صفحه 1:
صفحه 2:
:تهیّه و تدوین
دبیر ادبیّات دبیرستان رسولیان
مس سالفعال
صفحه 3:
صفحه 4:
و(
:كذشته مى رساند»مانند
خورد / مى رفتم / آورده است / ديده بودند / نوشته باشى/
داشتيم مى خوانديم
صفحه 5:
صفحه 6:
صفحه 7:
فعلی است که بر انجام گرفتن کاری در زمان گذشته دلالت می کند و نشانة
.خاصی ندارد
:ساخت ماضی ساده: (بن ماضی + شناسه) مانند
م1 I 3 ls ید | ند
ای هوادار مسکین من انگبین یار شیرین من
صفحه 8:
. فعلی که در زمان گذشته به تکرار و استمرار انجام شده است
:ساخت ماضی استمراری: (می+ ماضی ساده) مانند
گاهی در قدیم به جای « می » از پیشوند « همی » استفاده می کردند:
و ای دریغا . كه بايد کشتن و هشتن در این دشت
گاهی در قدیم به جای «می » در اول فعل . از پسوند «ي » در آخر فعل
استفاده می
صیادان هر روز به آنجا و شکار
صفحه 9:
.فعلی که در گذشته انجام شده و اثر آن تاکنون باقی است
ساخت ماضی نقلی: صفت مفعولی+(ام-ای -است-ایم-اید-اند)
رفته ام/ رفته ای | رفته است
— رفته ایم|رفته اید| رفته اند
نکته: گاهی در قدیم شکل کامل ماضی نقلی (رفته استم | رفته استی |
: رفته است / و...) مورد استفاده قرار می گرفت
شنیدستم که شهبازی کهنسال تر بجه اى را كرد دنبال
یادآوری: صفت مفعولی- بن ماضی +ه
صفحه 10:
فعلی است که در زمان گذشته دور ( قبل از فعلی دیگر) انجام شده باشد
ساخت ماضی بعید: صفت مفعولی+ (بودم . بودی . بود : بودیم . بودید . بودند )
رفته بودم | رفته بودی | رفته بو - رفته بودیم | رفته بودید | رقته بودند
گفته بودم که بیایی غم دل با تو بکویم | چه بکویم که غم از دل برود چون تو بیابی
صفحه 11:
. فعلی است که در گذشته با شک و تردید يا آرزو انجام شده باشد
ساخت ماضی الترامی صقت مقعولی ۰ (باشم باشی . باشد . باشیم . باشید . باشند)
رفته باشم / رفته باشی | رفته باشد - رفته باشیم / رفته باشید / رفته باشند
دیشب صدای تيشه از بیستون نیامد
شاید به خواب شیرین فرهاد رفته باشد
صفحه 12:
.فعلی که به جریان انجام عملی در گذشته به همراه کاری دیگر دلالت دارد
ساخت ماضی مستمر: ماضی ساده از مصدر داشتن + ماضی استمراری فعل اصلی
کاشی می رفتم داشنی می رفی داشت می رف
داشتيم مى رفتيم/ داشتيد هى رفتيذ! عاشتند عى رلتند
نكته: در ماضى مستمر.كاهى بين فعل كمكى و فعل اصلى فاصله مى افتد كه نبايد
:مارا به اشتباه بيندازد
داشتم به مدرسه می آمدم که او را دیدم. ( داشتم می آمدم- ماضی مستمر )
صفحه 13:
می خوریم / می زنند / برود / دارم می نویسم
صفحه 14:
انواع فعل مضارع
صفحه 15:
صفحه 16:
.فعلی است که از انجام گرفتن کاری در زمان حال خبر می دهد
:ساخت مضارع اخباری : (می+ بن مضارع + شناسه). مانند
می خورم | می خوری | می خورد . - می خوريم | می خورید | می خورند
نکته ۱ : گاهی در قدیم به جای «می » از پیشوند « همی » استفاده می کردند:
.او خانه همی جوید و من صاحب خانه // هر در که زنم صاحب آن خانه تویی تو
:نکته ۲: گاهی فعل مضارع اخباری بدون پیشوند (می يا همی) می آید. مانند
زین گفته سعادت تو جویم // يس ياد بكير هرجه كويم
نکته ۴: گاهی مضارع اخباری به جای فعل آینده به كار مى رود. مانند: فردا به
مسافرت می روم -(خواهم رفت)
نکته ۴: فعل های (است. هست. نیست) مضارع اخباری به حساب می آیند
صفحه 17:
«فعلى است كه انجام کاری را در زمان حال با شك وترديد . شرط يا آرزو بیان می کند
:ساخت مضارع التزامی: (ب + بن مضارع + شناسه). مانند
بنوپسم/ بنویسی | بنویسد - بنویسیم/ بنوپسید بنویسند
:نکته: فعل مضارع التزامی گاهی بدون پیشوند (ب) می آید. مانند
همای اوج سعادت به دام ما افتد اگر تورا گذری بر مقام ما افتد (بیفتد)
صفحه 18:
.فعلی است که جریان انجام کاری را در زمان حال بیان می کند
:ساخت مضارع مستمر: (صرف فعل کمکی «دارم» + مضارع اخباری) . مانند
دارم مى بینم / داری می بینی/ دارد می بیسند
داریم می بینیم/ دارید می بینید/ دارند می بینند
:نکته: در مضارع مستمرگاهی بین فعل کمکی و فعل اصلی فاصله می افتد. مانند
.برای موفقیت در امتحانات دارم می کوشم
. دارم برای موفقیت در امتحانات می کوشم
صفحه 19:
.فعلی است که بر وقوع کاری در زمان آینده دلالت میکند.
