دانلودفایلPDF جزوه ودرسنامه شیمی3 پایه دوازدهم فصل اول

صفحه 1:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم هر انساتی برای ادامه حیات و زندگی به یکسری نیازهای اولیه مشل تغنیه: بهداشت و... احتیاج دارد. که در این فصل بهداشت مورد بحث و بررسی قرار میگیرد. بررسی بهداشت شامل تشریح شوینده ها مانند صابون و پاک کننده های اسیدی و بازی میباشد. طبيعتا اميد به زندكى در نقاط مختلف جهان و حتى شهرهاى يك كشور متفاوت استه مسلما مناطقى كه در رفاه و أسايش بيشترى باشند و امكانات بالاترى داشته باشند به سنهاى بالاترى ميرسند و در نقاطى كه محروميت و فقر وجود دارد به دليل نداشتن امكانات بزشكيء دارو» درمان؛ تغذيه مناسب و... متوسط سن مرگومیر پیینتر است. ‎ae‏ قطبی ناقطبی ‏ابتدا بايد ساختار الاينده ها كلوكز و پاک كنندهها (شويندهها) و نيروى بين مولكولى أنها را بیتر بشناسيم. به عنوان نمونه عسل كه داراى مولكولهاى زياد قندى (كلوكز) است در آب حل شده و با آب ياك ميشوند جون در مولكولهاى قندى تعداد زيادى عامل هيدروكسيل ( ) إ01- وجود دارد كه ميتوائد با أب بيوند هيدروثنى تشكيل دهد. ‏ساختار قند(كلوكز) ‎ ‎ 

صفحه 2:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم ساختار اوره 0 Au H2N~ ~NH2 ‎٠‏ فرمول کلی یک اسید بصورت مقابل است: ‎RCOOH ‎R—-C—on ‏ط مثال؛ يك اسيد‎ ‎CH3COOH ‏(جوهرسرکه - استیک اسید - اتانونیک ‎ma”‏ 0 1 ‏اسيد جرب اسيدى كه بخش ناقطبی و زنجیر هیدروکربنی آن بزرگتر و دارای کربن بیشتری باشد یک اسيد جرب ناميده مشود ‎ ‎ 

صفحه 3:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم 8۵06 ‏فرمول كلى يك استر به صورت مقابل‎ ٠ :12-5 ‎ta‏ یک اس اتيل اتانوات ‎i‏ ‎cH—c —o—cH,‏ ‎cH,‏ ‏عل استر چرپ. استری که بخش ناقطبی و زنجیر هیدروکربنی آن بزرگتر و دارای کربن بیشتری باشد یک اسید جرب ناميده ميشود. 9 0-6-6-6 - هل 5 I ‏رت‎ 1 مات بويا هبن به مخلوطى از اسيدهاى جرب و استرهاى جرب( بلند زنجير)» جربى ميكويند. 

صفحه 4:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم به نمك های فلژی اسیدهای چرب؛ صابون گفته میشود. صابون جامد:نمك سدیم اسيدهاى جرب ع صابون مايع: نمك بتاسيم و أمونيوم اسيدهاى جرب (نمک: اگر بجای هیدروژن یک اسيده فلزى جايكزين كنيم؛ نمک بدست می آید) صابون سدیم اسید چرب: 0 ‎ll 5‏ ‎Ni‏ سرا 011) - سلا ‎Hye 2‏ م جزء کاتیونی جزء آنیونی 0 ‎AWWW!‏ ‎Nat‏ ۲ جد 6 (بخش قطبی) (بخش ناقطبی) (کریوکسیلات) . (زنجیره‌ی هیدروکربنی) (آب‌دوست) (آب‌گریز)(چربی‌دوست) صابون پتاسیم اسید چرب: 

صفحه 5:
جزوه فصل1 شيمى دوازدهم جزء کاتیوتی ‎Se‏ آنيوتى ۸۷۲ ‎c- Oo Kt‏ جع ‎ee‏ تا (بخش قطبی) (بخش تاقطبی) (كريوكسيلات) (زتجیره‌ی هیدروکریتی) _ (تبحوست) ‏ (آب‌گریز6(چربی‌دوست) واکنشهای تولید صابون: 1- واكنش اسيد جرب با محلول سدیم هیدر و کسید یا پتاسیم هیدروکسید یا آمونیوم هیدروکسید CH,(CH,),,COOH + NaOH ——> CH,(CH,)COONa + H,0 2- واکنش استر چرب با سدیم هیدروکسیدایا ‎GE‏ i cry -0-L cert, cH 9 oO | Hl 1 1-0 - 6 ‏ور(با6)‎ —CHy + P NaOH —> ۳ ‏توالت - 6 - وال 0-۵۴ سس و (6) - موقلت‎ 0 ‏صابون جامد.‎ )5( 1 i. bn on on (او۲و۳ پروپان تری آل) مرو صوص سين ياك كننده هاى صابونى در أب سخت به خوبى كف تميكتند و بصورت صابون نامحلول رسوب ميكنند و خاصيت ياك کنندگی خوبی ندارند. 5 

صفحه 6:
جزوه فصل1 شيمى دوازدهم ©(آب مخت: أبهايى كه حاوی پونهای "و1۸ , "6۵1 میباشند.) دیل: در صابون ها گروهتطبی 600 با كاتيون هاى *8/18 ,*687 رسوب ميدهد و براى رفع اين مشکل ید گروه کرب وکسیات را با یک گروه دیگر تعویض کرد که در قسمت ياك كتننه های غیرصابونی در این مورد صحبت خواهد شد. تا نموه عمل مابون در آبه سخت: ‎(RCOO), Mes) + 2NaClaqy‏ > روم ول + روي 2820035 زد یاهاج ره (3300) >- روم وله + رو 21160031۵ (2 صابون نامحلول در آب (رسوب). صابون محلول دراب ‏برای رقع اشكال ياك كننده هاى صابوني ؛ ككروه كربوكسيلات را با كروه سولفانات تعويض كردئد وابه اجنين ياك کننده هایی: پاک کننده های غير صابونى ميككويند.. ‏اين باك كننده ها در آب سخت با يونهاى رسوب نميدهند جون تركيب أنها با اين كاتيون ها در أب محلول است و در آب سحت به خوبى کف میکنند و خاصیت پاک کنندگی دارند. ‎ ‎ed ye‏ بنزن سولفانات يكى از معروف ترين ياككننده هاى غير صابونى است و داراى ساختار زیر ميياشد: ‏و ويد ابخش آتيونى بخش کاتیوتی ‏0 2 ‎asks cae‏ بون سولفانات ‎cao‏ ‏آب‌کریز (چربی‌دوست) زنجیره ی هیدروکربن (الکیل) ‎ ‎6 

صفحه 7:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم CE DOD صلبون طبیعی و سنتی ایران با سابته ۱۵۰ ساله» صابون مراغه است که از جوشاندن چندین ساعته پیه گوسفند و سود سوزآور ( ) ۱12014 بهدست میاید. و با توجه به خاصیت بازی که دارد برای موهای چرب بسیار مناسب است. البته در شهرهای دیگر نظیر آشتین و رودبار صابونهای سنتى و طبيعى نيز توليد ميشود. امروزه با اضافه کردن مواد مختلفی به صابون خاصیت ویژهای میدهده مثلا: اضافه کردن گوگرد باعث از بین رفتن جوش و قارچهای پوستی و اضافه کردن کلر باعث ضدعفونی و ميكروبكشى ميشود ه با اضافه كردن فسفاتها قدرت ياككنندكى افزايش مييابدء. اجون اين نمكها با يونهاى كلسيم و منيزيم موجود در أب سخت واکنش داده و از تشکیل رسوب و ایجاد الكه جلوگیری میکند . نکتهقبل ذکر این است که هر چه شویندهای مواد اضافی آن بر روی محیط زیست. ری داشته باشد عوارض جانبی و مخرب اند عوارض پوستی - تنفسی ایجاد کند پس بهتر است میزان. عالانه و از شویندههای طبیمی اسفاه شود و از شويندههاى صنعتى كه مواد افزودني دارئد کمتر است و 

صفحه 8:
« فصل1 شيمى دوازدهم مطول توع معوط مطلول موسياتسيون مسیرنور al ‏مشخس‎ عورنور ob 55 موی کرت ‎oxo‏ ‏بسیارکوچک رك و درشت pe Jason عبور ذرات ا ihe ies ve oa تعدد فازها ay ey 

