و تشخی ص و پیشگیری ،رف ع و کنترل اثرات س وء ناش ی از ای ن عوام ل تلقی میگردد. 119 بهداشت محيط ،عبارت است از کنترل همه عواملی که اثر سویی بر پایدار ماندن سالمت انسان می‌گذارند .این شامل بیماری‌های زیادی می‌شود که از طریق آب، هوا ،مواد غذایی و بسیاری از عوامل محیطی دیگر سالمت انسان را تهدید می‌کنند. بهداشت محیط همچنین دربرگیرنده مطالعه فاکتورهای محیطی مضر برای سالمت انسان ،شناخت ،پیشگیری و رفع اثرهای ناشی از این عوامل است. 120 اصلي ترين محورهاي بهداشت محيط • بررسي و تعيين مكانيسم هاي انتقال بيماري توسط محيط و نحوه پيشگيري و كنترل آنها • تامين آب و مواد غذايي سالم • مديريت و كنترل آلودگي هوا • تامين بهداشت مسكن ،اماكن عمومي و تفريحي • كنترل آلودگي صوتي • پايش و كنترل اثرات بهداشتي پرتوهاي يونساز و غيريونساز • تصفيه ،استفاده مجدد و دفع بهداشتي فاضالب ها • مديريت جامع پسماندهاي عادي و خطرناك • ارزيابي و مديريت ريسك بهداشتي و مخاطرات محيط • ارزيابي و مديريت اثرات بهداشتي و زيست محيطي پروژه هاي توسعه اي و سياستگزاري ها • كنترل ناقلين • مديريت بهداشت محيط در باليا و فوريت ها 121 جهت تحقق اهداف بهداشت محيط صرفا نمي‌توان به توان علمي و اجرايي متخص صين اين رشت ه متكي بود و ح ل مشكالت بهداش ت محيط در چهارچوب شرايط كنون ي و آت ي ،نيازمن د جام ع نگري ،مشاركت ساير گروههاي تخصصي (با مهارتها و تخصصهايي به غير از بهداشت محيط) و همچنين دخالت فعال و همكاري اقشار مختلف مردم است. 122 بيماریهاي منتقله از محيط با توجه به اينكه تامين ،حفظ و ارتقاء سالمتي انسان ،هدف اصلي بهداشت محيط مي باشد ،شناخت و كنترل عوامل بيماري‌زا و نحوه انتقال آنها از محيط به انسان از مباحث اصلي در اين مقوله است. بيشترين سهم بيماري‌هاي منتقله توسط محيط مربوط به آب و مواد غذايي است. بسياري از بيماري‌هاي عفوني و همچنين برخي از بيماري‌هاي غيرواگير مي‌توانند از طريق آب و مواد غذايي به انسان منتقل گردند .برخي از اين بيماري‌ها مرگ و مير بااليي به بارآورده و در مدت زمان كوتاهي ممكن است طيف وسيعي از افراد جامعه را مبتال كنند. ت‌هاي مزمن ناشي از فلزات سنگين و سموم ممكن است در اثر تماس برخي ديگر نظير مسمومي ‌ دراز مدت ،سبب بروز سرطان ها و اختالالت ژنتيكي در نسل‌هاي آتي شوند. 123 بيماريهاي منتقله توسط آب الف – بيماريهاي منتقله توسط آب()Water Borne Diseases در اين طبقه بيماري‌هایي گنجانده مي‌شوند كه عامل اصلي بيماري در آب بوده و از طريق بلع به انسان منتقل مي‌شود .وبا ،حصبه ،شبه حصبه و بسياري از بيماري‌هاي عفوني ديگ>ر در اين زمره قرار مي‌گيرند. بهبود كيفي>ت آ>ب و عدم استفاده از ديگ>ر مناب>ع غيربهداشت>ي آ>ب حت>ي ب>ه طور موق>ت ،مي‌توان>د در از بين رفتن اين بيماري‌ها نقش بسزايي ايفا نمايد. ب – بيماریهاي ناشي از عدم شستشوي كافي ()Water Washed Diseases وقوع اي>ن بيماري‌ها بيشت>ر ب>ه دلي>ل عدم دس>ترسي ب>ه آ>ب كاف>ي اس>ت .از اي>ن رو به منظور پيشگيري از وقوع آنها كميت آب بيش از كيفيت آن دخيل مي باشد .