:ساخت فعل مستقبل: (خواه + شناسه + بن ماضی). مانند
خواهم نوشت/ خواهی نوشت / خواهد نوشت
خواهیم نوشت/ خواهید نوشت/ خواهند نوشت
:نکته: گاهی به جای فعل آینده. مضارع اخباری به کار می رود. مانند
دوستم هفتة آینده به شیراز می رود-(خواهد رفت)
صفحه 20:
فارسی نهم متویسطّهّ ایولّ
زمان
:تهییهّ و تدوین
دبیر ادبییات دبیرستان رسولیان
یزد
امیر سلیمانی
افـعـال
فعل از نظر زمان
ماضی
مضارع
مستقبل
فعل ماضی
فعلی است که انجام کاری را در زمان
:گذشته می رساند،مانند
خورد /می رفتم /آورده است /دیده بودند /نوشته باشی/
داشتیم می خواندیم
انواع فعل ماضی
ماضی
استمراری
ماضی
ساده)مطلق(
ماضی مستمر
)جاری(
ماضی نقلی
ماضی بعید
ماضی
التزامی
شناسه های ماضی
شمار
اول شخص
دوم شخص
سوم شخص
مفرد
__م
ی
-
جمع
یم
ید
_ند
ماضی ساده
فعلی است که بر انجام گرفتن کاری در زمان گذشته دللات می کند و نشانة
.خاصی ندارد
:ساخت ماضی ساده) :بن ماضی +شناسه( مانند
خوردم /خوردی /خورد
-
خوردیم /خوردید /خوردند
نکته:گاهی در قدیم برای تأکید یا زینت بخشیدن به فعل ماضی ساده ،به ابتدای
.آن پیشوند »ب« می افزودند
برفت انگبین یار شیرین من
بگفت ای هوادار مسکین من
ماضی استمراری
.فعلی که در زمان گذشته به تکرار و استمرار انجام شده است
:ساخت ماضی استمراری) :می +ماضی ساده( مانند
می رفتم /می رفتی /می رفت
-
می رفتیم /می رفتید /می رفتند
نکته : 1گاهی در قدیم به جای » می « از پیشوند » همی « استفاده می کردند:
همی کشت و همی گفت ای دریغا
که باید کشتن و هشتن در این دشت
نکته : 2گاهی در قدیم به جای » می « در اول فعل ،از پسوند » ی « در آخر فعل
استفاده می شد:
صییادان هر روز به آنجا آمدندی و شکار کردندی.