صفحه 9:
جزوه فصل1 شيمى دوازدهم پاک كننده هاى صابونى و غيرصابونى براساس وأكنش ميان ذرات عمل ميكنند و با الايندهها واكئش, شيميايى نميدهندء در حاليكه برخى از ياك كننده ها هستند كه با الاينده ها واكنش شيميايى داده و أنها را ابه مواد محلول در أب تبديل ميكننده اين ياك كنندهها فعاليت شيميايى بسيار بالا داشته و خاصيت خورندگی دارند. به همین علت نبايد با يوست و اعضاء وجوارح تماس داشته باشند ملد * جوهر نمک (هیدروکلریکاسید) سرکه (اتاتوتيكاسيد). كه همانطور كه از نامشان بيداست خاصيت اسيدى دارئد و كاغذ بام را بهرنگ قرمز درمیاورند ه سودسوزلون (سديم هيدروكسيد) 6 سفيتكتئدة که خاصیت ازی دارند و کاغذ ام را به رنگ آبی درمیلورند. این موادمیتانندجرم (رسوب) تشکیل شده در کتری, سماورء لوله هاء أبراه ها و دياك هاى بخار را كه ابه سختى به سطح مورد نظر ميجسيند با خود واكنش شيميايى دهند و در آب محلول کنند. * براى باز كردن لوله ها و مجارى مسدونشده در برخى وسايل دستكاه هاى صنعتى از مخلوط .بودر آلومينيوم و سديم هيدروكسيد استفاده ميشوده اين مخلوط خاصيت بارى دارده در واكنش با جربى ها و روغن ها موادى همانند صابون كه علاوه بر ليزيه مواد حاصل را در أب حل كرده و با خود باك ميكند. لازم به ذكر است اين واكنش كرماده بوده و با افزايش دما قدرت پاک كنندكى زياد ميشوده همجنين دما سبب نرم و ذوب و شناور شدن جربى ها ميشود . در اين واكنش كاز هيدروثن نيز توليد ميشودء كه باعث ايجاد فشار در لوله هاو با رفتار مكانيكى؛ باز كردن مجارى را تسهيل ميكنده به عبارت ديكر هنكام عبور از لابه لاى موادء آنها را سست ثر ميكد. a= B= & & 2NaOH(s) + 2Al(s) + 6H,0——> 2NaAl(OH), + H,(a)+ Q 

صفحه 10:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم روزانه در جایجای زندگی از موادی استفاد ميكنيم كه اسيد و باز در أنها وجود دارند حتی این مواد در عملکرد بدن نیز تأثیر بسزایی دارند. ویژگی اسیدها و بازها : 1- اسیدها ترش هستند 2- بازها علاوه بر تلخ مزه بودن» احساس ليزى به بوست ميدهند 3-_اسيدها با اغلب فازها واكنش ميدهند. 4- اسيدها و بازها هر دو خورنده ميباشند و به پوست آسیب میرساند 5- اسيدها در تماس با بوست باعث سوزش أن ميشوند به همين دليل در بديده بركشت اسيد معده به مرىه سوزش معده را احساس ميكنيم. در معده با ورود مواد غذايى هيدروكلريك اسيد ترشح موجود در غذا را نیز با انحلال در آب ین * 4 توليد يا آزاد كنده اسيد است. 0 + 1 0 ‎HCl+H,0——> H,0° + 6‏ * 0 ۷ : يون هيدرونيوم از آرنبوس: هرگاه تركيبى با انحلال در آب يون 8 0 توليد يا آزاد کند, باز است.. NaOH———> Na’ + OH” 10 

صفحه 11:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم نکته مهز: هیدر کسید فلز(باز) جسآب + اکسید فلز Na,0+H,0 ‏روج) 20۲۲+ رویٌ21۵ + 2۱12011 ج‎ Li,0+H,0 — 2Li0H > 2Lifag) +20H(aq) Ba0+H,0 — Ba(OH), > Bajiiq) + 20H(ag) Ca0+H,0 > Ca(OH), > Cafzq) +20H{aq) اسید اکسیژن دارم آب + اکسید نافلز و504 + رویاا2 ج م0کواا ج- 0و + و50 روم)2۱۷05+ رویٌ211 ج- و2190 + 0و + و0 یلا روم 00 + و2 ج- ‎CO, +H,0 > HyCOg‏ روم 40+ روو/1211 جه م0 نولاه ج- ‎P,O49 + 6H,0‏ 11 

صفحه 12:
جزوه فصل] شیمی دوازدهم عامل رسانلى الكتريكى در محلولها وجود يونهاى ادر اين حالت يونهاى مثبت و منفى به سمت قطب های مخالف خود حرکت کرده و باعث رسانیی الكتريكى میشو: 1- محلول های الکترولیت : رسانای جریان برق هستند و با انحلال در آب یونمای مثبت و منفی تولید میکنند. موادی که با انحلال در أب يونهاى زيادى توليد ميكند. مائئد: © اسيدقوى 0 “بزو حب زور Nath ——* na’ sou ‏باز قوی‎ * نمک ها ۳ 12 

صفحه 13:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم > الکترولیت ضعیغه: موادی که با انحلال در آب يونهاى زيادى توليد نكرده و بد تمايل دارند به شكل مولكولى در محلول باقى بمائئد. ‎sik‏ ‏۰ اسید دعیف ۰ +۷۲ ‎we‏ —= Pe ‏مر و‎ اه 1۲۷ ۶۷31 0 0۷ سم 2- محلول های غیر الکترولیت: محلول هایی که رسانای جریان برق نیستند و با انحلال در آب هیچ پونی تولید نکرده و صورت مولکولی حل میشوندو ماد انواع الکل ها - قند ها 13 

صفحه 14:
ه فصل1 شيمى دوازدهم پوت ابه قرأيندى كه در أن يك تركيب مولكولى در أب به يونهاى مثبت و منفى تبديل میشوده یونش میگویند. اسيدهاى تك بروة ‎CH;COOH - ۱۵: ,‏ - ۲-4۴ - ۷8۲ - عير ‎We po ۶‏ ‏۲ ام ۷8۱ ‏غلةة اسيدهاى دو يروتون دار: ... , 10/60 ,50زا - کر 5 مه 5: اا ‎Wt +e‏ مت و ‏:© همانطور كه در معادلات بالا مشاهده ميكنيد فلش برخى واكنشها به صورت. اديكر به صورت تعادلى ( به) است. > هركاء فلش يكطرفه (كامل) ( ج )باشده اسید مورد نظر ققوی است. به صورت کامل وم1009 به بونهایاولیه اش تفکیک میشود؛ بس جون يون زيادى تولیدمیکنده رسانیی الکتریکی بالای < در برخی معادلات از فلش تعادلى [ مه ) استفاده ميشود كه نشان دهنده میتونن ونهای سمت راست واكنش را توليد كلند و ‎ ‎te (>) ‎ ‎ ‏تشکیل مولکول خنثی را دارند يس تعدادى از مواد به صورت مولكولى و خنثى باقيمائده و ‎ ‎ ‏نداد ‎ ‎14 

صفحه 15:
جزوه فصل] شیمی دوازدهم غلظت پونهای تولیدشده ( تعداد مولهای تعداد کل مولهایاولیه (چپ سمت) = 0(درجه یونش) نکات مهم © مقدار درجه يونش ضربدر 100 را درصد درجه يونش ميكويند. »در رابطه درجه يونش واحد صورت و مخرج كسر بايد يكسان باشد. مثلا هر دوايا. .تعداد مولكول: يا تعداد مول و با غلظت بايد باشده و كل كسر واحد ندار: » ادامنه تغييرات درجه يونش1 > » > 0 و ميزان نغييرات درصد يونش > 0 0 > » است. » درجه يونش اسيدها و بازهاى قوى كه بطور كامل كامل تفكيك ميشوئد. برابر 1 ‎Sad‏ » درجه پونش اسیدها و بازهای ضعیف. بین 0ار1»بیشتر نزدیک ‎Sal fea‏ * درجه یوش ترکییات الی که بصورت مولکولی در آب حل میشوند و هيج يونى توليد انمى كنند مانند الكل هاء قندها و كرء صفر است. به همين دليل محلول أنها غير الكتروليت بوده و هيج رساناى الكتريكى ندارئد. 15 

صفحه 16:
جزوه فصل1 شيمى دوازدهم تمويك: ‎٠‏ 1 «غلظت يورهاى 1۴ و را در محلولى ‎HON‏ (هيدروسيانيكاسيد) با غلظت 10+ مولاز و درصد تفکیک يولى ‎1١+‏ محاسبه كتيد. 2 :گر بایم که نتیکاسید یک اسید قوی است. در محلول ۰/۲ مولار اين اسيد غلظت بون‌های هيدرونيوم و نيترات رابا دليل بيشرجينى كنيد. ۰ 3 :ار در محلول ۱ مولار استيكاسيد (/611001) غلظت يون ‎Vireo Bly phy glee‏ باشد درصد يونش آن را حساب كنيد. انواع واحكنش ها از ظر جهت واحكنش 1- واكنش يك طرفه (بركشت نابذير) (كامل) واكنش هايى كه واكنش دهنده ها ميتوانند به فرأورده ها تبديل شوند ولى فرأورده ها نميتوائتد واكنش دهنده ها را توليد كتند ,مانند انواع واكنش هاى سوختن و واكنش فلزات با اسيدهاء كه نماد ان ( ج)است, CH,+20, ——* CO, + 2H,0 Fe+2HCl——> Fel, +H, 2 واكنش دو طرفه (بركشت بذير). راکش هايى كه در دو جهت رفت و بركشت حركت ميكنند و مواد واكنش دهنده و فرأورده ميتوانند به يكديكر تبديل شوند. كه نماد أن ‎ )-*(‏ است, ۱ رازب راز ‎CaCO,> == Ca0 + CO,‏ 16 