مانند بيماري تراخم افزايش كمي مقادير آب مصرفي و بهبود شرايط دسترسي و قابل اعتماد و بهداشتي بودن آب هاي مورد مص>رف در منازل و ارتقاي س>طح> بهداش>ت جامع>ه موثرتري>ن راهكارهاي رف>ع اي>ن گ>روه بيماریها تلقي مي‌شود. 124 ج -بيماريهایي كه آب در چرخه انتقال آنها نقش دارد ‏ در اين گروه بيماري‌هایي قرار دارند> كه عامل بيماري دوره اي از زندگي خود را در درون بد>ن ناقل آبزي سپري مي‌كند .شيستوزوميازيس مثال بارزي از اين گونه بيماري‌ها اس>ت و بد>يهي است كه كاهش تماس با آب آلوده، كنترل جمعيت ناقلين و كاهش آلودگي منابع آب با مدفوع ،راهكارهاي موثر كنترل اينگونه بيماري ها هستند. اين بيماري كه يكي از معضالت بهداشتي استان خوزس>تان را تشكيل مي داد ،به خوبي كنترل شده است. د -بيماريهاي منتقله به وسيله حشرات ناقل مرتبط با آب ‏ در اين گ>روه ناقل بيماري در دوره اي از زندگي ،آبزي بوده يا اينكه نزديك آب زيست مي كند .مانند ماالريا ‏ بهبود شرايط> آبهاي س>طحي ،حذف جايگاه هاي پرورش و تكثير حشرات ،كاه>ش ارتباط افراد با مكان هاي پرورش> و تكثي>ر حشرات و اس>تفاده از وس>ايل حفاظت>ي در كنترل اي>ن بيماري ه>ا بس>يار موث>ر هس>تند ب>ه طوري كه تحت تاثي>ر همي>ن اقدامات از ميزان بروز ماالري>ا در س>راسر كشور ب>ه شدت كاس>ته شد>ه اس>ت .عالوه بر عوام>ل بيولوژيكي، بسياري از مواد شيميايي نيز مي توانند در كوتاه مدت يا درازمدت عوارض س>وئي را در انسان ايجاد كنند>. 125 بيماريهاي منتقله توسط هوا بس>ياري از عوام>ل ميكروب>ي مي‌توانن>د از طري>ق هوا منتق>ل شوند .عالوه بر عوام>ل ميكروب>ي و بيولوژيكي ديگر بسياري از آالينده هاي فيزيكي و شيميايي از طريق هوا سالمتي انسان را تهديد مي‌‌كنند. اين آالينده ها عمدتا ذرات ،منواكسيد كربن ،اكسيدهاي گوگرد ،اكسيدهاي ازت ،سرب ،هيدروكربورها، تركيبات آلي خطرناك و فلزات سنگين هستند. ‏ اي>ن آالينده ه>ا دراث>ر گس>ترش فعالي>ت هاي انس>ان نظي>ر تردد خودروه>ا ،ص>نايع ،مص>رف سوخت هاي فسيلي جهت تامين انرژي و گرما و غيره حاصل مي‌شوند. بيشتري>ن اثرات بهداشت>ي آلودگ>ي هوا ب>ه بيماري‌هاي تنفس>ي مربوط م>ي شود كه شام>ل برونشيت، آمفيزم ،سرطان ريه و غيره مي باشد. 126 بيماريهاي منتقله ناشي از دفع نادرست پسماند ‏ دفع نادرست و غير اصولي پسماند مي‌تواند مخاطرات بهداشتي بسياري در جوامع ايجاد كند. ‏ آلودگ>ي آ>ب ،خاك و هوا از معضالت اس>اسي دف>ع پس>ماند ب>ه شمار مي‌رود .قرارگرفت>ن مناب>ع آب در معرض آلودگي به پسماند كليه پيامدهاي سوء مطرح شده در خصوص بيماري هاي منتقله توسط آب را به دنبال دارد. ‏ پس>ماند ب>ه لحاظ دارا بودن مواد آل>ي و مواد غذاي>ي مي‌توان>د محي>ط بس>يار مناس>بي جهت پرورش و تكثير حشرات و جوندگاني باشد كه بالقوه ناقل بيماري‌ها هستند. ‏ بديهي اس>ت كه اعمال معيارهاي بهداش>ت محي>ط و بهس>ازي در فعاليت‌هاي مديريت>ي پس>ماند نظير جم>ع آوري ،حم>ل و نق>ل ،دف>ع نهاي>ي و بازياف>ت ،مي‌توان>د در مهار بيماري‌هاي م>ر بوط>ه نقش ويژه‌اي ايفا نمايد. 