ماضی نقلی
.فعلی که در گذشته انجام شده و اثر آن تاکنون باقی است
ساخت ماضی نقلی :صفت مفعولای)+ام-ای-است-ایم-اید-اند(
رفته ام /رفته ای /رفته است -رفته ایم /رفته اید /رفته اند
نکته :گاهی در قدیم شکل کامل ماضی نقلی )رفته استم /رفته استی /
:رفته است /و…( مورد استفاده قرار می گرفت
شنیدستم که شهبازی کهنسال
کبوتر بچه ای را کرد دنبال
یادآوری :صفت مفعولای= بن ماضی +ه
ماضی بعید
.فعلی است که در زمان گذشته دور ) قبل از فعلی دیگر( انجام شده باشد
ساخت ماضی بعید :صفت مفعولای) +بودم ،بودی ،بود ،بودیم ،بودید ،بودند (
رفته بودم /رفته بودی /رفته بود -رفته بودیم /رفته بودید /رفته بودند
گفته بودم که بیایی غم دل با تو بگویم /چه بگویم که غم از دل برود چون تو بیایی
ماضی الاتزامی
.فعلی است که در گذشته با شک و تردید یا آرزو انجام شده باشد
ساخت ماضی الاتزامی :صفت مفعولای ) +باشم ،باشی ،باشد ،باشیم ،باشید ،باشند(
رفته باشم /رفته باشی /رفته باشد -رفته باشیم /رفته باشید /رفته باشند
دیشب صدای تیشه از بیستون نیامد
شاید به خواب شیرین فرهاد رفته باشد
ماضی مستمر
.فعلی که به جریان انجام عملی در گذشته به همراه کاری دیگر دللات دارد
ساخت ماضی مستمر :ماضی ساده از مصدر داشتن +ماضی استمراری فعل اصلی
داشتم می رفـتم /داشتی می رفتی /داشت می رفـت
داشتیم می رفتیم /داشتید می رفتید /داشتند می رفتند
نکته :در ماضی مستمر،گاهی بین فعل کمکی و فعل اصلی فاصله می افتد که نباید
:مارا به اشتباه بیندازد
داشتم به مدرسه می آمدم که او را دیدم ) .داشتم می آمدم= ماضی مستمر (
فعل مضارع
فعلی است که بر انجام کاری در زمان حال
:دللات می کند ،مانند
می خوریم /می زنند /برود /دارم می نویسم
انواع فعل مضارع
مضارع
التزامی
مضارع
اخباری
مضارع
مستمر
شناسه های مضارع
شمار
اول شخص
دوم شخص
سوم شخص
مفرد
__م
ی
__د
جمع
یم
ید
_ند
مضارع اخباری
.فعلی است که از انجام گرفتن کاری در زمان حال خبر می دهد
:ساخت مضارع اخباری ) :می +بن مضارع +شناسه( .مانند
می خورم /می خوری /می خورَد -می خوریم /می خورید /می خورند
نکته : 1گاهی در قدیم به جای » می « از پیشوند » همی « استفاده می کردند:
.او خانه همی جوید و من صاحب خانه //هر در که زنم صاحب آن خانه تویی تو
:نکته :2گاهی فعل مضارع اخباری بدون پیشوند )می یا همی( می آید .مانند
زین گفته سعادت تو جویم
//پس یاد بگیر هرچه گویم
نکته :3گاهی مضارع اخباری به جای فعل آینده به کار می رود .مانند :فردا به
مسافرت می روم =)خواهم رفت(
.نکته :4فعل های )است ،هست ،نیست( مضارع اخباری به حساب می آیند
مضارع الاتزامی
.فعلی است که انجام کاری را در زمان حال با شک وتردید ،شرط یا آرزو بیان می کند
:ساخت مضارع الاتزامی) :ب +بن مضارع +شناسه( .مانند
بنویسم /بنویسی /بنویسد -بنویسیم /بنویسید /بنویسند
:نکته :فعل مضارع الاتزامی گاهی بدون پیشوند )ب( می آید .مانند
همای اوج سعادت به دام ما افتد
اگر تو را گذری بر مقام ما افتد )بیفتد(
مضارع مستمر
.فعلی است که جریان انجام کاری را در زمان حال بیان می کند
:ساخت مضارع مستمر) :صرف فعل کمکی »دارم« +مضارع اخباری( .مانند
دارم می بینم /داری می بینی /دارد می بیـند
داریم می بینیم /دارید می بینید /دارند می بینند
:نکته :در مضارع مستمرگاهی بین فعل کمکی و فعل اصلی فاصله می افتد .مانند
.برای موفقیت در امتحانات دارم می کوشم
.دارم برای موفقیت در امتحانات می کوشم
مستقبل)آینده(
.فعلی است که بر وقوع کاری در زمان آینده دللات میکند
:ساخت فعل مستقبل) :خواه +شناسه +بن ماضی( .مانند
خواهم نوشت /خواهی نوشت /خواهد نوشت
خواهیم نوشت /خواهید نوشت /خواهند نوشت
:نکته :گاهی به جای فعل آینده ،مضارع اخباری به کار می رود .مانند
دوستم هفتة آینده به شیراز می رود=)خواهد رفت(
مانا باشید