صفحه 17:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم 3- واکنش تعادلی اين نوع واكنشها مانند واكنشهاى بركشت يذير هستند با اين تفاوت كه بايد سرعت رفت و بر هر أنها برابر باشد. ويا نماد ( “سج ] نماش دادهميشوند براى بهتر متوجه شدن مطالب بالا به شكل هلى زير دقت كنيد . در اين شكل ها مقدارى أب را در يك ظرف ريخته و توسط دربوشى روى ظرف آب را مييوشانيم» در حقيقت يك ظرف أب با مقدار مشخصى أب داريم كه در زمان هاى مختلف از أن عكس كرفته ايم. شكل ‎)١(‏ اولين لحظه اى است كه دربوش را روى ظرف قرار دادیم و فقط عمل تبخیر در آن صورت میگیرد. پس از مدتی خواهیم دید که مقدار آب درون ظرف کاهش یافته است و قطرات آب بر روی درپوش تشکیل شده است که دوباره به ظرف آب برمیگردد. شکل (۲) و زماتیفرا مبرسد که مقدار آب از حالت دوم کمتر شده و دیگر مقدار آن هیچ تفر نمیکند. شکل (۳) 0 ety 55 it 0 a HyO{y 22 HyO{y) MYO) AZ Hyg) در شکل یک (شروع واکنش): فقط عمل تبخیر آب را داریم و هیچ واکنش برگشتی صورت نمیگیرد و فلش هاى بالاى آب نشان دهنده عمل تبخير است؛ يس اين واكنش يكطرفه مباشد در شكل دو : بس از مدتى شروع واكنش مقدار أب كاهش يافته است. يعنى هنوز واکنش تبخیر روی میدهد و لیکن از طرفی گر به فش های بای آب دقت کنیم ۳ فلش در جهت ميعان حركت ميكند يعنى واكنش دوطرفه يا بركشت بذير است ولى سرعت واكنش رفت و بركشت برابر نيست. در شكل سه : واكنش به تعادل رسيده است تعداد فلشهاى تبخير و ميعان برابر شده است به عبازت ذیگر سرغت رفت و برگشت واکنش برابر شده است یعفی واکتش به تعادل رسيذه دز اين خالت مقذاز آب مایع دیگر نه کم میشود و نه زیاد در حقیقت اگر دما تخیر نکندمقدار آب ثابت خواهند ماند. نکته: در لحله تعادل غلفت واکنش دهنده ها و فراورده ها ثابت میماند. 7 

صفحه 18:
ه فصل1 شيمى دوازدهم نمودارهاى غلقت - زمان @ نمودار غلظت زمان در يك واكنش يكطرفه به قرار زير است: همانطور كه تمودار نشان ميدهد با كنشت زمان از غلظت واكنش دهنده ها ( م ) كاسته شده و بر غلظت فرأورده ها (8 )افزوده ميشود تا واكنش كامل انجام شود و ماده هم به اتمام برسد. ‎oe‏ ع ‎٠‏ در حاليكه در واكنش تعادلى نمودار غلظت - زمان به يكى از صورتهاى زير است: ‎2 ‎ ‏نمودارها هرگاه منحنی های واکنش دهنده یا فرآورده به حالت اققى درأيند به حالت تعائل اند و همانطور كه قبلا كفته شد در اين لحظه غلظت هر کدام اب تعادل مرباشد. ‎ ‎ ‏نمودارهای با () نشاندهنده زمان برقرار ‎18 

صفحه 19:
+ فصل1 شیمی دوازدهم نمودارهای سرعت ‎Ol‏ ‏در واکنش تعادلی با گذشت زمان از ابتدای واکتش غلظت واکنشدهندهها کم و غلظت فرآوردهها افزایش مبیابد در نتیجبه پا گذشت زمان از سرعت واکش رفت کته شده و بر سرعت واكنش بركشت افزوده ميشود تا لحظهاى كه ابن دو سرعت (رفت و برگشت)ربرشوده در ان لعظه تال برقرارشده است. هه رش نت مرواكنش ا تمادلى اطقريكى لراجزاك واكتش درقاز جامد (5) ويا ماع (1) شد مدا ‎yal‏ انش نیک ‎il ca‏ مواد جامد ومايع خالص غلظلث ‎i) = Big AS asada es‏ nt Ba an as تما منت 03 19 

صفحه 20:
جزوه فصل] شیمی دوازدهم حاصل ضرب غلظت فرأورده ها به توان ضرايب شان تقیم بر حاصل ضرب غلظت وا به توان ضرایب شان, که عددی ثابت براى هر واكنش است و فقط و فقط تابع دما است و با نماد 16 ی ۱۳۹۱ ‎[AP BP‏ ‎(a4)‏ )زور تعادل به صورت 5 ‏نكته: وأحد ثاب باشد. ‏م ‏نكته. غلظت مواد جامد و مايغ خالص؛ حاصل از تقسيم جكالى بر جرم مولى أنهاست و اين نسبت هميشه برای یک جامد وا مایع خال مقدارثبتی است پس در رابهتابت تعادل به جای غلظت این مواد عدد ثابت 1 را قرار ميدهيم. ‏نحكته هركاه واكنشى را عكس كنيم؛ ثابت تعادل أن نيز عكس خواهد شد. ‎ ‏ا ‏با ‏ی ‏للدم وراه ‎ ‏نکته,هرگاه ضرایب موئد شرکت کننده در واکنشی را در عددی ضرب. .برابر است با ثثابت تعادل واكنش اوليه به توان همان عدد. ‎ ‏+ ثابت تعادل واكتش جديد ‎20 

صفحه 21:
جزوه فصل] شیمی دوازدهم ابا توجه به رابطه ثابت تعلال هر چه مقدار عددی این عبارت بزرگتر باشد: نشاندهنده این است كه صورت كسر از مخرج بزركتر بوده و بيشرفت اين واكنش در جهت رفت بهتر است و برعكس. تسين براى هر يك از تعادهاى زب رابطه ثابت تعادل و يكاى آن را بتويسيد. رهما + تلا رياه 00ات 63600 ‎(aq) = Mf)‏ ۱۱۱۵( ‎Ng) Fg) PN‏ )2 ‎C20 sy +00 HQ)‏ رو00۳ها (ش. ‎HCOOH aq) + Hy) = HCO0Gag) + Hy‏ )2 بهمقدارعددی تلبت تعال در واکنشهای اسیدی,ثابت يونش نيز ميكيوئد. ان ابه عنوان مثال: ‎[H* J[NO¥] fmol,‏ = ‎snort top PEIN jet‏ ‎aise‏ ‎eee 1 1007‏ ‎sn ou‏ از مقایسه مقدار عددی دو اسید بالا متوجه میشویم ‎GBs CE AS‏ اسیدی (,)نیترواسید (۱۱10) بزرگتر از هيدروسيانيكاسيد (/461 )است پس خواهیم دریافت که نیترواسید قویتر از هیدروسیاتیک اسید است؛ چون صورت بزرگتری نسبت به مخرج دارد و ۱۸ بیشتری تولید میکند. 7 برای مقایسه قدرت اسیدی باید به مقدار ثابت یونش توجه کرد. هرچه ای باشد اسید قوی تر استه. 21 

صفحه 22:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم le ee ee ee ‏وا" لجرو "ااه ريمالا‎ a ae Hag) +) +B 0g) ‏عر سد‎ See cag) H(i) + a ‏سريرت‎ HE Siw ‏رو ری (م6 معي جرهم اله رمم مكلا‎ sabe NO, (ag) > Hag) +O (a) SH, ee NO) (09) NO) or HNO, nse HCOOHag) =H 4g} + HCO Taq) ‏امير‎ COOH seed ‏دمم درم موی‎ CHLOE NEN) = (ap +68 (a) ‏و‎ HON selena 7 یک راه دیگر برای تشخیص اسید قوی از ضعیف. واکنش اسیدها با فلزات است. اسیدی که در واکنش با فلزى مقدار كاز نين سريعتر توليد كند آن اسيد قوى تر خواهد بود. به عنوان مثال واكنش هيدروكلريك اسيد با منيزيم و واكنش استيك اسيد با منيزيم: 2 

صفحه 23:
« فصل1 شيمى دوازدهم ا هرجه ثابت يونش اسيدى انيز هست.و بلعكس. باشد أن اسيد قوى تر خواهد و همجنين الکترولیت قوی ای اصطلاح يا وازه اى براى بيان خاصيت محلول از نظر اسیدی, بازی و خنثی بودن است. معط خی ‎ey 019 *‏ محيط باز معط اسیدی. ينك کل ام :ی رلك کف ام قرط در محیذ اسیدی غلفت یون هیدرونیوم بیشتر از غلقت یون هیدرو کسید است. + در محیذ بازی غلقت یون هیدروکسید. از غلقت یون هیدرونیوم است در درس رياضى با ریم آتا دید logy eax: logabs logatlogb ‏طوما هيماس كيم‎ fora” = nloga ‎lm‏ برد حفظط شود هدام اهما ‎ogo =e!‏ ۷ نا ‏حال با استغاده ازروابط بالا لكاريتههاى زيررا حل كنيد هد امد وا ‎loge/Am?‏ و ‏رابطه اصلی برای هل مسائل ۴۲۷ به صورت زیر است: ‎23 