127 چالش هاي تخصصي بهداشت محيط 128 آشنایی با سازمان‌هاي بین المللی مرتبط با سالمت 12 9 متحد ملل ‌هاي ق صندو و ها برنامه ‌ها، ن سازما سازمان‌ها ،برنامه ها و صندوق‌هاي ملل متحد وسعه11 ‌هايي ندوق ازمان ستقيمادردرت توسعه كهم مستقيما كه ‌هايي ‌هاو وصصندوق ‌ها ـ ـ سسازمان دارند قش تن دارند تقش .س.سالمالم ن غيرمستقيمبا با سازمانن طورغيرمستقيم هاييكهكهبهبهطور برنامههايي ‌ها‌هاو وبرنامه -2-2سازما باشند.د. ارتباطميميباشن سالمتدردرارتباط سالمت 13 0 ـ سازمان‌ها و صندوق‌هايي كه مستقيما در توسعه سالمت1 :نقش دارند سازمان جهاني بهداشت  World Health Organization : WHO صندوق كودكان ملل متحد  )United Nations Children's Fund : UNICEF( صندوق جمعيت ملل متحد  )United Nations Population Fund : UNFPA( علمي و فرهنگي ملل متحد،سازمان آموزشي  United Nations Educational, Scientific and Cultural 13 1 Organization (UNESCO) سازمان‌ها و برنامه هايي كه به طور غيرمستقيم با سالمت-2 :در ارتباط مي باشند برنامه عمران ملل متحد  )United Nations Development Program : UNDP( اداره كميسارياي عالي ملل متحد  Office of the United Nations High Commissioner for( )Refugees : UNHCR برنامه محيط زيست ملل متحد  )United Nations Environmental Program : UNEP( گروه بانك جهاني  )World Bank Group( سازمان بين‌المللي كار 132  )International Labor Organization : ILO( سازمان‌ها و برنامه هايي كه به طور غيرمستقيم با سالمت-2 :در ارتباط مي باشند سازمان بين‌المللي تجارت )World Trade Organization : WTO( سازمان منع سالح‌هاي شيميايي Organization of the Prohibition of Chemical( )Weapons: OPCW سازمان غذا و كشاورزي ملل متحد Food and Agriculture Organization of United( )Nations : FAO 133 برنامه غذاي جهاني )World Food Program: WFP( سازمان جهاني بهداشت ()WHO ‏ سازمان بهداشت جهانی ( )WHOیکی از آژانس های تخصصی سازمان ملل متحد است که نقش یک مرجعیت سازمان دهنده را بر بهداشت جامعه جهانی ایفا می کند. ‏ س ازمان بهداش ت جهان ی در ۹آوری ل س ال ۱۹۴ ۸در ژن و (واق ع در س وییس) تأس یس ش د و حک م سرپرستی و منابعش را از سازمان بهداشت سابق ،که خود آژانسی در جامعه ملل بود برگرفت. ‏ هدف از تشكيل اين سازمان ،دستيابي همه افراد به باالترين سطح سالمت است. ‏ برخورداري از بيشترين اس تاندارد قاب ل دس ترسي س المت ،يكي از حقوق اس اسي هم ه انس انها بدون توجه به تفاوتهاي نژادي ،مذهبي ،سياسي و شرايط اجتماعي واقتصادي است. اداره امور سازمان جهاني بهداشت ،سه هيئت اصلي شامل مجمع بهداشت جهاني ‏ هيئت اجرايي دبيرخانه 134 كمك‌هاي فني سازمان جهاني بهداشت در چارچوب زير صورت مي‌گيرد: ‏ ‏ اعزام متخصص يا مشاور به كشورها. كم ك ب ه آموزش نيروي انس اني پزشك ي و بهداشت ي كشوره ا از طريق برگزاري دوره هاي آموزش ي داخل ي يا خارج ي و يا اعزام نيروه ا ب ه خارج از كشور ب ه منظور بازآموزي يا طي دوره هاي تكميلي در زمينه برنامه هاي بهداشتي. ‏ تامين لوازم و تجهيزات اساسي مورد نياز برنامه ها. ‏ برگزاري گردهمايي‌هاي بين كشوري يا منطقه اي. ‏ كمك به تبادل اطالعات در زمينه مسائل پزشكي و بهداشتي. 