صفحه 24:
جزوه فصل1 شيمى دوازدهم روابط مريوط به بارعا | روايط مريوط به اسيدها pH=-logi*) | pOH=—logi0H™] ‏ای درک‎ [oH™}= 570 0# Uit}=Mxnxe | ‏سعدلا حلام‎ pH+pOH =1F ۳۳۳۱0۱ توجه: در روابط جدول بالا 1 غلظت اسيديا باز است. ه ظرفيت اسيد يا باز است كه در اسيدها تعداد * لاو در بازها تعدادا "8 8 منظور است و به درچه ینش است. نكت ام ادر مسلول اسيدى 7> الاب :1011-1 < خلا[ )- در ملول يانى 7< الام [-080]> ]111 ؟- مر سملول خی 7 لام :| ۱۳۴۱-018۳ *- 8 خصلت اسیدی را تشن میدهد و قدرت اسیدی ب ,16 بستنگی در 24 

صفحه 25:
+ فصل1 شیمی دوازدهم ‎dite‏ درمطلولی 2۱۱-۳[ *1] استه و خاصیت محلول را مشخص کنید. ‏ال :در محلولی۴- لت | *] و خاصیت محلول را مشخص كنيد ‏ال :هه یک محلول اسیدی مانند شیر ترش شد با ۱۷۲/1 دشتهباشیم؛ غظت بون هیدرنوم موجود در محلول را محامبهکنید. ‏مثال *: جدول زيررا كامل كنيد. لتسسيعتصةة تا متا" ‎ ‏7 1 ‎ap SS‏ ۲ محلول 116 1+ مولا بابر؟ استه درصد يونش لين اسيد كدام ‎ual‏ ‎۳ ۱۳ ‏اله‎ vag ‎25 

صفحه 26:
جزوه فصل1 شيمى دوازدهم ما ۰۱۳۲۵:۷ گرم 16 را در آب حل کرده و حجم محلول را به ‎8٠٠‏ ميلى ليتر ميرسانيم. ام محلول مورد نظررا. حساب کنید. ما :ار در محلول اسید ضعيف 18! غلظت يون هيدرونيوم ‎٠١"‏ برابر يون هيدروكسيد باشد 1 محلولاسیدی راحساب كنيد. مثال 16م محلولى برابر”! و محلول ديكرى برابرة است غلظت مولى *!1 اولى جند برابر دومى امست؟. أزمايش ها نشان ميدهد که آب خالص داراى رسااى الكتريكى بسيار كمى ميباشد. این پدیده نشان میدهد که آب خالص نیز به طور خودبه خود مطابق معادلهتعلدلی زیر ینش یافته و دارای مقدیر بسیار کمی از یونهای "4و 0۸۷ می باشد. م0 + و۱۱۳0 ۱۱۳۵۵ +۲۱۷۵ با م0 + رمیات (0باز 7 آزمایش تجربی نشان میدهد که در دمای 85*8 غلظت یون * 31 ۳9۷ ۷ 1 با هم برابر و مساوى 07 امول بر لیتر است. بس براى ثابت تعادل أب داريم: Ht JOH] ca ‏عمانطوركه قلا كفته شده‎ THO] abreast kw mol y [H* OH™] = 107" ( 26 

صفحه 27:
جزوه فصل1 شیمی دوازدهم تعائل أب مانند هر ثابت تعلدل ديكره فط تحت تاثير دما ليل تغيير اسث و تن الجا تعاال ب مقدار ثبت تغادل بیتقیر ست. نسكته. اكر به أب اسيد اضافه كنيم غلظت هيدرونيوم افزايش يافته و غلظت يون هيدزوكسيد كافش و برعكس با اضافه كردن باز بها غلظت يون هيدرونيوم كاهش و غلظت يون هيدر وكسيد افزايش ميبايدو ولى در هر ضورت در دماى 2316 حاصلضرب غلظت عددى ثابت و برابر با 8*5 | مييائد. pote or , 51 نكته. هيجكاه نبايد تصور كنيم كه در محلول اسيدى ‏ 4 (0 نداريم و یا در محلول بازی * | نداریم. چون به علت يونش أب هميشه هر دوى اين يونها در محلول أبى وجود دارد. نكته.در معادله خوديونش أب جون ضرايب * 4 و ” |1 ا برابر است و هر دو به يك ميزان توليد ميشوند. بس ميتوان نتيجه كرفت كه عامل اسيدى و عامل بازى هميشه برابرند و أب در هر دمايى خنى است. نحکته خلت بون هیدرونیوم و غلظت یون هیدروکسید با هم نسبت عکس دارند ۰ چون حاصلضرب آنها عددی ثابت است. 1۳۳ 0۳ 27 

صفحه 28:
« فصل1 شيمى دوازدهم ابازها همانند اسيدها در أب به يونهاى سازنده شان تفكيك مپشوند. حال أكر مقدار ونهلى تولياشدم زيك باشد باز سورد نظر قوى است مفتد سوتسوزأور (سديمييدروكديد )هالو بتامسوزاور ‎KOH (Sn rl)‏ كليه هيدروكسيد فثزات كروه اول جدول تناربى. به همين دليل اسث که ات گر اول جدول تناوي فزت قليايى كفنه ميشودء جون به يازهاى محلول در أب قلياء ميكويد. NaOH,.) “> Naf.) +OHZg) KOH ‏رم‎ > Kfoq) + OHfaqh حال اكر بازى بر اثر حل شدن در أب؛ به ميزان كمى به يون تفكيك شود» به باز مورد تظرء باز ضعيف ميكوبند. در ابن هالت علاوه بر مقدار كم يونهاى تولينشدم از ماده اوليه بيصورت مولكول در ظرف مورد نظر وجود دار ملد رجا روم لالت راب۱ رباج را Shiga ‏ری اه درست هداد ات تش جر اد که با ان ده مد به نون مت‎ 5 ۱۷۲۱۶ ‏انان‎ ‎00000020 Ky NH کته بازهای قوی شامل هیدروکسید فلزات گروه اول و گگروه دوم جدول تناوبی به جز و 2,۲1 9 ميباشد. نحته أمونياك و بازهاى ألى مانند آمين ها همكى ضعيف . نكته.در شرايط يكسان از نظرغلظت و دما هرجه ثابت يونش بازى بزركتر باشده أن باز قوى تر است و برعكس. نکنه,هرچه ثابت بونش بزرگ تر باشد. محلول مورد نظر محلول الکترولیت قوی تری است. بعنی رسائاى الكتريكى بيشترى دارد » جون يونهاى بيشترى توليد كرده است. نكته.هرجه محلول باز قوى تر باشد 8ه أن به 14 نزديكتر است و غلظت يون هيدروكسيد در أن از غلظت يون هيدرونيوم است. 28 

صفحه 29:
جزوه فصل1 شيمى دوازدهم نكته.بازهاى قوى نظير | 41 8 برای باز کردن لوله ها و بازهای ضعیف نظیر آموناک در شيشه باك كن ها كاربرد دارند. نحكتهأمونياك و برخى آمين ها به دليل تشكيل بيوند هيدروزنى با أب» به طور عمده مولکولی حل شده و ايونهاى كمى را توليد ميكنند و رسانايى كمى دارئد. ها و بازها با يكديكر واكنش ميدهند و نمك و أب توليد ميكنند كه به واكنش مورد نظرء واكنش HCl(aq) + NaOH(ag) > NaCl(aq) + HyOqy همانطور که در ان معادله مشادهدهمیکنیدعامل اسیدی در هیدروکاریک اسید * ۰1و در عامل بازی در سدیمهیدروکمید ‎DH‏ ميباشد كه با يكديكر واكنش داده و خنثثى ميشوند و أب را توليد ميكنند. به يونهاى 1 ل .4 8 كه در اين واكنش نقش اساسى به عهده ندارند و هيج تغييرى نميكنند يونهاى ناظر يا تماشاجى يا تماشاكر نيكويند. از اين روش براى بازكردن لوله ها و مجارى در دستكاه هاى صنعتى و خاناكى استفاده ميشود. به این ترتیبهفرض کلیم بر آثر جمع شنن انیدهای چرنب در وله هاء را پسته شده است و حال از یک باز قوی مانند. 01 8 استفاده ميكنيم. خواهيم داشت: RCOONA(s) + NaOH (aq) > RCOONA(ag) + HyO (1) همانطور كه از معادله بالا برمى آيد جربى كه بصورت جامد در سمت جب واكنش قرا مسدود شدن لواله ها شده است به مادهمحلول در آب سمت راست که همان صلبون است لوله خارج میشود. در ضمن خود خاصیت پاک کنندگی نز دارد و چربی ها را در خود حل كرده و با خود از لوله ها خارج ميكند. دارد و باعث که راز 29 