135 مجمع بهداشت جهاني( نمايندگان كليه كشورهاي عضو) ،وظيفه اصلي آ ن س ياستگذاري ،تص ويب بودج ه و انتص اب مدير كل اس ت .اجالس مجم ع بهداش ت جهاني همه ساله در ماه مه در ژنو برگزار مي‌شود. ‏ هيئت اجرايي شامل 32نفر عضو مي‌باشد كه توسط مجمع از بين كشورهاي عضو براي مدت س ه س ال انتخاب مي‌شوند .جلس ات هيئ ت اجرايي س الي دوبار (ژانويه و مه( تشكيل مي‌شود .رسيدگي به امور فني ،تهيه برنامه كار مجمع و بررسي بودجه سازمان از اهم وظايف هيئت اجرايي مي‌باشند. س ازمان جهان ي بهداش ت داراي ش ش منطق ه (اروپ ا ،آمريك ا ،آفريق ا ،آس ياي جنوب شرقي ،غرب اقيانوس آرام ،مديترانه شرقي( و 141اداره كشوري مي‌باشد. 136 مناطق شش گانهWHO ‏ منطقه آفريقا :با عضويت 30كشوركه در مركز برازويل كنگو مي باشد. ‏ منطقه آمريكا :با عضويت 24كشوركه مركز آن در واشنگتن آمريكا مي باشد. ‏ منطق ه مديتران ه شرق ي :ب ا عضويت 18كشور كه مركز آ ن دراس كندريه مص ر است و ايران جزء اين منطقه است. ‏ منطقه اروپا :با عضويت 33كشور كه مركز آن در كپنهاك دانمارك مي باشد. ‏ منطق ه آس ياي جنوب شرق ي :ب ا عضويت 8كشور كه مركز آ ن در دهل ي ن و هندوستان است. ‏ منطق ه غرب اقيانوس آرام :ب ا عضويت 11كشور كه مركز آ ن در مانيل فيليپين مي باشد. 137 صندوق كودكان ملل متحد UNICEF ‏UNITED NATIONS INTERNATIONAL CHILDREN'S )EMERGENCY FUND (UNICEF يونيسف بخشي از ملل متحد است كه منحصرا به كودكان اختصاص يافته است. اين س ازمان در س ال 1946ب ه عنوان جزئ ي از س يستم مل ل متح د ب ه منظور تس كين آالم كودكان به دنبال جنگ جهاني دوم پايه گذاري شد. يونيس ف يك تجل ي از روحيه رايج زمان يعن ي تعه د براي رويارويي و ح ل مشكالت ب ه طور دسته جمعي بود. از سال 1950كه مجمع عمومي ملل متحد اختيارات و تعهدات يونيسف را وسيعتر كرد ،اين س ازمان در كشورهاي در حال توس عه براي كودكان ي كه آينده آن‌ه ا ب ه واس طه فق ر، بيماري‌هاي قاب ل پيشگيري ،س وء تغذيه و فقدان فرص ت‌هاي آموزش ي ب ه مخاطره افتاده است در تالش بوده است. 138 يونيسف براي ساختن يك دنياي دوستدار كودك در جهت اهداف زير تالش مي‌كند: ‏ ‏ ارتقا و رعايت حقوق كودكان و حقوق انساني خصوصا زنان. هدايت قوانين ،سياست‌ها و اقدامات مربوط به كودكان به وسيله اصولي كه بيشترين منابع را براي كودكان در بر دارند. ‏ فراهم كردن حداكثر امكان رشد براي كودكان به طوريكه بتوانند سالم زندگي كنند و زندگي فعالي داشته باشند ،همچنين از فرص ت‌هاي زيادي براي يادگيري و مشاركت در تصميماتي كه رفاه آنها را متاثر مي‌سازد برخوردار باشند. ‏ ‏ رعايت عدالت اجتماعي در تدوين سياست‌ها و برنامه هاي مربوط به كودكان. محافظ ت از كودكان ي كه در شرايط نامس اعدي قرار دارن د (كودكان جن گ ،باليا ،فق ر مطل ق ،انواع خشونت و استثمار) .