صفحه 30:
جزوه فصل] شیمی دوازدهم یکی از موادی که باعث بسته شدن لوله ها ميشود جرم حاصل از نمک های کلسیم است که در سماور و کتری نیز وجود دارد مانند کلسیم کربنات .(6900) ابراى باز كردن لوله ها در اين مورد از اسيدها استفاده ميكنيم. ري م00 + رن راج رووي 0ه جه روم ۲۷۷6+ ری200) ‎٠‏ در معادله بالا كاز توليد شده با اعمال فشار فيزيكى باعث تسريع شدن عمل جرمكيرى ميشود. »به طور كلىء شويئده هاى خورئده با واكنش هاى شيميايى با الاينده هاء أنها را به صورت محلول ادر أورده و از محيط عمل خارج ميكتقد. براى هضم غذاء ديواره معده هيدروكلريك اسيد (! 8 4) ترشح ميكند. در بدن انسان بالغ روزانه بين 3072 ليتر شير معده (هيدروكلريك اسيد) ترشح هيدرونيوم أن حدود 0.03 مولار است كه محيط بسيار اسيدى ايجاد ميكند. كه غلظت يون vat ol log xi 9 ogi اسن tH) ‎esi, =‏ ۵ -۲- ام ۳۱۳۰۵ وروی ‎ ‎ ‏از مشاهده 4ج محیط درون معده میتوان چنین نتیجه گرفت که میتواند برخی فلزات مانند روی را بق واكنش زير در خود حل كند. ‏روسل + زوم01ه2+ روم 160+ ريس ‏الازم به ذكر است كه تعداد كمى از همين يون هلى هيدرونيوم جذب ديواره داخلى معده شده و باعث ى سلولهاى سازنده أن ميشونده حال اكر به هر دليلى مقدار اسيد معده بيش از اندازه معمول باشدء تعداد پونهای "4 جذب شده توسط ديواره معده افزايش ياقته و باعث دردء التهاب و كاهى خونريزى ‎la‏ اشخاص مبتلا به اين مشكل بايد داروهاى ضداسيد (بازى) استفاده كنند کا ‎ ‎ ‎30 ‎ ‎ 

صفحه 31:
جزوه فصل1 شيمى دوازدهم اسيد معده خنثى شود. يكى از معروفترين أنها شير منييزى (:(/1/)01]است كه طبق واكنش خنثى شدن زير با اسيد معده واكنش ميدهد و آثر أن رأ از بين ميبرد. ی هند نمونه ضد اسید معروف دیگر: * جوش شيرين NaHCOwig) +HyOq) > NaOH ag) + ‏رومس 60 راط‎ همانطور که در معادله بالا ميبينيد يك باز قوى ( 0/2011 و يك اسيد ضعيف و20©:ا|توليد شده است كه از نظر قدرثه باز قوی بر اسید ضعرف: له کرده ر محوط اسیدی معده را ختقی میکند. اضافه کردن جوش شیرین به شوینده ها باعث افزايش قدرت باك کنندگیآنهامیشود. چون ميتواند با جربى ها واكنش داده و صابون توليد ميكند. RCOOH+NaHCO, -> RCOONa+H,CO, ۰ آلومینیوم هیدروکسید ۳۱۱۷۵۵ + م۸۱6۱ ح- ریم ۳۱36+ ریب(۸1)013 بعضی از فرادی که مشکل ترش كردن و يا بديده رفلاكس معده دارند ترشيجات: غذاها و داروهای أسيدى نبايد استفاده كنند واين افراد بايد تعداد وعده هاى غذايى را افزايش و حجم غذاى مصرف شده ذر هر مرتبه را كاهش دهند و از طرفى از داروهايى نظير أسبرين كه خاصيت اسيدى دارد استفاده نكرده و داروهاى جايكزين بيدا كنئد. و به افرادی که مشکل معده دار تا آسپرین نيز دارويى است كه خاصيت اسيدى دارد الميشود و توصيه ميشود كه مصرف نكنئد. 31 

صفحه 32:
+ فصل1 شیمی دوازدهم فرمول ساختاری آسپرین : Bae فرمول ساختاری آسیرین 32 

گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم فصل 1 مولکولها در خدمت تندرستی هر انسانی برای ادامه حیات و زندگی به یکسری نیازهای اولیـه مثـل تغذیـه ،بهداشـت و ...احتیـاج دارد. کـه در ایـن فـصل بهداشت مورد بحث و بررسی قرار میگیرد .بررسی بهداشت شامل تشریح شوینده ها مانند صابون و پاک کننده هـای اسـیدی و بازی میباشد. طبیعتا امید به زندگی در نقاط مختلف جهان و حتی شهرهای یک کشور متفاوت است ،مسلما مناطقی که در رفاه و آسـایش بیشتری باشند و امکانات باالتری داشته باشند به سنهای باالتری میرسـند و در نقـاطی کـه محرومیـت و فقـر وجـود دارد به دلیل نداشتن امکانات پزشکی ،دارو ،درمان ،تغذیه مناسب و... متوسط سن مرگومیر پایینتر است. . مواد قطبی ناقطبی ابتدا باید ساختار آالینده ها گلوکز و پاک کنندهها (شویندههـا) و نیـروی بـین مولکـولی آنهـا را بهتـر بشناسیم .به عنوان نمونه عسل که دارای مولکولهای زیاد قندی (گلوکز) است در آب حل شده و با آب پاک میشـوند چـون در مولکولهای قندی تعداد زیادی عامل هیدروکسیل ) ( OHوجود دارد که میتواند با آب پیوند هیدروژنی تشکیل دهد. ساختار قند(گلوکز) 1 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم ساختار اوره اسیدها/اسید چرب: ‏ فرمول کلی یک اسید بصورت مقابل است: ‏RCOOH مثال :یک اسید: ‏CH3COOH (جوهرسرکه -استیک اسید – اتانوئیک اسید) کربوکسیل بخش قطبی آلکیل(زنجیر هیدروکربن) بخش ناقطبی اسید چرب :اسیدی که بخش ناقطبی و زنجیر هیدروکربنی آن بزرگتر و دارای کربن بیشتری باشد یک اسید چرب نامیده میشود. 2 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم استر /استر چرب: فرمول کلی یک استر به صورت مقابل است: ‏RCOOŔ مثال :یک استر: اتیل اتانوات استر چرب :استری که بخش ناقطبی و زنجیر هیدروکربنی آن بزرگتر و دارای کربن بیشتری باشد یک اسید چرب نامیده میشود. چربی: به مخلوطی از اسیدهای چرب و استرهای چرب( بلند زنجیر) ،چربی میگویند. 3 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم صابون به نمک های فلزی اسیدهای چرب ،صابون گفته میشود. صابون جامد:نمک سدیم اسیدهای چرب صابون مایع :نمک پتاسیم و آمونیوم اسیدهای چرب (نمک :اگر بجای هیدروژن یک اسید ،فلزی جایگزین کنیم ،نمک بدست می آید). صابون سدیم اسید چرب: صابون پتاسیم اسید چرب: 4 جزوه فصل 1شیمی دوازدهم گردآورنده:راحیل رحیمی صابون ها از 2طریق بدست می آیند: واکنشهای تولید صابون: -1واکنش اسید چرب با محلول سدیم هیدروکسید یا پتاسیم هیدروکسید یا آمونیوم هیدروکسید -2واکنش استر چرب با سدیم هیدروکسید(یا یک باز) اشکال پاک کننده های صابونی: پاک کننده های صابونی در آب سخت به خوبی کف نمیکنند و بصورت صابون نامحلول رسوب میکنند و خاصیت پاک کنندگی خوبی ندارند. 5 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم (آب سخت :آبهایی که حاوی یونهای Ca2+ , Mg2+میباشند). دلیل :در صابون ها گروه قطبی COO-با کاتیون های Ca2+ , Mg2+رسوب میدهد و برای رفع این مشکل باید گروه کربوکسیلات را با یک گروه دیگر تعویض کرد که در قسمت پاک کننده های غیرصابونی در این مورد صحبت خواهد شد. نحوه عمل صابون در آب سخت: پاک کننده های غیر صابونی برای رفع اشکال پاک کننده های صابونی ،گروه کربوکسیالت را با گروه سولفانات تعویض کردند و به چنین پاک کننده هایی ،پاک کننده های غیر صابونی میگویند. این پاک کننده ها در آب سخت با یونهای رسوب نمیدهند چون ترکیب آنها با این کاتیون ها در آب محلول است و در آب سخت به خوبی کف میکنند و خاصیت پاک کنندگی دارند. سدیم دو دسیل بنزن سولفانات یکی از معروف ترین پاککننده های غیر صابونی است و دارای ساختار زیر میباشد: 6 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم عوامل موثر بر پاک کنندگی صابونها نوع پارچه: نوع صابون: دما آنزیم دار – بدون آنزیم نخی – پلی استر صابونهای طبیعی صابون طبیعی و سنتی ایـران بـا سـابقه ٠٥١سـاله ،صـابون مراغـه اسـت کـه از جوشـاندن چنـدین سـاعته پیـه گوسـفند و سود سوزآور ) ( NaOHبهدست میآید ،و با توجه به خاصیت بازی که دارد برای موهای چرب بـسیار مناسـب اسـت .البتـه در شهرهای دیگر نظیر آشتیان و رودبار صابونهای سنتی و طبیعی نیز تولید میشود. امروزه با اضافه کردن مواد مختلفی به صابون خاصیت ویژهای میدهند ،مثال: اضافه کردن گوگرد باعث از بین رفـتن جـوش و قارچهای پوستی و اضافه کردن کلر باعث ضدعفونی و میکروبکشی میشود با اضافه کردن فسفاتها قدرت پاککنندگی افزایش مییابد، چون این نمکها با یونهای کلسیم و منیزیم موجود در آب سخت واکنش داده و از تشکیل رسوب و ایجـاد لکه جلوگیری میکنند . نکته قابل ذکر این است که هر چه شویندهای مواد اضافی بیشتری داشته باشد عوارض جانبی و مخـرب آن بـر روی محـیط زیست بیشتر است و میتواند عوارض پوستی – تنفسی ایجاد کند پس بهتر است میزان عاقالنـه و از شـویندههـای طبیعـی استفاده شود و از شویندههای صنعتی که مواد افزودنی دارند کمتر استفاده کنیم . 7 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم انواع مخلوط ها کلوئید مخلوط ناهمگن محلول سوسپانسیون مقایسه ویژگی انواع مخلوط ها 8 مخلوط همگن گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم پاک کننده های خورنده پاک کننده های صابونی و غیرصابونی براساس واکنش میان ذرات عمل میکنند و با آالیندهها واکنش شـیمیایی نمـیدهنـد ،در حالیکه برخی از پاک کننده ها هستند که با آالینده ها واکنش شیمیایی داده و آنها را به مواد محلول در آب تبـدیل مـیکننـد ،این پاک کنندهها فعالیت شیمیایی بسیار باال داشته و خاصیت خورندگی دارند ،به همـین علـت نبایـد بـا پوسـت و اعـضاء وجوارح تماس داشته باشند. مانند: جوهر نمک (هیدروکلریکاسید) سرکه (اتانوئیکاسید) که همانطور که از نامشان پیداست خاصیت اسیدی دارند و کاغذ pHرا به رنگ قرمز درمیآورند سودسوزآور (سدیم هیدروکـسید) سفیدکننده کـه خاصـیت بازی دارند و کاغذ pHرا به رنگ آبی درمیآورند. این مواد میتوانند جرم (رسوب) تشکیل شده در کتری ،سماور ،لوله ها ،آبراه ها و دیگ های بخار را که به سختی به سطح مورد نظر میچسبند با خود واکنش شیمیایی دهند و در آب محلول کنند. برای باز کردن لولـه هـا و مجـاری مـسدودشده در برخـی وسایل دستگاه های صنعتی از مخلوط پودر آلومینیوم و سدیم هیدروکسید استفاده میشود ،این مخلوط خاصیت بازی دارد ،در واکنش با چربی ها و روغن ها موادی همانند صابون تولید میکند که عالوه بر لیزی ،مواد حاصل را در آب حل کـرده و بـا خـود پاک میکند .الزم به ذکر است این واکنش گرماده بوده و با افزایش دما قدرت پاک کنندگی زیاد میشود ،همچنین دمـا سـبب نرم و ذوب و شناور شدن چربی ها میشود . در این واکنش گاز هیدروژن نیز تولید میشود ،که باعث ایجاد فشار در لوله ها و با رفتار مکانیکی ،باز کردن مجـاری را تـسهیل میکند ،به عبارت دیگر هنگام عبور از البه الی مواد، آنها را سست تر میکند. 9 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم اسید و باز روزانه در جایجای زندگی از موادی استفاده میکنیم که اسید و باز در آنها وجود دارند حتی این مواد در عملکرد بدن نیز تأثیر بسزایی دارند. ویژگی اسیدها و بازها : -1 -2 -3 -4 -5 اسیدها ترش هستند . بازها عالوه بر تلخ مزه بودن ،احساس لیزی به پوست میدهند اسیدها با اغلب فلزها واکنش میدهند اسیدها و بازها هر دو خورنده میباشند و به پوست آسیب میرسانند اسیدها در تماس با پوست باعث سوزش آن میشوند به همین دلیل در پدیده برگشت اسید معده به مری ،سوزش معده را احساس میکنیم .در معده با ورود مواد غذایی هیدروکلریک اسید ترشح میشود که عالوه بر تجزیـه مـواد غـذایی و هـضم آن موجودات ذره بینی موجود در غذا را نیز از بین میبرد. نظریه آرنیوس اسید آرنیوس :هرگاه ترکیبی با انحالل در آب یون H+تولید یا آزاد کند ،اسید است. : H3O+یون هیدرونیوم باز آرنیوس :هرگاه ترکیبی با انحالل در آب یون OHتولید یا آزاد کند ،باز است. :0Hیون هیدروکسید 10 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم نکته مهم: هیدروکسید فلز(باز) اسید اکسیژن دار آب +اکسید فلز آب +اکسید نافلز 11 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم رسانایی الکتریکی محلول ها و قدرت اسیدی عامل رسانای الکتریکی در محلولها وجود یونهای مثبت و منفی است که بتوانند آزادانه حرکت کنند و در این حالت یونهای مثبت و منفی به سمت قطب های مخالف خود حرکت کرده و باعث رسانایی الکتریکی میشوند. -1محلول های الکترولیت :رسانای جریان برق هستند و با انحلال در آب یونهای مثبت و منفی تولید میکنند. الکترولیت قوی :موادی که با انحالل در آب یونهای زیادی تولید میکند .