همچنين در فوريت‌ها ،يونيسف از حقوق كودكان محافظت مي‌كند. 139 برنامه حمايتي يونيسف -شامل پنج برنامه بخشي پيشگيري از سوء تغذيه بهبود كيفيت خدمات كاهش نابرابري‌ها كودكان نيازمند حمايت ويژه ارتقا و پايش عهدنامه حقوق كودك 140 در ادامه به توضیح مهمترین سازمان‌ها و برنامه هايي كه به طور غير مستقيم با سالمت در ارتباط مي باشند ،می پردازیم: سازمان بين‌المللي كار()ILO ‏International Labour Organization سازمان بين‌المللي كار ،يك آژانس تخصصي است كه مسئوليت اصلي آن ارتقاي عدالت اجتماعي و حفظ حقوق انساني كارگر مي‌باشد .اين سازمان در سال 1919تاسيس شد و در سال 1946به اولين آژانس تخصصي ملل متحد تبديل گرديد. 141 مهمترين وظايف سازمان بين‌المللي كار و كارگر عبارتند از : تعيين سياست‌ها و برنامه هاي بين‌المللي براي كمك به بهبود شرايط كار و زندگي ‏ ايجاد اس تانداردهاي بين‌الملل ي ب ه عنوان راهنماي مقامات كشوري در اجرايي كردن اين سياست‌ها اجراي يك برنامه وسيع همكاري فني براي كمك به دولت‌ها در جهت موثر سازي سياست‌ها و مشاركت در برنامه هاي آموزشي و پژوهشي به منظور پيشبرد اين فعاليت‌ها. ای ن س ازمان بين‌الملل ي از اين نظ ر كه نمايندگان كارگ ر و كارفرم ا ب ا نمايندگان دول ت در تعيين سياست‌ها صداي يكسان دارند ،در بين سازمان‌هاي جهاني ،بي همتا مي‌باشد. 142 بانك جهاني Word Bank هدف بان ك جهان ي ،كم ك ب ه كشورهاي فقير م ي باش د وب ه پروژ ه هاي كه ب ه رشد اقتصادي كشور مي انجامد وام مي پردازد. پروژ ه هاي بهداشت ي و زيس ت محيط ي ه م جزء كم ك هاي بان ك جهان ي قرار مي گيرد. 143 سازمان‌هاي غير دولتي بين‌المللي و توسعه سالمت س ازمان‌هاي غيردولت ي ( )NGOsبين‌الملل ي تح ت عناوين مختل ف از قبيل س ازمان ،انجم ن ،اتحاديه ،آژان س ،كميس يون ،گروه مشورت ي ،جمعيت ،مركز، مجم ع و فدراس يون در توس عه س المت مل ي و بين‌الملل ي نق ش مهم ي ايف ا مي‌نمايند. 144 صليب سرخ بين المللي يك س ازمان بش ر دوس تانه غير س ياسي و غير رس مي اس ت .كه عالقمن د ب ه خدم ت ب ه انسانها زمان صلح و جنگ است موسس آن هانري دونان تاجر سويسي بود كه به پيشنهاد وي در 1864نخستين كنوانسيون آن در ژنو برگزار گرديد. جمعيت هالل احمر ايران ‏ در 1302ب ا نام جمعيت شيرو خورشيد س رخ ايران تاس يس ش د ،همكار ص ليب سرخ بين المللي است. بع د از انقالب اس المي ،نام شيروخورشيد ب ه جمعيت هالل احم ر تغيير ياف ت و در وقوع بالياي طبيعي و زمان جنگ به فعايت مي پردازد. 145 سازمان های دارای فعالیت های بهداشتی در ایران وزارت بهداشت درمان و آموزش • سازمان بیمه های اجتماعی (تامین اجتماعی) • پزشکی • انستیتو پاستور ایران • وزارت رفاه • انستیتو رازی • سازمان انتقال خون ایران • بنگاه حمایت مادران و نوزادان • جمعیت مبارزه با سرطان • انجمن ملی حمایت کودکان • جمعیت کمک به جذامیان • هیات کمک به آسیب دیدگان • سازمان حفاظت از محیط زیست • انجمن حمایت معلولین • هالل احمر ایران (شیروخورشید) 146 سازمان های دارای فعالیت های بهداشتی در ایران • سازمان نظام پزشکی ایران • جمعیت حمایت کودکان بی سرپرست • سازمان ملی رفاه خانواده • بنیاد شهید • سازمان ملی رفاه نابینایان • کمیته امداد امام • سازمان ملی رفاه ناشنوایان • جهاد سازندگی (کمیته بهداشت و • انجمن حمایت زندانیان درمان) 147 از توجه شما سپاسگزارم

116,000 تومان