مانند: اسید قوی باز قوی نمک ها ‏Cl- + H+ ‏Na+ + OHNa+ + Cl- ‏HCl ‏NaOH ‏NaCl رسانایی الکتریکی نمک 12 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم الکترولیت ضعیف :موادی که با انحالل در آب یونهای زیادی تولید نکرده و بیشتر تمایل دارند به شکل مولکولی در محلول باقی بمانند .مانند: اسید ضعیف H+ + F- ‏HF ‏CH3COO- + H+ باز ضعیف ‏NH4+ + OH- ‏CH3COOH ‏NH4OH -2محلول های غیر الکترولیت :محلول هایی که رسانای جریان برق نیستند و با انحالل در آب هیچ یونی تولید نکرده و بصورت مولکولی حل میشوندو مانند: انواع الکل ها – قند ها 13 رسانایی الکتریکی شکر گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم یونش به فرآیندی که در آن یک ترکیب مولکولی در آب به یونهای مثبت و منفی تبدیل میشود ،یونش میگویند. اسیدهای تک پروتون دارHCl – HBr – HI – HF – CH3COOH – HNO3 , … : ‏H+ + FCl- + H+ ‏HF ‏HCl اسیدهای دو پروتون دارH2S – H2SO4 – H2CO3 , … : ‏H+ +HS- ‏H2S ‏H+ + S2- ‏HS- همانطور که در معادالت باال مشاهده میکنید فلش برخی واکنشها به صورت یکطرفه )) و برخی دیگر به صـورت تعـادلی ) ↔( است. هرگاه فلش یکطرفه (کامل) ) ( باشد ،اسید مورد نظر قوی است ،به صورت کامل و 111%به یونهای اولیه اش تفکیک میشود ،پس چون یون زیادی تولید میکند ،رسانایی الکتریکی باالی دارد. در برخی معادالت از فلش تعادلی ) ↔ ( استفاده میشود که نشان دهنده این است که مواد اولیه میتوانند یونهای سـمت راست واکنش را تولید کنند و یونهای سمت راست تمایل به برگشت و تشکیل مولکول خنثی را دارند پـس تعـدادی از مـواد به صورت مولکولی و خنثی باقیمانده و یونهای تولیدشده در سمت راست واکنش زیاد نیستند و محلول مورد نظـر بـه دلیـل تشکیل تعداد یون کم ،الکترولیت ضعیف بوده و رسانایی الکتریکی خوبی ندارند. 14 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم درجه یونش تعداد مولکولهای یونیده شده )سمت راست( تعداد کل مولکولهای اولیه )چپ سمت( غلظت یونهای تولید شده )سمت راست( غلظت کل ماده اولیه )چپ سمت( تعداد مولهای یونیده شده )سمت راست( تعداد کل مولهای اولیه )چپ سمت( = )αدرجه یونش( = )αدرجه یونش( = )αدرجه یونش( نکات مهم: ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ ‏ مقدار درجه یونش ضربدر 011را درصد درجه یونش میگویند. در رابطه درجه یونش واحد صورت و مخرج کسر باید یکسان باشد .مثال هر دو یا تعداد مولکول ،یا تعداد مول و با غلظت باید باشد ،و کل کسر واحد ندارد. دامنه تغییرات درجه یونش𝟏 ≤ 𝛂 ≤ 𝟎 و میزان نغییرات درصد یونش ≤ 𝟎 𝟎𝟎𝟏 ≤ 𝛂 است. درجه یونش اسیدها و بازهای قوی که بطور کامل کامل تفکیک میشوند ،برابر 0 است. درجه یونش اسیدها و بازهای ضعیف ،بین 1و ،0بیشتر نزدیک به صفر است. درجه یونش ترکیبات آلی که بصورت مولکولی در آب حل میشوند و هیچ یونی تولید نمی کنند مانند الکل ها ،قندها و کر ،صفر است .به همین دلیل محلول آنها غیر الکترولیت بوده و هیچ رسانای الکتریکی ندارند. 15 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم تمرین: 1 2 3 انواع واکنش ها از نظر جهت واکنش -1واکنش یک طرفه (برگشت ناپذیر)(کامل) واکنش هایی که واکنش دهنده ها میتوانند به فرآورده ها تبدیل شوند ولی فرآورده ها نمیتوانند واکنش دهنده ها را تولید کننـد .مانند انواع واکنش های سوختن و واکنش فلزات با اسیدها ،که نماد آن ) (است. -2واکنش دو طرفه (برگشت پذیر) واکنش هایی که در دو جهت رفت و برگشت حرکت میکنند و مواد واکنش دهنده و فرآورده ( است. مـیتواننـد بـه یـکدیگـر تبـدیل شوند .که نماد آن ) 16 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم -3واکنش تعادلی این نوع واکنشها مانند واکنشهای برگشت پذیر هستند با این تفاوت که باید سرعت رفت و برگشت ( نمایش داده میشوند. در آنها برابر باشد .و با نماد ) برای بهتر متوجه شدن مطالب باال به شکل های زیر دقت کنید . در این شکل ها مقداری آب را در یک ظرف ریخته و توسط درپوشی روی ظرف آب را میپوشانیم ،در حقیقت یک ظـرف آب بـا مقدار مشخصی آب داریم که در زمان های مختلف از آن عکس گرفته ایم .شکل ( )٠اولـین لحظـه ای اسـت کـه درپـوش را روی ظرف قرار دادیم و فقط عمل تبخیر در آن صورت میگیرد .پس از مدتی خواهیم دید که مقدار آب درون ظـرف کـاهش یافتـه است و قطرات آب بر روی درپوش تشکیل شده است که دوباره به ظرف آب برمیگردد .شکل ( )٢و زمانی فرا میرسد که مقدار آب از حالت دوم کمتر شده و دیگر مقدار آن هیچ تغییر نمیکند .شکل ()٣ در شکل یک (شروع واکنش) :فقط عمل تبخیر آب را داریم و هیچ واکنش برگشتی صورت نمـیگیـرد و فلـش هـای بـاالی آب نشان دهنده عمل تبخیر است ،پس این واکنش یکطرفه میباشد . در شکل دو :پس از مدتی شروع واکنش مقدار آب کاهش یافته است .یعنی هنوز واکـنش تبخیـر روی مـیدهـد و لـیکن از طرفی اگر به فلش های باالی آب دقت کنیم ٣فلش در جهت میعان حرکت میکند یعنی واکنش دوطرفه یا برگشت پذیر است ولی سرعت واکنش رفت و برگشت برابر نیست. در شکل سه :واکنش به تعادل رسیده است تعداد فلشهای تبخیر و میعان برابر شده است به عبـارت دیگـر سـرعت رفـت و برگشت واکنش برابر شده است یعنی واکنش به تعادل رسیده در این حالت مقدار آب مایع دیگر نه کم میشود و نـه زیـاد در حقیقت اگر دما تغییر نکند مقدار آب ثابت خواهند ماند. نکته :در لحظه تعادل غلظت واکنش دهنده ها و فراورده ها ثابت میماند. 17 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم نمودارهای غلظت – زمان نمودار غلظت زمان در یک واکنش یکطرفه به قرار زیر است: همانطور که نمودار نشان میدهد با گذشت زمان از غلظت واکنش دهنده ها ) ) Aکاسـته شـده و بـر غلظت فرآورده ها )( Bافزوده میشود تا واکنش کامل انجام شود و ماده Aبه اتمام برسد. در حالیکه در واکنش تعادلی نمودار غلظت – زمان به یکی از صورتهای زیر است: در این نمودارها هرگاه منحنی های واکنش دهنده یا فرآورده به حالت افقی درآیند به حالت تعادل رسیده اند و همـانطـور کـه قبال گفته شد در این لحظه غلظت هر کدام ثابت باقی میماند .در نمودارهـای بـاال ( )tنـشان دهنـده زمـان برقـراری تعـادل میباشد . 18 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم نمودارهای سرعت – زمان در واکنش تعادلی با گذشت زمان از ابتدای واکنش غلظت واکنشدهندهها کم و غلظت فرآوردهها افزایش مییابـد در نتیجـه با گذشت زمان از سرعت واکنش رفت کاسته شده و بر سرعت واکنش برگشت افزوده میشود تا لحظهای که ایـن دو سـرعت (رفت و برگشت)برابر شوند ،در این لحظه تعادل برقرار شده است. 19 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم ثابت تعادل حاصـل ضـرب غلظـت فرآورده ها به توان ضرایب شان تقسیم بر حاصل ضرب غلظت واکنش دهنده ها به توان ضرایب شان ،کـه عـددی ثابـت بـرای هـر واکنش است و فقط و فقط تابع دما است و با نماد 𝐾 نمایش داده میشود. نکته :واحد ثابت تعادل به صورت )𝑏𝑚𝑜𝑙 (𝑐+𝑑)−(𝑎+ ‏𝑡𝑖𝑙 می باشد. نکته:غلظت مواد جامد و مایع خالص ،حاصل از تقسیم چگالی بر جرم مولی آنهاست و این نسبت همیشه برای یک جامد یا مایع خال مقدار ثابتی است ،پس در رابه ثابت تعادل به جای غلظت این مواد عدد ثابت 0را قرار میدهیم. نکته:هرگاه واکنشی را عکس کنیم ،ثابت تعادل آن نیز عکس خواهد شد. نکته:هرگاه ضرایب موتد شرکت کننده در واکنشی را در عددی ضرب کنیم ،ثابت تعادل واکنش جدید برابر است با ثثابت تعادل واکنش اولیه به توان همان عدد. 20 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم با توجه به رابطه ثابت تعادل هر چه مقدار عددی این عبارت بزرگتر باشد ،نشاندهنده این است کـه صـورت کـسر از مخـرج بزرگتر بوده و پیشرفت این واکنش در جهت رفت بهتر است و برعکس. ثابت یونش به مقدار عددی ثابت تعادل در واکنشهای اسیدی ،ثابت یونش نیز میگیوند. به عنوان مثال: از مقایسه مقدار عددی دو اسـید بـاال متوجـه مـیشـویم کـه ثابـت یـونش اسـیدی ()Kaنیترواسـید )(HNO2 بزرگتر از هیدروسیانیکاسید ) ( HCNاست پس خواهیم دریافت که نیترواسید قـویتـر از هیدروسـیانیک اسـید اسـت ،چـون صـورت بزرگتری نسبت به مخرج دارد و H+بیشتری تولید میکند. برای مقایسه قدرت اسیدی باید به مقدار ثابت یونش توجه کرد .هرچه این مقدار بزرگتر باشد اسید قوی تر است. 21 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم یک راه دیگر برای تشخیص اسید قوی از ضعیف ،واکنش اسیدها با فلزات است .اسیدی که در واکنش با فلزی مقدار گاز بیشتری و همچنین سریعتر تولید کند آن اسید قوی تر خواهد بود. به عنوان مثال واکنش هیدروکلریک اسید با منیزیم و واکنش استیک اسید با منیزیم: ظرف حاوی هیدروکلریک اسید ظرف حاوی استیک اسید 22 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم هرچه ثابت یونش اسیدی بیشتر باشد آن اسید قوی تر خواهد بود و همچنین الکترولیت قوی ای نیز هست.و بلعکس. ‏𝐻𝑝 اصطالح یا واژه ای برای بیان خاصیت محلول از نظر اسیدی ،بازی و خنثی بودن است. در محیط اسیدی غلطت یون هیدرونیوم بیشتر از غلظت یون هیدروکسید است. در محیط بازی غلظت یون هیدروکسید بیشتر از غلظت یون هیدرونیوم است رابطه اصلی برای حل مسائل PHبه صورت زیر است: ] 𝑝𝐻 = −log[𝐻+ 23 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم توجه :در روابط جدول باال Mغلظت اسید یا باز است n .ظرفیت اسید یا باز است که در اسیدها تعداد H+و در بازها تعدادا OH-منظور است و ∝ درجه یونش است. 24 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم 25 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم تفکیک خود به خودی آب (خودیونش آب) آزمایش ها نشان میدهد که آب خالص دارای رسانای الکتریکی بسیار کمی میباشد. این پدیده نشان میدهد کـه آب خـالص نیز به طور خودبه خود مطابق معادله تعادلی زیر یونش یافته و دارای مقادیر بسیار کمی از یونهای H+و OH-می باشد. آزمایش تجربی نشان میدهد که در دمای 250Cغلظت یون H3O+و OH-با هم برابر و مساوی 10-7مول بر لیتر است. پس برای ثابت تعادل آب داریم: 26 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم نکته:ثابت تعادل آب مانند هر ثابت تعادل دیگر ،فقط تحت تاثیر دما قابل تغییر است و تغییر غلظت اجزای تعادل بر مقدار ثابت تعادل بی تاثیر است. نکته :اگر به آب اسید اضافه کنیم غلظت هیدرونیوم افزایش یافته و غلظت یون هیدروکسید کاهش و برعکس با اضافه کردن باز به آ ّ غلظت یون هیدرونیوم کاهش و غلظت یون هیدروکسید افزایش میبایدو ولی در هر ضورت در دمای 250Cحاصلضرب غلظت عددی ثابت و برابر با 10-14میباشد. نکته:هیچگاه نباید تصور کنیم که در محلول اسیدی OH-نداریم و یا در محلول بازی H+نداریم .چون به علت یونش آب همیشه هر دوی این یونها در محلول آبی وجود دارد. نکته:در معادله خودیونش آب چون ضرایب H+و OH-برابر است و هر دو به یک میزان تولید میشوند ،پس میتوان نتیجه گرفت که عامل اسیدی و عامل بازی همیشه برابرند و آب در هر دمایی خنی است. نکته :غلظت یون هیدرونیوم و غلظت یون هیدروکسید با هم نسبت عکس دارند ،چون حاصلضرب آنها عددی ثابت است. 27 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم باز ها بازها همانند اسیدها در آب به یونهای سازنده شان تفکیک میشوند. حال اگر مقدار یونهای تولیدشده زیاد باشد ،بـاز مـورد نظر قوی است مانند سودسوزآور (سدیمهیدروکسیدNaOH ( ،و پتاسسوزآور (پتاسیمهیدروکسیدKOH (،و کلیه هیدروکسید فلزات گروه اول جدول تناوبی .به همین دلیل است که فلزات گروه اول جدول تناوبی فلزات قلیایی گفتـه مـیشـود ،چـون بـه بازهای محلول در آب قلیاء میگویند. حال اگر بازی بر اثر حل شدن در آب ،به میزان کمی به یون تفکیک شود ،به باز مورد نظر ،باز ضعیف میگویند .در ایـن حالـت عالوه بر مقدار کم یونهای تولیدشده ،از ماده اولیه بهصورت مولکول در ظرف مورد نظر وجود دارد .مانند: برا ی بازها درست همانند اسیدها ثابت یئنش وجود دارد که با Kbنشان داده میشود .به عنوان مثال: نکته:بازهای قوی شامل هیدروکسید فلزات گروه اول و گگروه دوم جدول تناوبی به جز Be,Mg میباشد. نکته:آمونیاک و بازهای آلی مانند آمین ها همگی ضعیف . نکته:در شرایط یکسان از نظرغلظت و دما هرچه ثابت یونش بازی بزرگتر باشد ،آن باز قوی تر است و برعکس. نکته:هرچه ثابت یونش بزرگ تر باشد ،محلول مورد نظر محلول الکترولیت قوی تری است .یعنی رسانای الکتریکی بیشتری دارد ،چون یونهای بیشتری تولید کرده است. نکته:هرچه محلول باز قوی تر باشد pHآن به 01نزدیکتر است و غلظت یون هیدروکسید در آن بیشتر از غلظت یون هیدرونیوم است. 28 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم نکته:بازهای قوی نظیر NaOHبرای باز کردن لوله ها و بازهای ضعیف نظیر آموناک در شیشه پاک کن ها کاربرد دارند. نکته:آمونیاک و برخی آمین ها به دلیل تشکیل پیوند هیدروژنی با آب ،به طور عمده مولکولی حل شده و یونهای کمی را تولید میکنند و رسانایی کمی دارند. طرز عملکرد شوینده های خورنده اسیدها و بازها با یکدیگر واکنش میدهند و نمک و آب تولید میکننـد کـه بـه واکـنش مـورد نظـر ،واکـنش خنثـی شـدن میگویند. به عنوان نمونه: همانطور که در این معادله مشادهده میکنیدعامل اسیدی در هیدروکلریک اسید ، H+و در عامل بازی در سدیم هیدروکسید OH-میباشد که با یکدیگر واکنش داده و خنثثی میشوند و آب را تولید میکنند. به یونهای Na+, Cl-که در این واکنش نقش اساسی به عهده ندارند و هیچ تغییری نمیکنند یونهای ناظر یا تماشاچی یا تماشاگر میگویند. از این روش برای بازکردن لوله ها و مجاری در دستگاه های صنعتی و خانگی استفاده میشود. به این ترتیب فرض کنیم بر اثر جمع شدن اسیدهای چرب در لوله ها ،راه بسته شده است و حال از یک باز قوی مانند NaOHاستفاده میکنیم .خواهیم داشت: همانطور که از معادله باال برمی آید چربی که بصورت جامد در سمت چپ واکنش قرار دارد و باعث مسدود شدن لوله ها شده است به ماده محلول در آب سمت راست که همان صابون است تبدیل شده و از لوله خار ج میشود .در ضمن خود خاصیت پاک کنندگی نیز دارد و چربی ها را در خود حل کرده و با خود از لوله ها خارج میکند. 29 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم یکی از موادی که باعث بسته شدن لوله ها میشود جرم حاصل از نمک های کلسیم است که در سماور و کتری نیـز وجـود دارد .مانند کلسیم کربنات )CaCO3). برای باز کردن لوله ها در این مورد از اسیدها استفاده میکنیم. در معادله باال گاز تولید شده با اعمال فشار فیزیکی باعث تسریع شدن عمل جرمگیری میشود. به طور کلی ،شوینده های خورنده با واکنش های شیمیایی با آالینده ها ،آنها را به صورت محلول در آورده و از محیط عمل خارج میکنند. پیوند با زندگی برای هضم غذا ،دیواره معده هیدروکلریک اسید ) (HClترشح میکند. در بدن انسان بالغ روزانه بین 2تا 3لیتر شیر معده (هیدروکلریک اسید) ترشح میشود که غلظت یون هیدرونیوم آن حدود 1.13موالر است که محیط بسیار اسیدی ایجاد میکند. از مشاهده pHمحیط درون معده میتوان چنین نتیجه گرفت که میتواند برخی فلزات مانند روی را بق واکنش زیر در خود حل کند. البته الزم به ذکر است که تعداد کمی از همین یون های هیدرونیوم جذب دیواره داخلی معده شده و باعث نابودی سـلولهـای سازنده آن میشوند ،حال اگر به هر دلیلی مقدار اسید معده بیش از اندازه معمول باشد، تعـداد یـونهـای H+جذب شده توسط دیواره معده افزایش یافته و باعث درد ،التهاب و گاهی خونریزی معده میشود .در این حالت اشخاص مبـتال بـه ایـن مشکل باید داروهای ضداسید (بازی) استفاده کنند تـا 30 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم اسـید معـده خنثـی شـود .یکـی از معـروفتـرین آنهـا شـیر منیـزی )(Mg(OH)2است که طبق واکنش خنثی شدن زیر با اسـید معـده واکـنش مـیدهـد و اثـر آن را از بـین میبرد. چند نمونه ضد اسید معروف دیگر: جوش شیرین همانطور که در معادله باال میبینید یک باز قوی ) (NaOHو یک اسید ضعیف H2CO3تولید شده است که از نظـر قـدرت ،باز قوی بر اسید ضعیف غلبه کرده و محیط اسیدی معده را خنثی میکند. اضافه کردن جوش شیرین به شوینده ها باعث افزایش قدرت پاک کنندگی آنها میشود ،چون میتواند با چربی ها واکنش داده و صابون تولید میکند. آلومینیوم هیدروکسید بعضی از افرادی که مشکل ترش کردن و یا پدیده رفالکس معده دارند ترشیجات ،غذاها و داروهای اسـیدی نبایـد اسـتفاده کنند واین افراد باید تعداد وعده های غذایی را افزایش و حجم غذای مصرف شده در هر مرتبـه را کـاهش دهنـد و از طرفـی از داروهایی نظیر آسپرین که خاصیت اسیدی دارد استفاده نکرده و داروهای جایگزین پیدا کنند. آسپرین نیز دارویی است که خاصیت اسیدی دارد و به افرادی که مشکل معده دارند تجویز نمیشود و توصیه میشود که مصرف نکنند. 31 گردآورنده:راحیل رحیمی جزوه فصل 1شیمی دوازدهم فرمول ساختاری آسپرین : 32